Pisownia

ZAPIS DATY
Jak poprawnie zapisać datę cyframi (NIE w formacie komputerowym): 8 czerwca 2009 r. 1) 08.06.2009 r. 2) 8.06.2009 r. 3) 8.6.2009 r. Czasami widzę datę zapisaną: 8.06.2009 r. - skąd "0" w zapisie miesiąca? Pozdrawiam M.M.

Sądząc z liczby pytań do poradni, nagle wzrasta gwaltownie liczba ludzi, ktorzy mają kłopoty z zapisami dat. Dlaczego? Nie wiadomo. Ponieważ nie jestem w stanie pisać wciąż tego samego na ten sam temat, więc wklejam odpowiedni cytat z Nowego słownika poprawnej polszczyzny PWN.
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński
"DATY Polskie zwyczaje językowe dotyczące zapisywania daty są następujące:
1. Kolejność składników: oznaczenie dnia, miesiąca, roku;
2. Sposób oznaczenia: dzień i rok – cyfry arabskie; miesiąc – cyfry arabskie lub cyfry rzymskie, lub pełna nazwa;
3. Interpunkcja: jeżeli miesiąc jest oznaczony cyframi rzymskimi, nie stawiamy kropki ani po nich, ani po poprzedzających je cyfrach arabskich; jeżeli natomiast miesiąc jest oznaczony cyframi arabskimi, stawiamy kropkę po nich, jak również po cyfrach oznaczających dzień; po oznaczeniu dnia (cyframi arabskimi) poprzedzającym słowne określenie miesiąca nie stawiamy kropki.
Poprawne zapisy: 17. 09. 1939 r.; 4 VI 1992 r.; 30 stycznia 1997 r.
Odczytywanie miesiąca w dacie wymaga zawsze użycia dopełniacza (niezależnie od sposobu zapisu), np. dwudziesty szósty czerwca (nie: *czerwiec; jest to skrót wyrażenia dzień czerwca) tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego czwartego roku. Z kolei sposób odczytania dnia podlega następującym ograniczeniom kontekstowym:
A) w odpowiedzi na pytanie Który dziś jest? podajemy liczebnik oznaczający dzień w formie mianownikowej, np. drugi września;
B) w odpowiedzi na pytanie kiedy?, którego? (to jest, to było, to będzie) podajemy liczebnik oznaczający dzień w formie dopełniaczowej, np. piętnastego lipca, jedenastego listopada, dwudziestego dziewiątego lutego, chyba że jest on poprzedzony przyimkiem przed (wtedy ma formę narzędnika, np. To było przed trzynastym grudnia lub po (wtedy ma formę miejscownika, np. Będziecie u nich po pierwszym sierpnia?).
Przyjęty od kilkunastu lat sposób zapisu, zaczynający się od oznaczenia roku, potem miesiąca, a na końcu dnia, jest praktyczny tylko przy datowaniu pism urzędowych, oficjalnych. Ułatwia to ich segregowanie, m.in. z wyzyskaniem automatów, a następnie przechowywanie. W tekstach nieoficjalnych (prywatnych, literackich) można nadal stosować tradycyjny sposób zapisu. Zauważmy przy tym, że daty zawierającej rok na pierwszym miejscu nie da się odczytać, jeśli jest składnikiem zdania (ze względu na to, że po polsku czytamy od lewej do prawej, a nie odwrotnie), por. *Postanowiliśmy się spotkać u rodziców zaraz po 1997. 02. 24".

NARNIA
Pragnę uzyskać informację dotyczącą odmiany rzeczownika własnego NARNIA. Chodzi mi o prawidłową formę dopełniacza; Narnii czy Narni. Spotkałam obie formy w tytule utworu, w zależności od wydawcy są to: "Opowieści z Narni" (PAX) lub "Opowieści z Narnii". Z poważaniem Barbara D.

Trzeba wziąć pod uwagę dwa momenty: jeden –  jak właściwie wymawia się tę nazwę? [narńja] czy [narńa]. W pierwszym wypadku trzeba by pisać dopełniacz tak, jak dopełniacz nazwy Dania [dańja] – Danii, więc Narnii [wym. narńji]. W drugim ([narńa]) należałoby napisać Narni, wym. [narńi]; zakładam, że nazwa ta jest już dobrze przyswojona w polskim obiegu językowym. Mając okazję słyszeć wielokrotnie wymowę [narńa], nigdy zaś [narńja] sugerowałbym pisownię dopełniacza: Narni.

Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

PISOWNIA NAZW MIEJSCOWYCH WIELOCZŁONOWYCH
Bardzo proszę o rozstrzygnięcie następującej kwestii: jak zapisać nazwę miejscowości: Jastrzębie-Zdrój czy Jastrzębie Zdrój? W słowniku nie znalazłam jednoznacznej odpowiedzi, tylko rozróżnienie między nazwą przyjętą zwyczajowo pisaną Jastrzębie Zdrój i funkcjonującą urzędowo Jastrzębie-Zdrój. Czy obie te formy są poprawne? Dziękuję za pomoc

NIE + imiesłów
Szanowni Państwo! Miałem już okazję w przeszłości korzystać z pomocy przesympatycznych Pań z Poradni. Tym razem coś, co wzbudziło moją wątpliwość przy okazji czytania protokołu sądowego, to wyraz: nieuiszczonych. Czy powinno byc napisane razem, czy osobno? Według mnie razem. Z wyrazami szacunku, G.M.

PISOWNIA TYTUŁÓW CZASOPISM
Szanowni Państwo, tytuły czasopism zawsze piszemy dużymi literami (oczywiście z wyjątkiem nieodmiennych) i przeważnie graficznie wyróżniamy je cudzysłowem. Czy dotyczy to również podtytułów tych czasopism. Na przykład: "Po prostu" Tygodnik Studentów i Młodej Inteligencji cz też: "Po prostu" Tygodnik studentów i młodej inteligencji. Jak w takiej sytuacji stosować cudzysłów? Dziękuję za opowiedź i pozdrawiam K.C.

Szanowny Panie,
w odpowiedzi załączam uchwałę Rady Języka Polskiego.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

UCHWAŁA ORTOGRAFICZNA
NR 18 RADY JĘZYKA POLSKIEGO
W SPRAWIE ZAPISU TYTUŁÓW CZASOPISM I CYKLI WYDAWNICZYCH
(PRZYJĘTA NA XXIX POSIEDZENIU PLENARNYM DN. 8 GRUDNIA 2008 R.)
W tytułach - odmiennych i nieodmiennych - czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych piszemy wielką literą wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw), np. Gazeta Wyborcza, Tygodnik Powszechny, Polityka, Język Artystyczny, To i Owo, Biblioteka Wiedzy o Prasie, Typy Broni i Uzbrojenia, Listy z Teatru, Mówią Wieki, Po Prostu, A To Polska Właśnie. 
Spójniki i przyimki występujące wewnątrz takich tytułów piszemy małą literą.

IMIESŁÓW a PRZECINEK
Czy w zdaniu "Być może uzyskasz lepszą odpowiedź, inaczej formułując pytanie." Przecinek jest konieczny? Wiem, że imiesłowy należy oddzielać przecinkiem (PWN: W zwrocie imiesłowowym, niezależnie od tego, czy imiesłowy na -ąc, -łszy, ‑wszy mają określenia, czy też są bez określeń, imiesłowy te zaleca się oddzielać lub wydzielać przecinkiem. Dotąd obowiązywała zasada oddzielania lub wydzielania tylko tych zwrotów imiesłowowych, które miały określenia), ale w tym wypadku mam wrażenie że jakoś to źle wygląda... Co Państwo radzą? Pozdrawiam, Zuzia

[85]        18.28. Chociaż małą literą piszemy nazwy godności współczesnych i historycznych oraz tytułów naukowych i zawodowych (np. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, premier, wojewoda kaliski, profesor Uniwersytetu Łódzkiego), to nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych pisze się wielką literą:

...akceptuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej; ...zatwierdza Prezes Rady Ministrów; Obrady Sejmu otwiera Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej; Rzecznik Praw Obywatelskich ma uprawnienia w zakresie...

Jednak zgodnie ze zwyczajem pisownię wielkimi literami można stosować również w tekstach o innym przeznaczeniu, pod warunkiem że nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu:

Dziś Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odwiedził nasze miasto; Jan Kowalski został powołany na stanowisko Wojewody Koszalińskiego; Zebranie otworzył Naczelnik Gminy Brzezinka Łukasz Rudzki.

Por. 20.17.

Małą literą piszemy:

[116]      20.17. Nazwy godności:

prezydent, premier, minister, rektor, dziekan, prowincjał, przeorysza, król, książę, sułtan, marszałek, generał, major, prezes, dyrektor.

PO CO JEST SŁOWNIK ORTOGRAFICZNY
Mam prośbę. Od dłuższego czasu razi mnie w środkach masoweg przekazu pisownia wyrazu INTERNET. Zgodnie z zapisem zawartym w "Nowym słowniku ortograficznym" pod red. Edwarda Polańskiego, PWN, Warszawa 2002, za jedyną dopuszczalną formę uznawana jest pisownia wielką literą. Współcześnie spotykam się najczęściej z pisownią małą literą. Czy taka forma jest poprawna? Z poważaniem K.M.

NIEZGŁOSZENIE
Chciałabym zapytać o poprawną formę zapisu następującego zdania (dokładnie przeczenia "nie" ze słowem "zgłoszenie"): Nie zgłoszenie/Niezgłoszenie reklamacji uznaje się za potwierdzenie zgodności zadłużenia.

Proponuję skorzystać z linku na naszej stronie do „Słownika ortograficznego”.

prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Żyd i żyd
Mam wątpliwość z pisownią słowa żyd tak jak katolik, ewangelik, buddysta i Żyd - jak Polak, Niemiec, Czech, ale wg Żydów nie można być Żydem, nie będąc żydem, a więc czy w tym przypadku należy pisać słowo ŻYD zawsze z dużej litery? Będę wdzięczny za wyjaśnienie.

Regulacja pisowniana nie budzi wątpliwości. Nazwy wyznawców religii piszemy małą literą, nazwy członków narodu wielką. O tym, czy ktoś jest Żydem, Polakiem, Francuzem itd. decyduje on sam, nie zaś inni, nawet jeśli ci inni uważają, że mogą decydować o czyjejś przynależności narodowej. Podobnie każdy sam rozstrzyga o swej przynależnosci religijnej lub o nieprzynależeniu do jakiejkolwiek religii. Oczywiście ortodoksi (w każdym narodzie i w każdym wyznaniu) są innego zdania. Trudno jednak, by miało to wpływ na naszą ortografię.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Grapefruit, grejpfrut
Szanowni Państwo, byłbym bardzo wdzięczny gdyby Państwo mogli wyjaśnić w jaki sposób powinno się pisać nazwę często w Polsce spożywanego owocu, którego angielska nazwa brzmi grapefruit. Czy należy używać pisowni oryginalnej, np. zjadłam grapefruit czy można pisać zjadłam grejpfrut? Jeżeli dobrze rozumiem, niezależnie od pisowni, dopełniacz brzmi "grapefruit" a nie "grapefruita". Bardzo dziękuję za pomoc, J.B.

SHOW-BIZNES - SHOW-BUSINESS
Szanowny Panie Profesorze, czy określenie przemysłu rozrywkowego szołbiznesem jest już do przyjęcia, czy raczej należy pozostać przy show-biznesie (bo jednak show business jest zbyt angielskie)? HG

Szanowny Panie Profesorze, jaka powinna być pisownia nazw stanowisk służbowych przejętych w wersji oryginalnej z języka angielskiego (powszechna praktyka w agencjach reklamowych i marketingu oraz utrapienie redaktorów pism branżowych) - wszystkie wyrazy wielkimi literami czy małymi (Account Manager czy account manager), a może wielkimi, jeśli nazwa występuje w mianowniku, a małymi, jeśli pojawia się w przypadkach względnych (Jan Kowalski, Account Manager i Jan Kowalski, zatrudniony na stanowisku account managera) ? Będę niezmierna wdzięczna za wskazówki. Z poważaniem J. M.

Szanowna Pani,
problemem nie jest pisownia, ale to, że te angielskie nazwy są w ogóle używane w polskich tekstach kierowanych do publicznego obiegu w Polsce, a więc przeznaczonych dla polskiego odbiorcy. A problemem są dlatego, że mamy polskie nazewnictwo stanowisk i nie ma powodu, by nie jej używać. Owszem, zdarza się, że to czy inne zaimportowane stanowisko nie ma polskiej nazwy, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by takową utworzyć. Redaktorzy pism branżowych nie mieliby utrapienia, gdyby nie godzili się na dewastowanie języka polskiego i zaśmiecanie go barbaryzmami, akceptując np. takie zdania Firma XXX poszukuje kandydata na stanowisko account managera. Przecież jest rzeczą redaktora dbanie o językową poprawność tekstów, które przeznacza do publikacji.

Spotykając przy różnych okazjach inkrustowane angielskimi nazwami stanowisk (np. project manager, letting manager, key account manager, software development manager, sales manager, medical territory manager i wiele innych) polskie teksty, można się zastanawiać na przyczyną tej manii. Wielkiego wyboru nie ma, oscylować bowiem można między snobizmem jednostek i środowisk a znanym dobrze polskim kompleksem niższości. Nie pierwszy to raz i zapewne nie ostatni, ale przypadłości tego rodzaju nie są dostatecznym powodem, by godzić się na powodowaną nimi praktykę, zwłaszcza obecnie, kiedy i bez udziału firm rozmaitego rodzaju mamy wystarczająco silny zalew anglicyzmów tak w mowie pisanej, jak ustnej, niektóre z nich są rzeczywiście potrzebne, inne zbyteczne bardziej lub mniej. Ciekawe, czy kierownik działu sprzedaży (o ile w ogóle nie sprzedawca) lepiej pracuje, kiedy nazywa się go sales managerem? Czy księgowy, jeśli ochrzci się go account manager(em) lepiej poprowadzi finanse firmy, niż gdyby dalej nazywał się księgowym? Nie jest to przypadkiem odmiana znanego mechanizmu, który przerobił kiedyś dozorcę w gospodarza domu, a sprzątaczkę w sprzątającą?

Czy też może to firmie przybywa splendoru od angielskich nazw stanowisk? Magia językowa? Słowa za rzeczywistość?
Czterysta lat temu Łukasz Górnicki w „Dworzaninie polskim” napisał coś takiego: „...nasz Polak, by jedno kęs z domu wyjechał, wnet niech chce inaczej mówić, jedno tym językiem, gdzie troszkę zmieszkał: jeśli był we Włoszech, to za każdym słowem signor, jeśli we Francyjej, to per ma foi, jesli w Hiszpanijej, to nos otro cavaglieros, a czasem drugi, chociaż nie będzie w Czechach, jedno iż granice śląską przejedzie, to już inaczej nie będzie chciał mówić, jedno po czesku, a czeszczyzna wie to Bóg jaka będzie. A jeśli mu rzeczesz, żeby swym językiem mówił, to powieda, iż zapomniał abo że mu sie przyrodzony język prawdziwie gruby widzi...”.
Faktem jest, że od czasów Górnickiego pewien postęp się zrobił – nie musi Polak wyjeżdżać, by robić to samo co jego przodkowie.
Serdecznie Panią pozdrawiam –

prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

PS a co do pisowni, to można stosować zasady te same, które obowiązują przy pisaniu polskich nazw stanowisk, o ile nie wydadzą się zbyt „grube” wielbicielom okcydentalizmów. Do tych zasad nawiązała Pani w ostatnim zdaniu.

UKOŚNIK /
Szanowny Panie Profesorze, czy mógłby Pan przybliżyć zasady użycia ukośnika ("/")? Przyznam, że bezskutecznie szukałem rozwiązania w słowniku ortograficznym. Skróty „w/w” i „n/w”, jak wiadomo, naruszają normę językową. Czy posługiwanie się ukośnikiem w innych konstrukcjach, np. w miejsce spójnika "lub" w zwrotach "pana/pani", jest dopuszczalne, czy może poprawniej jest napisać "pana(pani)" lub "pana(i)"? Z góry dziękuję za odpowiedź. Z wyrazami szacunku Ł. H.

Szanowny Panie,
zastosowanie ukośnika "/" opisanywane jest na ogół w publikacjach z zakresu edycji i redagowania tekstów, stamtąd więc mogę podać Panu informację, konkretnie z: E. Wolańska, A. Wolański, Poradnik redaktora, [w:] M. Bańko (red.), Polszczyzna na co dzień, Warszawa 2006, s. 519-658. Przy okazji polecam całą te ksiązkę, będącą bardzo wartościowym poradnikiem współczesnej polszczyzny.
Tak więc ukośnik stosujemy do:
a) rozdzielania wyrazów lub wyrażeń alternatywnych (zamiast spójnika albo, lub), np. Pan/Pani;
b) do rozdzielenia spójników i oraz lub - obecnie często spotykany zapis i/lub;
c) do oznaczania przełomu lat lub wieków, np. 2008/09, XIX/XX w.,
d) do oznaczenia końca wersu w cytowanym fragmencie wiersza, jesli dajemy go w ciągu, np. Jesteś gdzieś północ, której nie zobaczę / Północ świata / I północ doby...,
e) zamiast na w zapisie wartości fizycznych, np. 20 g/l,
f) w zapisie ułamków zwykłych,np. 1/5,
g) w adresach, np. ul. Kolejowa 2/5 (podwójna numeracja budynku),
h) w zapisie podwójnej numeracji, np. zeszytu czasopisma: "Poradnik Językowy" 2005, nr 1/2,
i) w sygnaturach akt, dokumentów, np. Faktura 03/237/2008,
j) w niektórych obcych skrótach.
Pomijam tu oczywiście zapisy adresów stron www, bo to na ogół znane, oraz okropną manierę niektórych piszących na komputerze osób, używających ukośnika zamiast nawiasów, których przecież wprost z klawiatury można wprowadzić aż trzy rodzaje: ( ), { }, [ ], a z symboli czwarty: « ».
Łączę serdeczne pozdrowienia  -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

NISKOWĘGLOWODANOWY
Uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie, czy słowo "niskowęglowodanowy" należy pisać razem. W wielu słownikach nie występuje nawet samo węglowodanowy. Z góry dziękuję. Pozdrawiam G.M.

Szanowna Pani,
pisze się łącznie. Co prawda w słownikach języka ogólnych nie ma przymiotnika węglowodanowy, trudno bowiem aby zmieścić tam całą terminologię wszelkich możliwych nauk z jej pochodnymi, ale za to są analogicznych przymiotniki: niskooktanowy, niskoalkoholowy, niskocholesterolowy itp. Na wszelki wypadek moja rada: jeśli danego wyrazu nie znajdujemy, szukamy przykładów analogicznych i mamy rozwiązanie :)
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab.Mirosław Skarżyński

WYKRZYKNIK
Szanowni Państwo! Jestem już ostatnim chyba w Polsce (matura 1967) używającym wykrzyknika w inwokacji listów (także elektronicznych). Co się stało? Pozdrawiam J.W.K.

Szanowny Panie,
zapewniam najsolenniej, że nic się nie stało. Jeśli ma Pan ochotę krzyczeć do (na?) swych korespondentów, to oczywiście nie ma zakazu w tym względzie. Osobiście wolę to robić nieco później, tj. w tekście, po co od razu na początku listu straszyć kogoś.
A poważnie: nie ma przymusu użycia wykrzyknika (zob. post scriptum). 
Serdecznie pozdrawiam! (z wykrzyknikiem) 
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński (matura 1972)

PS Coś z "Zasad interpunkcji":
"Wykrzyknik (znak wykrzyknienia) służy do oznaczania emocjonalnego zabarwienia wypowiedzi, uwydatniania jej charakteru żądającego lub rozkazującego. Może on też być używany do wyróżnienia jakiegoś fragmentu wypowiedzi.
W zakresie użycia wykrzyknika piszący ma dużą swobodę. Jednak należy przestrzec przed nadużywaniem tego znaku interpunkcyjnego. Zbyt duża liczba wykrzykników w tekście oznacza zwykle nadmierną egzaltację i — z punktu widzenia większości użytkowników języka — jest rażąca".

SKRÓTOWCE
Szanowny Panie Profesorze, Nazywam się [...], jestem studentem. Chciałbym zapytać, czy istnieją reguły pisowni inicjałów od imienia i nazwiska (np. w znakach pism urzędowych). Przykładowo, czy od mojego nazwiska poprawne jest użycie inicjaów TCh czy TC, albo od nazwiska [...] ZCz czy ZC? Czy można zastosować tu zasadę pisania skrótowców polskich np. Bataliony Chłopskie (BCh), Chińska Republika Ludowa (ChRL)? Z poważaniem T.Ch.

Szanowny Panie,
reguły oczywiście są, podane w "Zasadach pisowni polskiej i interpunkcji" w słownikach ortograficznych. Tę, która byłaby dla Pana najbardziej interesująca, przytaczam niżej in extenso, wyróżniając boldem to, co najważniejsze w tej chwili.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

"[220]      56.3. Pomijanie w skrótowcach niektórych elementów występujących w pełnych nazwach:
a) w skrótowcu może być pominięty przyimek, np. BBWR (= Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem), TOZ (= Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami);
b) w skrótowcu zawsze pomijamy przecinek lub łącznik, np. MOŚZNiL (= Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa), AGH (= Akademia Górniczo-Hutnicza);
c) z dwuznaków literowych rz, sz, cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawiamy w skrótowcu tylko pierwszą literę, np. RP (= Rzeczpospolita Polska), WSP (= Wyższa Szkoła Pedagogiczna), PCK (= Polski Czerwony Krzyż), MDM (= Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa);
WYJĄTKI: DzURP (= Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej), DSzW (= Dzielnicowy Sztab Wojskowy), WSzW (= Wojewódzki Sztab Wojskowy — w odróżnieniu od WSW = Wojskowa Służba Wewnętrzna).
Zawsze jednak zachowujemy w skrótowcach dwuznak ch, np. ChRL, ZChN, BCh. Litera c pełni w skrótowcach inne funkcje: oznacza spółgłoskę [c] — CPN oraz spółgłoskę [cz] — PCK.

Mam pytanie odnośnie słowa "instrukcja". Jeśli zatwierdzam ten dokument to zatwierdam instrukcje czy instrukcję (chodzi mi o końcówkę "ę")?

JEZIORO TAŁTY
Szukam odpowiedzi na pytanie: czy poprawnie pisze się Jezioro Tałty czy jezioro Tałty? Czy fakt istnienia wsi o nazwie Tałty, od której najprawdopodobniej pochodzi nazwa jeziora, może wpływać na to, która pisownia jest poprawna?

Szanowna Pani,
zasady użycia przecinka, a nie przecinaka, bo to jednak coś innego :), są następujące:
a) w wypowiedzeniu pojedynczym zazwyczaj nie stawia się go, np. Był wyższy niż jego ojciec.
b) w wypowiedzeniu złożonym wyrażającym porównanie przecinek trzeba przed niż postawić, np.: Okazał się lepszym kierowcą, niż można było sądzić. Zarobił więcej, niż się spodziewał.
A to, czy zdanie przytoczone przez Panią jest pojedyncze czy złożone, wie Pani doskonale. A więc...?
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

PROCENTY a SPACJA
Czy, pisząc "20 %", należy postawić pauzę pomiędzy liczbą a znakiem procentu?

Między liczbą a znakiem procentów (i promili) nie daje się spacji, a wiec piszemy 5%, 20% itd..
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Mamy tutaj dwie możliwości: po pierwsze możemy zapisać wypowiedzenie będący owym tematem po słowie „temat”, a więc Temat: Xxxxxxxxxx. – z kropką na końcu.
Po drugie można przyjąć, że owo wypowiedzenie jest tytułem lekcji i wówczas, zgodnie z zasadami interpunkcji, nie stawiać po nim kropki. Jeśli przyjmiemy drugi wariant, to należy zastosować w zapisie inny układ graficzny, mianowicie owo wypowiedzenie powinno być zapisane w osobnym wierszu, czyli:
Temat:
Xxxxxxxxxx

Dodatkowo  przypomnę tylko, że po tytułach kropki nie stawiamy, ale takie znaki interpunkcyjne jak wykrzyknik czy znak zapytania owszem. Tak czy inaczej radziłbym przyjąć na stałe jeden z tych sposobów i konsekwetnie go stosować do szczęśliwego końca roku szkolnego - byłoby to chyba wygodniej i dla nauczyciela, i dla uczniów.

prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

SPACJE I INICJAŁY
Panie Profesorze, czy między inicjałami należy stawiać spację? Który zapis jest poprawny: K. B. Litkowski czy K.B. Litkowski? Istnieje rozdźwięk między tym, co mówi "Słownik ortograficzny PWN...", a odpowiedzią, która padła ze strony poradni językowej IFP UWr...

Zasady wydawnicze (zob. dział "Poradnik redaktora" (w:) Polszczyzna na co dzień" pod red. M. Bańki (książka ogromnie pożyteczna i praktyczna, którą z czystym sumieniem polecam do codzinnego użytku) określają użycie spacji nastepująco:
"Spacji nie stawia się po kropkach wchodzacych w skład skrótowca, np. [...] p.n.e., Zmarł A.D. 1734;
Odzielamy natomiast spacją zestawienia dwu lub więcej skrótów oraz zestawienia skrótów i pełnych wyrazów, np.:
M. Drabczyński [...] E. Bańkowska i in.
Spacją oddziela się inicjał imienia od nazwiska oraz, zwykle, dwa inicjały (lub więcej) od siebie, np. T. Kantor, Mieczysław F. Rakowski, W. M. Johnson".
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

POOPŁACAĆ
Podczas składania zeznań świadek użył określenia poopłacane rachunki. Pojawił się spór czy należy wyraz dotyczący płacenia pisać razem czy osobno. Jaka jest prawidłowa pisownia tego wyrazu: 
po opłacane czy poopłacane?

????
siedzę właśnie nad dokumentacją potrzebną do otwarcia przewodu doktorskiego i mam wątpliwości jak napisać: "oświadczenie o nie otwieraniu przewodu doktorskiego" czy nieotwieraniu"? będę wdzięczna za szybką odpowiedź pozdrawiam A. W

Myślę, że tej sytuacji nieotwieranie przewodu będzie najlepszym wyjściem.
Niemogący wyjść z szoku, nawet po szklance wody i papierosie -
prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

MUR jest tzw. literowcem, tzn. skrótowcem zbudowanym z pierwszych liter słów składajacych pełną nazwę. Odmienia się go według deklinacji rzeczownikowej (rzeczowniki nieżywotne, twardotematowe): MUR, MUR-u, MUR-owi itd. Według zasad pisowni, miejscownik lp. literowców kończących się na literę "r" (a takze kończacych ise na literę "d") zapisujemy w sposób następujący: na MUR-ze, dając literę "z" po łączniku, co oczywiście wymawiamy [na murze].
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

DZIENNIK URZEDOWY UE
Szanowni Państwo, czy można zastosować następujący zapis Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej - DzUrz UE z ...? Jest to konsekwencja zapisu Dziennika Ustaw RP, DzU z ..... (taki zapis zaleca się w "Słowniku ortograficznym" PWN). Dodam, że obydwa zapisy są umieszczone w jednej książce. Z góry dziękuję za wyjaśnienia, Beata

Szanowna Pani,
myślę, że skrót został całkiem dobrze zrobiony. Co najwyżej, ponieważ jest on zapewne nowością, więc dla porządku pierwsze jego użycie należałoby dla wygody czytelnika objaśnić, np. po pełnej nazwie w tekście dać w nawiasie (dalej: Dz.Urz.UE - właściwie należałoby dać kropki po Dz. i po Urz.), względnie posłużyć się przypisem, ale to już szczegół.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

PRZYSPIESZENIE, POJEDYNCZY
W wielu książkach można znaleźć naprzemiennie przyspieszenie i przyśpieszenie, podobnie, jak pojedynczy i pojedyńczy. Która z form jest poprawna? Z góry dziękuję za odpowiedź. P.Z.

Możemy mówić i pisać albo przyspieszenie, albo przyśpieszenie (podobnie jak np. pospieszny lub pospieszny, spieszyć lub spieszyć się ...). Natomiast piszemy i mówimy wyłącznie pojedynczy.
Prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

PSZENNO-ŻYTNIA
Dzien dobry, Moje pytanie dotyczy prawidłowej pisowni nazwy mąki; pszenno-żytnia czy może pszennożytnia? Dodam, że w przepisie kulinarnym nie chodzi o połączenie dwóch rodzajów mąki. Wśród składnikow ciasta wymieniona jest mąka pszenna, a także owa mąka pszenno-żytnia. Z gory dziekuje za odpowiedz, Łączę pozdrowienia, A.R.

NARNIA
Bardzo proszę o wskazanie poprawnej pisowni nazwy Narnia w dopełniaczu liczby pojedynczej, albowiem spotykam "Opowieści z Narni" oraz "Opowieści z Narnii". Z góry dziękuję i pozdrawiam.

O pisownię nazwy Narnia pyta już 29 osoba (w ciagu ostatnich kilku miesięcy). Właściwie należałoby zapytać wydawcę tego cyklu, może potrafiłby wyjaśnić, dlaczego używa, od okładki począwszy, dopełniacza Narnii. 
Być może mianownik tej nazwy powinno się wymawiać Narńja (jak Dańja), bo tylko wtedy dopełniacz miałby pisownię Narnii [Danii]. Jeśli jednak, co uwazam za bardziej prawdopodobne, mianownik brzmi [Narńa], wtedy dopelniacz powinien być zapisywany Narnii [Narńi]. Sam wymawiam [Narńa] i jeśli musiałbym napisać tę nazwę w dopełniaczu, napisałbym Narni. Ciekawe, kto i kiedy i jak ten kolosalny problem rozwiąże.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani

Galeria Dominikańska (Wrocław) jest w całości nazwa własną (jak Galeria Krakowska), wiec trzeba pisac wielkimi literami. Co do drugiej rzeczy - nie wiem, o co chodzi. Oczekuje Pani ode mnie odpowiedzi do których udzielenia trzeba znać realia, czyli jaka jest nazwa konkretnego obiektu. Ogólne zasady użycia wielkich liter w nazwach własnych sa wyraźnie opisane w "Zasadach polskiej pisowni i interpunkcji" w słownikach ortograficznych. Jednak w konkretnych przypadkach nowych obiektów trzeba po prostu wiedziec, jaka nazwę dla nich przyjęto i dopiero na podstawie tej informacji stosować reguly pisowni. Gdybym nie był we Wrocławiu niedawno i nie widział owej galerii (a także ne zapytał osoby mieszkajacej we Wrocławiu), nie wiedziałbym, czy jest to galeria "Dominikańska" czy "Galeria Dominikańska". Pdobna syutacja ze wspomnianą Galerią Krakowską, ktorej nazwę znam z autopsji, widując ją po kilka razy dziennie od początku otwarcia tego obiektu.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

KROPKA
Proszę o wyjaśnienie, czy kropka w skrótach, np. numer - nr. jest błędem ortograficznym czy interpunkcyjnym. W poradniach językowych we Wrocławiu, Warszawie i Poznaniu udzieliły mi sprzecznych informacji. Na jakie źródła (autorytety) się powołać? Pozdrawiam.

DYWIZ PRZENIESIONY
Jak przenosimy zestawienia, np. biało-niebieski, społeczno-ekonomiczny? Czy dywiz stawiamy dwa razy - na końcu wersu i na początku następnego, czy tylko raz - na końcu wersu? Łączę pozdrowienia, Magda M.

Przy przenoszeniu wyrazów złożonych (to nie są zestawienia), których części połączone są dywizem, jeśli miejsce dzielenia wypada na nim własnie, powtarzamy go w następnym wierszu.
Prof.dr hab. Mirosław Skarżynski

Szanowna Pani,
granica ('linia') i zagranica 'to, co za granicą, inne kraje') to - jak wiadomo - dwa odrębne choć pokrewne wyrazy. Mieszka się za granicą, utrzymuje się kontakty z zagranicą, jeździ się po zagranicy; słucha się wiadomości z kraju i z zagranicy.  Ale żeby za łatwo nie było: W kraju i za granicą (czyli: we własnym kraju i w innym); list wysyłamy za granicę. Wrócić możemy albo z  zagranicy (z innego państwa), albo zza granicy (zza linii granicznej). Zanim jednak wrócimy, musimy najpierw wyjechać: za granicę (= za linię graniczną lub do innego państwa) – tu jedna pisownia obsługuje dwa znaczenia.
Morał, najlepiej siedzieć na miejscu, czyli po tej stronie granicy (nawet jeśli kusi Irlandia czy inna Afryka), a jeśli już jechać, to nie pisać o zagranicy. Tym to słuszniejsze, że nawet w "Słowniku ortograficznym..." informacja w tej mierze jest niewystarczająca. Jednak na wszelki wypadek -
bon voyage -
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
w odpowiedzi cytuję poniżej odpowiedni punkt ogólnie dostępnych w słownikach ortograficznych "Zasad polskiej pisowni i interpunkcji".
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

"18.25.1. Jeśli stojący na początku nazwy wielowyrazowej wyraz: ulica, aleja, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, brama, pomnik, cmentarz itp. jest tylko nazwą gatunkową (rodzajową), piszemy go małą literą, a pozostałe wyrazy wchodzące w skład nazwy wielką literą:
ulica Sławkowska, ulica 3 Maja, ulica Dwóch Mieczy, ulica Świętego Jana (albo: ulica św. Jana), ulica Księdza Jerzego Popiełuszki, ulica Królowej Jadwigi, ulica Księcia Józefa, ulica Generała Sikorskiego, ulica Na Niskich Łąkach, aleja Słowackiego, aleja Przewodników Tatrzańskich, bulwar Nadmorski, park Jordana, park Ujazdowski, kopiec Józefa Piłsudskiego, kościół Mariacki, kościół Świętego Krzyża (albo: kościół św. Krzyża), klasztor Dominikanów, klasztor Norbertanek, kościół Na Skałce, most Grunwaldzki, most Poniatowskiego, cmentarz Rakowicki, pomnik Mikołaja Kopernika, pomnik Mickiewicza, pałac Krasińskich, pałac Radziwiłłów, pałac Pod Globusem, willa Atma, osiedle Zawodzie, plac Trzech Krzyży, plac Na Rozdrożu, plac Sejmu Śląskiego, rondo Waszyngtona, kolumna Aleksandra, sobór Świętego Izaaka (albo: sobór św. Izaaka), bastion Wyskok, dzwon Gratia Dei, dzwon Zygmunt.

18.25.2. Jeśli w nazwie wyraz aleja występuje w liczbie mnogiej, piszemy go wielką literą:

Szanowny Panie,
poprawny zapis pierwszego skrótu to w m., drugiego zaś to aa. Coś niecoś znaleźć można czasami w slownikach ortograficznych. Co do tych pokoleń to chyba przesada. W każdym pokoleniu są tacy, co robią błędy w pisaniu i tacy, co ich nie robią.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

KROPKA W SKRÓTACH
Wiem, że skróty zaczynające się na pierwszej i kończące się na ostatniej literze piszemy bez kropki. Dla przykładu: mgr inż. XY. Mam jednak wątpliwości, co do odmiany tytułów - nie w mianowniku. Gdybym chciał napisać (w skrócie) inżyniera XY - czy mam użyć kropki czy nie? Bardzo proszę o wyjaśnienie. Pozdrawiam - mgr inż. J. M.

WYRÓŻNIANIE TYTUŁÓW
Szanowny Panie Profesorze, Moje pytanie dotyczy poprawnego zapisu nazw ustaw, deklaracji, statutów. Czy można ująć je w cudzysłów? Skoro umieszcza się je w tej samej grupie co utwory literackie (m.in. w kwestii użycia wielkiej litery), taki zapis nie powinien chyba budzić kontrowersji, choć w praktyce - przynajmniej tak wynika z moich obserwacji - nie jest stosowany, np. ”Konstytucja 3 maja”, ”Ustawa o prawie karnym”. Z góry dziękuję za opinię w tej sprawie, B.C.

Heglowski - heglowski
Drodzy Państwo, oto mam kolejną książkę z dziedziny filozofii. W niej terminy: heglowski, heideggerowski itp. pisane są małą literą. W innej książce Tischnerowski, Heglowski pisane są wielką literą. Proszę mi pomóc: jaka jest zasada w stosowaniu małej lub wielkiej litery w podanym przypadku? Sam zajmuje się filozofią i po prostu już zwątpiłem. Zasadniczo stosowałem wielką lliterę. A teraz nie wiem czy pisać małą czy wielką literą? Ogromnie dziękuję za pomoc. Pozdrawiam. S.S.

Szanowny Panie,

oczywiście na temat pisowni w tej konkretnej książce nie mogę się wypowiadać, nie znając kontekstów użycia owych przymiotników. Natomiast zasada pisowni przymiotników utworzonych od imion własnych jest, jak się wydaje, stosunkowo prosta. Wielką literą piszemy tzw. przymiotniki dzierżawcze (odpowiadające na pytanie czyj?), np. poemat Mickiewiczowski (= poemat Mickiewicza), Kantowski imperatyw (imperatyw Kanta) itd. Natomiast małą literę stosujemy przy zapisie tzw. przymiotników jakościowych (odpowiadają one na pytanie jaki?), np. syzyfowa praca (taka ciężka, jak ta, która wykonywał za karę Syzyf), porównanie homeryckie (takiego rodzaju, jakie stosował Homer), itp.
Serdecznie Pana pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

PRZECINEK A IMIESŁOWY PRZYSŁÓWKOWE

Czy stawiamy przecinek w zdaniu przed imiesłowem przysłówkowym współczesnym? Dziękuję, J.C..

Jedna z zasad interpunkcji polskiej, w całości ogólnie dostępnych w słownikach ortograficznych, mówi, że:

„Imiesłów zakończony na -ąc, -łszy, -wszy – bez względu na to, jak interpretujemy jego funkcję w zdaniu – w zasadzie oddziela się przecinkiem wraz z ewentualnymi jego określeniami od poprzedzającej go lub następującej po nim reszty zdania lub wydziela się go przecinkami, jeśli jest wtrącony w zdanie […]

a) Przecinka nie stawia się pomiędzy zwrotem imiesłowowym a bezpośrednio poprzedzającym go spójnikiem (np. i, a, iż, że) lub zaimkiem względnym (np. jaki, który, co):

b) Wyjątek możemy uczynić tylko w wypadkach, gdy chcemy podkreślić, że po spójniku nastąpiło zawieszenie głosu, tzn. że zdanie ma charakter wtrącony, np.

c) Według zasady podawanej dotychczas w słownikach ortograficznych "nie jest potrzebny przecinek przy zwrocie imiesłowowym, jeżeli imiesłów nie ma określeń". [...] Jednak Komisja Kultury Języka PAN, kierując się chęcią uproszczenia przepisów interpunkcyjnych, opowiedziała się za rozciągnięciem zasady oddzielania lub wydzielania przecinkiem imiesłowów na -ąc, -łszy, -wszy mających określenia także na imiesłowy bez określeń”.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Zasady pisowni traktują jako niepoprawne dopisywanie końcówek fleksyjnych po cyfrach arabskich lub rzymskich. Należy więc napisać: poniżej 15 roku roku życia, nie stawiając też po cyfrach kropki, bo choć oznaczają one liczebnik porzadkowy, to w tym kontekście nikt nie pomyli go z liczebnikiem głównym.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Szanowny Panie,
niewypowiedzianych i niewypowiedziany to dwie formy gramatyczne tego samego wyrazu, trudno więc oczekiwać, by pisano je odmiennie. To tak, jakby chcieć, by np. pisać góra, ale gury.
Zasady pisowni nię są aż tak perwersyjne. To by dopiero było "głaskanie zmysłów".
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

Szanowny Panie,
zacznę od drobnej złośliwości.
Otóż ile razy słysze, że odbywa się jakaś "gorąca dyskusja", która bierze się stąd, że nikomu z dyskutantów nie chce się spojrzeć do odpowiedniego źródła i poczytać, tyle razy zastanawiam się, skąd ludzie mają tak dużo wolnego czasu oraz silnego przekonania, że znają się na wszystkim. Efekt taki, że mamy w Polsce rzesze "lekarzy", "polityków", "ekonomistów, "językoznawców" - a dalej niech Pan sam z własnych obserwacji rozmaitych dyskusji wydluża te listę.
A teraz już na serio.
Poniżej wklejam 3 zasady ustalające pisownię partykuły nie z rzeczownikami, zacytowane z podstawowego źródła, tj. z "Zasad pisowni polskiej i interpunkcji", dostępnych każdemu chętnemu w każdym przyzwoicie opracowanym słowniku ortograficznym.
Każdy więc może zajrzeć, przeczytać i nie tracić czasu na głupstwa.
Proponuję wkleić je na odpowiednim forum, gdzie zapewne do teraz jeszcze dyskusja trwa, zwłaszcza że schodzi na poziom filozoficznych rozważań o istnieniu lub nieistnieniu niektórych bytów.
Serdecznie Pana pozdrawiam i niech się Pan w tę dyskusję nie da wciągnąć.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński
A oto zasady pisowni:
45.1. [piszemy nie łącznie:] Z rzeczownikami: niebezpieczeństwo, niechrześcijanin, niecierpliwość, niedopuszczenie, niedyskrecja, niefizyk, niekapitalista, nienaturalność, niepokój, nieszczęście, niezdyscyplinowanie, nieziemskość, niezorganizowanie, nieżyciowość,
ale: nie-Polak, nie-Aleksandrostwo, nie-Europejczycy, nie-Nigeryjka.
ale: nie chrześcijanin, ale muzułmanin.
46.11. [piszemy oddzielnie] Przed rzeczownikami wtedy, kiedy partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem, ale i przeciwstawieniem:
to nie matka, ale teściowa;
nie przyjaciel, ale twój wróg;
nie las, tylko puszcza.
46.12. [piszemy oddzielnie] Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika:
nie sztuka gniewać się (= nie jest sztuką);
nie koniec jeszcze tych nowin (= nie jest koniec).

Szanowny Panie,
jeden z przepisów "Zasad pisowni i interpunkcji polskiej", który tu przytaczam, mówi, że:
54.8.1. Jednoliterowe spójniki i przyimki (a, i, u, w itd.) mogą pozostawać [podkr. M.S.] na końcu wiersza w tekście ciągłym; natomiast w tytułach książek i ich rozdziałów winny być przenoszone do następnego wiersza.
Jak widać, nie ma zakazu. Zgodzę sie jednak z Panem, że ani to ładnie nie wygląda, a nie nie ułatwia czytania, ponieważ (przynajmniej w moim przypadku) powoduje mimowolne zatrzymanie wzroku na owym "wiszącym" spójniku lub przyimku.
Staram się więc, pisząc na komputerze, tak formatować potem tekst, by nie zostawiać owych wyrazów na końcu wierszy. I nie jest to trudne.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,

dziękuję za miłe słowa pod adresem naszej Poradni. A teraz przejdźmy do rzeczy. Agencja, która Pana interesuje została założona w 1851 r. w Londynie przez Paula Juliusa Reutera (nazwisko istotnie niemieckie). Stąd nazwa Reuter's Office, w formie skróconej Reuter’s Reuters). W polskiej wersji od dawna mówiono i pisano Agencja Reutera – albo w skrócie – Reuter (informuje, podaje,…) i pod tym względem nie było wątpliwości, przynajmniej do niedawna, bowiem od jakiegoś czasu pojawia się w polskich tekstach prasowych i internetowych wersja Reuters. Jednak pisownia nazwy owej agencji jest dla języka polskiego wyraźnie ustalona, co można znaleźć zarówno w „Nowym słowniku ortograficznym PWN”: Reu∙ter -ra, -rze: Agencja Reutera, jak i w „Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN pod red A. Markowskiego: Reuter [wym. Rojter] m IV, DB. Reutera.  Agencja Reutera (nie: Reuter’s, nie: Reuter’sa). Oba te słowniki jednak nie stanowią ulubionej lektury (co jeszcze mozna zrozumieć) ani nawet podstawowego wyposażenia (a to już trudniej pojąć) jakiejś części ludzi, którzy z takich czy innych powodów zarabiają na życie pisaniem dla szerszej publiczności, o czym można łatwo się przekonać, nie tylko na podstawie zapisów, o których mowa, ale i wielu innych. Na to jednak ani nasza, ani inna tego rodzaju  poradnia, żadnego wpływu nie ma.
Serdecznie Pana pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Owszem, istnieją. Posyłam link: http://so.pwn.pl/zasady.php?id=629693

Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

"Przepisy pisowni polskiej" ustalają zasadę zapisu nazw miejscowych w sposób następujący:
„[184] Jeśli nazwa miejscowa składa się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych, które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub/i geograficzną, a więc miejscowość lub jej część, stosuje się łącznik, np. Jaworzno-Szczakowa, Kalwaria-Lanckorona, Konstancin-Jeziorna, Lądek-Zdrój, Busko-Zdrój, Kraków-Płaszów, Wrocław-Nowy Dwór, Katowice-Bogucice”. Zasada ta jest zgodna z zapisami w „Wykazie urzędowym nazw miejscowości w Polsce.
Pewne zamieszanie wniósł tu wydany w 1996 r. „Nowy słownik ortograficzny PWN” pod red. E. Polańskiego, który zaleca niestosowanie łącznika w interesującym nas tu typie nazw. Jednak, co bardzo ważne, w przypadku nazw miejscowości pierwszeństwo przed zaleceniami ortograficznymi ma wymieniony wyżej „Wykaz…”, który podaje oficjalnie ustalone formy zapisu. Wszelkie zmiany w tym zakresie wymagają zmiany przepisów prawnych i ich ogłoszenia w rozporządzeniu. To zaś, o ile mi wiadomo, nie miało miejsca, wobec czego należy stosować zapis zgodny z zapisem w „Wykazie…”, tj. Busko-Zdrój.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Czy nazwę Krasne - Lasocice pisze się z łącznikiem czy bez?

Dobry wieczór Panie Profesorze. Mam pytanie o polską pisownię angielskiego słowa Manager. Czy poprawną formą byłoby Menedżer czy Menadżer. W słowniku wyrazów obcych znalazłem również pisownię Menażer. Proszę o odpowiedź. Z góry dziękuję i pozdrawiam

Szanowny Panie,
przede wszystkim nia ma powodu, by pisać to słowo wielka literą. Po drugie, slownik ortograficzny, a i "Słownik języka polskiego" oraz "Słownik poprawnej polsczyzny" podają pisownię:  menedżer.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
co prawda nie rozumiem związku między używaniem liitery "x" a upadkiem, i to jeszcze niskim (narodu? państwa?). Natomiast niewątpliwie ma Pani rację w samym meritum. W polskiej pisowni litera "x" nie jest stosowana, pojawia się natomiast w wyrazach obcych, cytowanych w tekstach polskich, a i to z ograniczeniem, bowiem o ile wyraz taki jest odmieniany, owo "x" jest tylko w formie podstawowej, np. "Fox", za to potem już zapisuje się grupe "ks" - "Foksem", o "Foksie".
Użycie litery "x" wzrosło w ostatnich kilkunastu latach w nazwach, niekoniecznie obcojęzycznych, firm i sklepów zapewne na skutek dziwnego przekonania ich właścicieli, że owa "magiczna" litera sprawiać będzie lepsze wrażenie, co posłuży dobrze image firmy. Skłonny jestem w tym widzieć jeszcze jeden z wielu zabobonów.
Zapisy, o których Pani wspomina, traktuję jako zwyczajne ortograficzne błędy, będące konsekwencją albo bezmyślności, albo kompleksów pewnego rodzaju, a może jednego i drugiego jednocześnie.
Serdecznie pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Chciałabym się dowiedzieć jak powinno się pisać: styl Homerowy czy styl homerowy (W tym przypadku, mała czy duża litera w przymiotniku) i epos Homerowy czy epos homerowy(przymiotnik, mała czy duża litera), z góry dziękuję,pozdrawiam.

Zasada [69] 18.2. pisowni polskiej mówi że tzw. przymiotniki dzierżawcze (znak rozpoznawczy, pytamy o nie czyj?)utworzone od imion własnych przyrostkami -owski, -wo, in // -yn, -ów piszemy wielką literą, a więc np. poemat Mickiewiczowski, kot Maćków itd., i odpowiednio Homerowy styl i epos.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dzień dobry, wiemy, że według zasad interpunkcyjnych (Nowy słownik ortograficzny PWN, Warszawa 2002) powinno stawiać się kropkę po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe, można ją jednak pominąć, jeśli z kontekstu jasno wynika, że chodzi o liczebnik porządkowy. Nasze pytanie dotyczy konkretnych przykładów, z którymi spotykamy się na co dzień w naszej pracy, a mianowicie, czy w takich kontekstach, jak np.: 3 (3.) Plenarne Posiedzenie Komisji Protokół z 4 (4.) Narady Grupy Roboczej GM można pominąć kropkę. Dziękujemy serdecznie S. K.O.

Dzień dobry, Panie Profesorze! Jak poprawnie zapisać non stop? W slownikach znalazłam spore rozbieżności, ponieważ Kopaliński podaje pisownię: nonstop, natomiast "Słownik współczesnego języka polskiego" pod red. prof. Dunaja zawiera zapis rozdzielny: non stop. Nie wspomnę już nawet o szyldach sklepów, na których niemal zawsze jest z myślnikiem: non-stop. Bardzo proszę o pomoc. Dziękuję. Pozdrawiam Anna.

Owszem, jest poprawny. Skrót inż. piszemy zawsze z kropką inż.(ynier),
inż.(yniera) itd. natomiast mgr. jest tu skrótem dopełniacza m(a)g(ist)r(a), więc kropka jest potrzebna - w przeciwieństwie do skrótu mianownika m(a)g(iste)r, w kórym ostatnia litera skrótu jest zarazem ostatnią literą pełnego wyrazu, więc kropka jest zbyteczna.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam bardzo serdecznie, mam do Państwa pytanie, czy w niektórych przypadkach uzasadnione jest pisanie wielką literą nazw wojen lub bitew? Czy napisanie nazwy wojny np. I wojna światowa jest błędem ortograficznym?

Można i tak, i tak. Przy okazji - zdanie, także w mailach, zaczyna się zwykle wielką literą, tak przynajmniej stanowią zasady pisowni polskiej.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński
 

Czy powinno się używać bezwględnie słowa audyt, czy też dopuszczalną formą jest również audit?

Wiem, że w obiegu są oba warianty, choc nie widzę racjonalnego powodu, dla którego miałby być używany zapis audit, zywcem przeniesiony z zapisów angielskich w sytuacji, w ktorej wersja spolszczona audyt ma dłuższa tradycję i zgodna jest ponadto z zasadami pisowni polskiej. Co ciekawe, błędna ortograficznie forma znajduje się normie  PN-EN ISO 9001 i - jak mi mówiono - osoby prowadzące odpowiednie szkolenia wymuszają stosowanie pisowni audit, powołując się na zapis w owej normie. Ciekawy to przypadek wobec istnienia ustawy O języku polskim, no ale przecież kto by się tam takimi rzeczami przejmował.
Te i inne przypadki zrekompensuje nam niewątpliwie rok języka polskiego i parę akademii ku czci mowy ojczystej. Łatwiejsze to i bardziej "medialne" niż systematyczna praca nad językiem.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Intryguje mnie, stawianie kropki przy oznaczaniu daty, codziennie widuję w tvp taki oto zapis: na przykład - 11. sierpnia 2006 r. Słownik ortograficzny podaje zasadę, że jeśli używamy liczebników porządkowych w datach, to nie trzeba stawiać kropki. Dlaczego więc taki zapis? Czy tvp popełnia błąd?

Nie jest to ani pierwszy, ani zapewne ostatni błąd interpunkcyjny w napisach pojawiających się na ekranie telewizyjnym. Kto je wykonuje - nie wiem. No, ale w końcu nie matura, lecz chęć szczera... itd.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze, mam wątpliwość związaną ze zwrotem wyrwać się jak filip z konopi. Otóż wydawało mi się, a potwierdza to "Słownik poprawnej polszczyzny" (PWN), iż filip to gwarowa nazwa zająca, więc wyraz ten piszemy małą literą. Co prawda, Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” i Benedykt Chmielowski w „Nowych Atenach” twierdzili, iż chodzi o jakiegoś posła Filipa ze wsi Konopie, ale to raczej językoznawcy wkładają między bajki. Niestety, pewność moja została zachwiana, gdy zobaczyłem hasło w "Słowniku języka polskiego PWN" (na stronie internetowej): ◊ Wyrwać się, wyskoczyć jak Filip z konopi «powiedzieć coś nieodpowiedniego, niestosownego, pozbawionego sensu» Podobny problem mam z przychodzeniem kryski na matyska (Matyska)? Ibis w felietonach (wydanych potem książkowo jako „Byki i byczki” z komentarzem A. Markowskiego) twierdził, iż „matysek” to gwarowa nazwa kota i w związku z tym pisana małą literą (s. 97). Tymczasem w słowniku PWN (hasło „kryska”) jest pisownia „Matyska” (bez wyjaśnienia, dlaczego i kim ów Matysek mianowicie jest). Czy oznacza to, że dopuszczalne są oba warianty pisowni?

Szanowny Panie,
zmusił mnie Pan do pobiegania po słownikach i paru innych miejscach, ale to nie wyrzut bynajmniej, bo wyszły ciekawe rzeczy. Zaczniemy od małej inwentaryzacji.
W pierwszym frazeologizmie pisownia Filip jest w SJP pod red. Doroszewskiego, SJP PWN, zaś filip w „Uniwersalnym SJP PWN”, "Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN”, „Słowniku frazeologicznym PWN”, w „Innym słowniku języka polskiego” (też PWN). „Słownik ortograficzny PWN” ma hasła: Filip (imię) oraz filip (zając). A wreszcie, w archiwum Poradni językowej PWN znaleźć można odpowiedź prof. M. Bańki na podobne pytanie, którą tu cytuję dla kompletności: „Zając. W związku z tym uzasadniona jest pisownia małą literą”. Nawiasem mówiąc, gdyby ktoś był zwolennikiem tłumaczenia ks. Chmielowskiego, to należałoby pisać „Filip z Konopi”, bo owe "konopie" to nazwa wsi wg "Nowych Aten". Tak czy inaczej, dziwi niejednolitość zapisów w słownikach tego samego wydawnictwa. Ostatecznie: filip z konopi.
A teraz co do drugiego frazeologizmu. Nie mam w tej chwili jak sprawdzić poglądów nt. jego genezy; będąc na wakacjach, mam z literatury tylko to, co mam pod ręką, więc muszę się ograniczyć do słowników. Wszystkie podają zapis Matysek (wielka litera), łącznie ze słownikiem ortograficznym, z czego wniosek, że tak wypadałoby pisać. Wolałbym jednak wierzyć w tym wypadku Ibisowi. Ze sprawdzeniem tej wersji muszę jednak poczekać do końca wakacji. 
W pewnym portalu mającym w podtytule przymiotnik „edukacyjny” jest podana bajeczka o genezie tego frazeologizmu, równa co do wartości „Nowym Atenom”. Nie jest to jedyne głupstwo tam podane do wierzenia uczniom.
Serdecznie pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam Czy można powiedzieć niezdanie w znaczeniu oblanie np. egzaminu. Czy jest to błąd, czy można to podciągnąć pod nową(?) regułę, że nie z imiesłowami piszemy razem? Wydaje mi się, że gdzieś słyszałem o takiej - stosunkowo nowej - regule w języku polskim Pozdrawiam L.Ł.

Szanowny Panie,
Nie bardzo rozumiem, o co Panu chodzi. Najpierw pyta Pan, czy "można powiedzieć", potem mowa jest z kolei o pisowni. Ponieważ nie da się "powiedzieć razem" czy "powiedzieć oddzielnie", więc odpowiadam na pytanie dot. pisowni.
"Niezdanie" (egzaminu) pisze się łącznie, ponieważ zasada pisowni "nie" z rzeczownikami tak stanowi. Wyraz zdanie jest bowiem rzeczownikiem, nie zaś imiesłowem.
Co do reguły dotyczącej pisowni "nie" z imiesłowami (przymiotnikowymi), to istnieje ona od 1997 r., a obowiązuje od 2000 r., o czym wielokrotnie pisałem w poradni.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Czy słowo Internet można pisać małą literą? Wg słownika ortograficznego nie. W czasie kursu w CEN-ie w Gdańsku dowiedziałam się od konsultanta języka polskiego, że Rada Języka Polskiego uchwaliła, iż można. Jednak na stronie internetowej Rady Języka Polskiego (www.rjp.pl) nie znalazłam informacji na ten temat. Z góry dziękuję za odpowiedź. Z poważaniem M. M.

Internet / internet

Coraz więcej osób pyta o poprawny zapis: Internet czy internet? Sekretarz Rady odpowiada, że:

"Kłopot z pisownią nazwy sieci komputerowej wynika stąd, że występuje ona w dwóch użyciach - jako nazwa własna i pospolita. Nazwa własna pierwszej (i jak się zdaje - dotychczas również jedynej) sieci - Internet - przekształciła się w nazwę pospolitą.
Przeciętny użytkownik tego medium nie zdaje sobie bowiem sprawy, że korzysta z konkretnej sieci, która została nazwana Internetem. Traktuje tę nazwę jako ogólną nazwę nowego medium - tak jak prasę, radio czy telewizję.

Uważam zatem, że (...) słowo [Internet/ internet] można pisać dwojako:

1. wielką literą - gdy się ma na myśli konkretną globalną sieć (np. w zdaniu Zakładał nowy system w Internecie, a w XXX już go założył - przy czym XXX byłoby nazwą innej globalnej sieci, gdyby taka istniała),
2. małą literą - gdy traktuje się sieć jako medium, a nie system, który to medium "obsługuje" (np. Znalazł to w internecie).

(...) zgadzam się (...), że internet to - tak jak adidas, walkman czy electrolux - "spospoliciała" nazwa własna.

Witam serdecznie, mam pytanie dotyczące pisowni nazwy miasta jako podmiotu. Moim zdaniem Miasto Gliwice jako podmiot występujący np. o pożyczkę w WFOŚiGW piszemy dużą literą, natomiast małą literą piszemy miasto Gliwice, gdy mamy na myśli terytorium. Pozdrawiam. Grzegorz.

Szanowny Panie,
oczywiście można tworzyć różne ideologie na temat języka i na temat pisowni. Pytanie - po co?
W stylu urzedowym jest maniera stosowania wyrażeń typu:
miasto + nazwa owego miasta
(np. miasto Warszawa), które rażą, ale - jak się wydaje - nie sposób owej maniery wykorzenić u państwa urzędników. Zapis wielką literą rzeczownika miasto jest nieuzasadniony, ponieważ słowo to nie jest składnikiem nazwy własnej. I tyle w tej sprawie.
Łączę pozdrowienia
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Proszę o odpowiedź czy krótko działająca czy krótkodziałająca i odpowiednio: długo działająca czy długodziałająca. Dodam, że chodzi o preparat medyczny. Dziękuję. JZ

Przepisy pisowni polskiej podają, że połączenie przysłówka z imiesłowem lub przymiotnikiem uważa się za zestawienie, a wobec tego należy pisać wchodzące w ich skład wyrazy oddzielnie.
Jednak do tego dodaje się uwagę, że jeśli tego rodzaju nazwy "nabrały charakteru zrostów", wtedy pisze się łącznie.
Tak więc mamy "płytę długogrającą" z jednej strony i "długo grający zespół", który znudził publiczność z drugiej (przykłady ze slownika). Tyle tylko, że mało fortunne, ponieważ płyta długogrająca jest terminem (podobnie jak zestaw głośnomówiący), dobrze utrwalonym, zaś ów zespół d. nie jest temirnem (podobnie jak człowiek głośno mówiący). 
Ponieważ zestawienie od zrostu różni sposób akcentowania - w zestawieniu wyrazy je tworzące mają odrębne akcenty, natomiast zrost ma jedno miejsce akcentowe, wobec tego rzecz cała staje się słabo rozstrzygalna.
Co wobec tego poradzić Panu? Nie sądzę, by chodziło tu o użycie terminologiczne, ale raczej o poinformowanie o cesze jakiegoś preparatu i napisałbym to po prostu rozdzielnie.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowni Państwo, bardzo proszę o informację na temat pisowni nazw kierunków i specjalizacji na studiach wyższych. Czy nazwy te piszemy z dużej, czy z małej litery? Wątpliwości pojawiły sie po lekturze tekstu, jaki znajduje się pod poniższym linkiem: http://slowniki.pwn.pl/poradnia/lista.php?id=6429 Pozdrawiam serdecznie, R.B.

Grilować, jednak nie radzę tego robić w hallu bądź w holu, ale w końcu ja się do niczyich upodobań nie wtrącam.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam! Słyszałam, że w najbliższym czasie ma wejść ustawa (a może już obowiązuje?) o rozłącznej pisowni wszystkich imiesłowów z partykułą "nie". Niestety, na stronach PWN nie ma jeszcze takich informacji. Zatem czy są one prawdziwe?

Witam. Dotychczas obowiązywała pisownia wyrazu święty małą literą niezależnie, czy jest to pisane pełną nazwą czy też skrótem. Taką pisownię odnotowuje ostatni "Wielki słownik ortograficzny PWN". W 2004 nastąpiły jednak pewne zmiany w pisowni słownictwa religijnego opracowane przez Radę Języka Polskiego. W dokumencie opracowanym przez tę instytucję można przeczytać: Wielką literą piszemy nazwy własne (wszystkie człony), np.: Bóg Ojciec, Syn Boży, Duch Święty [...] św. Jan Ewangelista, św. Jan Chrzciciel, św. Jan z Dukli. Problem polega na tym, że w tym dokumencie wszystkie nazwy zapisane są skrótem, a tam nadal obowiązuje pisownia małymi literami. Jak więc należałoby pisać pełną nazwę - święty Piotr czy Święty Piotr? Problem jest niebanalny, bo w różnych źródłach można znaleźć różne rozstrzygnięcia (świadomość ustaleń RJP jest niewielka), a na pisownię nazw religijnych zwrócił uwagę jeden z recenzentów MEN przy ocenie podręcznika do j. polskiego. Pozdrawiam serdecznie P.R.

Szanowny Panie, od jakiegoś czasu pisownia nazw związanych z religią wykazuyje dziwne objawy, które nie zawsze dają się wytłumaczyć nieznajomością przepisów ortograficznych. Jest to jeden z ciekawszych obajwów obecnych czasów i ludzkich zachowań, jak sądzę, aczkolwiek nienowych bynajmniej. Ale o to mniejsza w tej chwili.
Użycie wielkiej lub małej litery nie zależy od tego, czy wyraz piszemy w całości, czy w postaci skrótu. Będzie więc zarówno święty Piotr, jak i św. Piotr (postać).
Za to tam, gdzie w grę wchodzą nazwy obiektów, mamy istotnie zamieszanie:
"W przypadku nazw własnych piszemy dużą literą tylko ten człon, od którego zaczyna się właściwa nazwa własna, np.: kościół Mariacki, kościół Dominikanów i (kościół Ojców Dominikanów), kościół Świętego Marka (ale skrót piszemy zawsze małą literą, zatem: kościół św. Marka, kościół oo. Dominikanów)..."
Kto i dlaczego wpadł na taki pomysł, trudno powiedzieć. Idąc tą drogą, należałoby pisać np. Polski Związek Piłki Nożnej, ale: pzpn albo Jan Kowalski (bez skrótu) ale: j. Kowalski (bo skrót). A idąc dalej - według autorów owego opracowania - skoro mamy pisać dużą literą ten człon, od którego zaczyna się nazwa własna, wobec tego (bez skrótu) nazwa własna zaczyna się dla nich od "święty" (kościół Świętego Marka), ale jeśli jest skrót, to zaczyna się od "Marka", skoro "św." ma być małą literą pisany. Jest to prawdopodobnie konsekwencja ogólnej zasady sformułowanej w przepisach pisowni polskiej:
"W zasadzie skróty polskie zapisuje się małymi literami (oczywiście użycie skrótu na początku zdania wymaga rozpoczęcia go od wielkiej litery)". 
Trzeba jednak zauważyć, że "w zasadzie" nie oznacza zawsze, ponadto, że odnośny punkt nie porusza kwestii skrótów nazw własnych. Jest to więc zapewne czysto mechaniczne nawiązanie do cytowanej zasady, wynikłe zapewne z pośpiechu, który jednak nie zawsze jest wskazany.
Jak Pan widzi, nie rozstrzygam Pańskich wątpliwości (bo i jak? Co najwyżej powiem, że sam nie zamierzam się do tej zasady stosować), ale nic na to nie poradzę, przynajmniej do czasu aż twórcy owych uregulowań przedstawią uzasadnienie, z którym będę się mógł zgodzić.
Łaczę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Spróbujmy się zastanowić.
To, co pewne - przed "i' - spójnikiem łączącym zdania współrzędne łączne przecinka się nie daje (wiadomo to z zasad pisowni). W Pani przykładzie zdaniami skłądowymi współrzędnymi są:
(1) Wyraźnie mnie polubił
(2) wpadał na krótkie wizyty.
Część Pani zdania złożonego: bywając często w Gdańsku to imiesłowowy równoważnik zdania, podrzędny wobec drugiego zdania składowego, czyli wobec (2).
Nowela wprowadzona swego czasu do przepisów pisowni nakazuje oddzielać przecinkami imiesłowowe równoważniki zdań, bez względu na to, czy składają się one tylko z imiesłowu nieodmiennego, czy też są to konstrukcje rozbudowane. Zgodnie z nią należałoby wobec tego postawić dwa przecinki - jeden po spójniku "i", drugi po w Gdańsku, a więc: Wyraźnie mnie polubił i, bywając często w Gdańsku, wpadał na krótkie wizyty.
Nawiasem mówiąc, rzadko zdarza mi się owe dwa przecinki w takiej sytuacji w tekstach drukowanych zobaczyć.
Łączę pozdrowienia
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam, Jaka jest zasada przy pisaniu wyrazów z "i" lub z dwoma "i"? Dania - Danii, poczekalnia - poczekalni. Dlaczego w jednym przypadku jest jedno "i" a w drugim dwa? Oba wyrazy mają "i" jako głoskę zmiękczającą, po"i" występuje samogłoska. Pozdrawiam, A.T.

Szanowny Panie,
polszczenie pisowni wyrazów zapożyczonych jest procesem jak najbardziej normalnym, świadczącym postępującej adaptacji pożyczek. W przypadku tego wyrazu jego nowy (polski) kształt graficzny jest sensowny, oddaje wymowę i nie widzę powodu, by to kwestionować. Jesli natomiast cześć uzytkowników nie zgadza się z tą decyzją, to trzeba zapytać, jakie mają kontrpropozycje.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
jeśli już, to Grób Rodziny Jędrzejczaków. Na cmentarzach jest już wystarczajaca ilość błędnych napisów i nie powodu tej ilości zwiększać.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze, Chciałabym zapytać, jak należy poprawnie odmieniać i pisać skrótowiec: OBTA (Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną)? Wydaje mi się, że pisownia Obty, Obcie, Obtę, Obtą, w Obcie" jest właściwa, ale nie jestem pewna. Moje drugie pytanie dotyczy kwestii formalnych pisania listu, czy po nagłówku zamkniętym przecinkiem należy rozpoczynać właściwą treść listu wielką czy małą literą? Z góry dziękuję za odpowiedź. Z poważaniem, I.B.

Szanowna Pani,
owszem, proponowana przez Panią odmiana i pisownia skrótowca są właściwe. Ponieważ jednak i instytucja, i jej skrót nie są szeroko znane, trzeba odpowiednio skrótowiec wprowadzać do tekstów tak, by odbiorcy nie mieli kłopotu z odszyfrowaniem tej nazwy. Co innego w tekstach przeznaczonych dla ludzi orientujących się.
Po przecinku nie stosuje się wielkich litera, o ile pierwszy wyraz po tym znaku nie jest nazwą własną. Odnosi się to też do listów.
Pozdrawiam serdecznie
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Sposoby zapisywania dat są ustalone od dawna, a to, że mamy komputery, nie powinno w żaden sposób wpływać na zapisy dat nie dla potrzeb np. baz danych czy innych postaci elektroniczengo archiwizowania dokumentów (bo tylko tam potrzebne jest zero, podobnie jak tylko w takich wypadkach stosuje ise układ rok-miesiac-dzień). W szkole, jak sądzę, uczy się dzieci zapisywania m.in dat (a może się mylę i teraz juz się tego nie robi?) - mam nadzieje, że uczy się takich sposobów: 5 maja 2006 r.; 5 V 2006 r.; 5. 09. 2006 r. Świadectwo szkolne ma postać papierową, a nie jest elektronicznym dokumentem przeznaczonym do archiwizacji.
Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Szanowny Panie,
zacznijmy od wyjaśnienia pewnego nieporozumienia w Pana pytaniu. Otóż zapewniam, że przed wojną wymawiało się (jak i obecnie) [lider], a nie [! leader], natomiast pisało się leader. A teraz do rzeczy, czyli do właściwego tematu - pisowni, nie wymowy.
Cząstka wideo zalecana jest w takiej własnie pisowni (z w), co widać w "Słowniku ortograficznym PWN" - wideo, audio-wideo, kamwid, gdzie ponadto oryginalna postać zapożyczenia, video, nie jest hasłem głównym, ale odsyłającym do hasła wideo.
Z kolei „Słownik poprawnej polszczyzny PWN" podaje: wideo, wideofoniczny (nie: videofoniczny), wideoman.
Najwięcej złożeń z pierwszym członem wideo notuje "Uniwersalny słownik języka polskiego PWN”: wideo-art., wideofilm, wideofon, wideofonia, wideofoniczny, wideogramofon, wideokaseta, wideoklip (videoclip), wideokonferencja, wideomagnetofon, wideoodtwarzacz, wideopiractwo, wideopirat, wideopornografia (videopornografia), wideorejestracja (videorejestracja),  wideoteka, wideotelefon (videotelefon), wideoterminal.
Jak widać, kilka z nich ma oboczną postać z "v", umieszczoną na drugim miejscu po postaci hasłowej, a więc nie jest to podstawowa forma zapisu.
Ostatecznie - cząstka, o której mowa, ma już spolszczoną formę graficzną (wideo) i w takiej postaci należy ją stosować w przyszłych złożeniach, jakie mogą pojawić się w tekstach polskich, bo że będą sie pojawiać, nie ma powodu wątpić.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Uprzejmie proszę o Pana opinię na temat przytoczonego poniżej zdania: "... i inne elementy nie służące do wyłącznego użytku właścicieli..." Wg mnie "niesłużące" to partykuła "nie" z imiesłowem, więc obowiązująca od 1998 roku jest pisownia łączna a według autora tekstu to wyraźne zaprzeczenie i należy pisać osobno. Kto ma rację ? Bardzo proszę o uzasadnienie, nawet jeśli moje pytanie jest źle sformułowane. Pozdrawiam. Jacek Brot

Szanowny Panie,
rację ma Pan - nowela z 1998 r. wprowadza pisownie łączną. To, czy ktoś nazw nie partykułą (przeczacą, mówiąc dokłedniej), "wyraźnym zaprzeczeniem"(?), czy modulantem, czy może Kubusiem Puchatkiem lub Myszką Miiki, nie zmienia istoty rzeczy, czyli sposobu pisania z imiesłowem.
Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Pewnie problem się powtarza notorycznie, niemniej proszę o wyjaśnienie Autorytetu:), albowiem natrafiłam na sprzeczne poglądy. Sprzedaż nie zabudowanej czy niezabudowanej działki gruntu? Jest właścicielem nie zabudowanej czy niezabudowanej działki gruntu? Z góry wielce dziękuję. Pozdrawiam:)

Jaka jest zasada pisowni tytułów książek, encyklopedi i leksykonów? Z góry dziękuje za odpowiedź. Landryna

Witam serdecznie, Bardzo proszę o odpowiedź na takie pytanie: jak odmienić (jeśli w ogóle można to odmieniać) skrót, gdy chce się powiedzieć film poprzedzi prelekcja doktora Kowalskiego. Czy można napisać dr-a, tak jak w przypadku skrótowców? Podejrzewam, że forma film poprzedzi prelekcja dr. Kowalskiego nie będzie w tym przypadku poprawna. Czy tak? Pozdrawiam, I S.

Szanowna Pani, słowo doktor  w piśmie skracamy nastepująco: w mianowniku dr (bez kropki!), w innych przypadkach: dr. (z kropką!) lub dra Kowalskiego, dr. lub drowi Kowalskiemu, dr. lub dra Kowalskiego itd. Czytając, wymawiamy cały wyraz, a nie jego skróconą postać. W żadnym wypadku nie stosuje się skrótu, jaki Pani przytacza - dr-a!
Pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam serdecznie. Czy dopuszczalnie jest umieszczenie na tablicy informacyjnej przedsiębiorstwa wyrazu "fax", zamiast "faks"?
Na jaką zasadę mogę się powołać, żeby odwieść osoby decydujące o zawartości tablicy od pomysłu użycia formy "fax"? Pozdrawiam M.S.

Jak pisać: - mini shop, czy według prawideł pisowni cząstki mini - minishop, czy lepiej zupełnie po polsku - miniszop. Skłaniałabym się ku tej ostatniej wersji; designerski czy dizajnerski?
G. T.

Szanowna Pani,
według "Słownika poprawnej polszczyzny" cząstkę mini piszemy razem z wyrazem, z którym tworzy ona złożenie (minispódniczka). Co do shop, to nie ma powodu, aby pisać go szop, podobnie jak nie ma powodu, aby w ogóle tego wyrazu w polskim języku używać. To, co się chce za jego pomocą nazwać, po polsku nazywa się sklep. Jeśli już z jakichś przyczyn musi Pani tego użyć, to trzeba napisać minishop.
Jeśli chodzi natomiast o przymiotnik, to jest zanotowana w "Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN" tylko jedna postać - designerski, więc trzeba by tej właśnie postaci używać. Jeśli oczywiście nie wystarcza już projektant. Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Mam pytanie odnośnie do odmiany nazwy Xbox (konsola do gier). Jak odmienia się ona w narzędniku i miejscowniku? Xboxem czy Xboksem? Xboxie czy Xboksie? Dziękuję i pozdrawiam.

Zasada pisowniana [nr 27, p. 9.5. d) dotycząca posługiwania się literą „x” mówi, że w przypadkach innych niż mianownik (w pozycji przed końcówką fleksyjną) należy owo „x” zastępować połączeniem liter „ks”, a więc Xboksu, Xboksem, Xboksowi – i – w miejscowniku Xboksie. Jednak w wypadku tej nazwy mam spore wątpliwości, czy należy owa zasadę tak rygorystycznie stosować – z przyczyn na pierwszy rzut oka (na powyższe napisy) oczywistych. Widzę tu jednak możliwość pewnego kompromisu miedzy ową zasadą  a niezbyt dobrymi skutkami jej stosowania. Proponowałbym zapisy następujące: Xbox, Xboxu, Xboxowi, Xbox, Xboxem – oraz – (na) Xboksie (miejscownik). Zapis Xboxie byłby jednak nie do przyjęcia, jak sądzę.
Pozdrawiam serdecznie – 
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie mam żadnych wątpliwości, że owa "księżniczka" powinna być pisana wielką literą, co więcej napis powinien wyglądać tak: Witaj Księżniczko (wielkie "w" na początku tekstu). Inaczej nagłówek wygląda, jak - nie przymierzając - pewien student, który kiedyś wszedł do mnie na egzamin w 2/3 garnituru, tj. miał spodnie i kamizelkę, tylko marynarki nie włożył. Pozdrawiam, Księżniczko, proszę nie obniżać wymagań -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński
 

Szanowna Pani, istotnie - województwo świętokrzyskie, podobnie jak mazowieckie, małopolskie i in. piszemy małymi listerami. O istnieniu wojewodztwa Łódź nic mi nie wiadomo, choć wiem, że jest Łódź (miasto) oraz województwo łódzkie.

Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Skoro Słownik ortograficzny PWN podaje normę pisownianą, to odstępstwa od niej nie mogą być uznawane za poprawne. Słownik zaś podaje dopuszczalne sposoby skracania tytulu, o ktory chodzi, oparte na ogólnych zasadach pisowni polskiej w paragrafie dotyczącym skrotów:

Mam pytanie dotyczace nazw zawodów, stanowisk zaadaptowanych z j.angielskiego. Czy stosuje się ich polska pisownię? np. menadżer? Czy to poprawne aby taka forma funkcjonowala w dokumentach? Wioletta

Pisownię tego wyrazu podaje "Słownik ortograficzny" - menadżer - i - rzadziej: menedżer. Co do innych nazw - jeśli Pani poda, o jakie chodzi, postaram się odpowiedzieć. A przy okazji - do czego potrzebny jest menedżer w znaczeniu 'kierujący przedsiebiorstwem lub jego częścią', skoro jest dyrektor i kierownik? To a propos pytania o użycie pożyczki w dokumentach. Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

W szkole podstawowej i średniej uczono mnie, że należy pisać "wielką" lub "małą" literą. Nigdy zaś "dużą" literą. Dodam, że tego samego zdania były dwie nauczycielki języka polskiego. Ile w tym prawdy?

Szanowna Pani, nic mi nie wiadomo, aby powstał nowy region (dzielnica) Polski, którego nazwę należy pisać dużymi literami (jak Wielkopolska, Mazowsze etc.). Przymiotnik centralna (środkowa) wskazuje tylko na część terytorium kraju, z której pochodzili owi przybysze, wobec czego należy napisać z centralnej Polski (a. z środkowej Polski) - w takim właśnie szyku. - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam serdecznie i proszę o pomoc. Jak poprawnie napisać: hypostyl i hypostylowa czy hipostyl i hipostylowa. W praktyce najczęściej w wydawnictwach o architekturze (w tym w słownikach pojęć) używa się pisowni z -y-, w słownikach poprawnościowych najczęściej z -i-, ale słownik ortograficzny odsyła od formy hypostyl do hipostyl bez oznaczenia, że jest to forma niepoprawna. Prof. Markowski w swoim słowniku pisze z kolei, że używanie hypo- jest rażącym błędem ortograficznym. Sprawa jest bardzo ważna, bo muszę zdecydować, jak pojawi się ten wyraz w druku, i nie potrafię. Pozdrawiam serdecznie A.K.

Witam serdecznie, Niedawno w Glogowie odbyło się I Głogowskie Dyktando. W tekście znalazło się sformułowanie "wte i wewte", natomiast ja napisałem "w tę i we w tę" - co zostało mi uznane za dwa błędy ort. Jak to w końcu jest z pisownią tego zwrotu? W niektórych słownikach spotkałem się z wyjaśnieniem, ze obie formy są poprawne, ze wskazaniem nawet na formę "w tę i we w tę". Nie ma jednak jednoznacznej opinii. Zwracam się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie tego problemu.

Szanowny Panie Profesorze Zastanawia mnie pisownia wyrażenia "Wieża Babel". Z gramatycznego punktu widzenia "wieża" powinno być pisane z małej litery, ponieważ Babel jest rzeczownikiem (nie "Wieża Babelska"). Spotykam się natomiast przeważnie z pisownią obu członów wielką literą. A może na pisownię wpływa też, czy "Wieży Babel" używamy jako związku frazeologicznego albo nazwy własnej?? Pozdrawiam P. T.

Moje pytanie dotyczny łacińskich skrótów nazw zakonów: np. OFM - franciszkanie (Zakon Braci Mniejszych), OP - dominikanie, OH - bonifratrzy. Czy poprawne jest użycie skrótu z kropkami czy raczej bez kropek: O.F.M. czy OFM. Jak w kategoriach poprawności postrzegane jest pisanie tych samych skrótów małymi literami? Serdecznie dziękuję i pozdrawiam. Maksymilian z Wrocławia

Szanowny Panie,

skróty, o które Pan pyta, piszemy dużymi literami - są to skróty nazw własnych przecież, i bez kropek, zgodnie z zasadami interpunkcji. Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani lub Szanowny Panie,

Być może powinno się napisać kursywą, jeśli takie zasady przyjęto dla danego tekstu. Pauzę daje się zawsze między wyrazami, co wypływa z podstawowej zasady pisowni "wyrazy piszemy oddzielnie". Piszemy to lub owo w cudzysłowie, nie zaś "w cudzysłowiu", jak jest w pytaniu. Co do "pilne" - nie jesteśmy pogotowiem ratunkowym i dyżurów całodobowych nie pełnimy, a popędzanie tego rodzaju nie jest zbyt eleganckie. - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam także,

według zasad interpunkcji, imiesłowowe równoważniki zdań oddzielamy przecinkami od zdania nadrzędnego, nawet jeśli są one nierozwinięte, tzn. składają sie tylko z imiesłowu przysłówkowego. Tak więc: "Podobnie rozumuje Arystoteles, pisząc:..." lub: "Podobnie rozumuje Arystoteles, pisząc, że...."

Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński