Nazwiska, imiona i ich odmiana

Zapraszam do przejrzenia działu „Nazwiska, imiona i ich odmiana” w naszej poradni.

prof. Mirosław Skarżyński

IWO
Panie Profesorze, zdarzyła się sytuacja w Teleexpressie (29.06.2009) związana z odmianą imienia Iwo. Napisano na pasku: matka (...) IWA. Babcia mówi, że to poprawnie, a mama twierdzi, że powinno być matka (...) IWO. Mnie wydaje się, że powinno być matka (...) IWONA. Kto z nas ma rację? Adam

ADAM! - ADAMIE!
Panie Profesorze, mam pewne pytanie: Czy mówienie np. Adam zamiast Adamie (tzn. w M. zamiast W.) jest nieeleganckie? A.

Pytaniami związanymi z nazwiskami i nazwami miejscowymi zajmuje się Poradnia Onomastyczna IJP PAN, do której załączam link. Proszę z niego skorzystać.

prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

http://www.ijp-pan.krakow.pl/index2.php?strona=poradnia

STĘPIEŃ, WOLEŃ, WRAŻEŃ
Proszę mi odpowiedzieć , jak poprawnie odmienić nazwisko WRAŻEŃ - czy np. należy mówić i pisać Państwo Wrażeniowie , czy Wrażniowie. Osobiście uważam, że poprawna jest pierwsza forma Dziękuję - pozdrawiam.

MÁRAI
Panie Profesorze, jak będzie brzmiało nazwisko węgierskiego pisarza: Márai w dopełniaczu i narzędniku. Spotkałam się z dwojaką pisownią: D. Máraia, Máraiego i N. Máraim, Máraiem. Z góry dziękuję za odpowiedź.

Sądzę, że to nazwisko powinno się odmieniać tak jak nazwisko Jókai (też pisarz węgierski), a więc według deklinacji rzeczownikowej: Márai, D. i B. Máraia, C. Máraiowi, N. Máraiem, Msc. Máraiu. prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Francuskie imię Anatole odmienia się następująco: Anatole, Anatole’a, Anatole’owi, (z) Anatole’em, (o) Anatole’u.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Francuskie imię Anatole odmienia się następująco: Anatole, Anatole’a, Anatole’owi, (z) Anatole’em, (o) Anatole’u.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

KAJA, MAJA, INGA 
Będę miała córeczkę i interesuje mnie dla niej imię Kaja. Jednak nie wiem jakie są odmiany tego imienia i jak się je pisze.Np.idziemy do Kai czy Kaji? Nie mam zielonego pojęcia, proszę o pomoc.Przy okazji również o odmianę Ingi poproszę. Z góry serdecznie dziękuję.

To już jakaś epidemia chyba, skoro w ciągu kilku ostatnich miesiecy otrzymalem 29 maili dot. imienia Kaja (do tego 43 dot. imienia Maja). Doprawdy przechodzi to moją zdolność pojmowania rzeczywistości.
Kaja odmienia się jak rzeczownik aleja i tak samo się pisze, sam zaś rzeczownik aleja jest w każdym słowniku ortograficznym.
Inga odmienia się jak każde inne imię żeńskie kończące się na "a" (Inga, Ingi, Indze... jak Kinga, Kingi, Kindze...). Kłopotów ortograficznych chyba nie sprawia nikomu.
Serdecznie gratulując Pani oczekiwanej córeczki,
kreśli się cierpiący na kajofobię i majofobię -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

PS Publikuję to pytanie i odpowiedź i uprzedzam PT Publiczność czytającą, że nie będę więcej odpowiadał na pytania o te dwa imiona.

Odmiana nazwisk rosyjskich na -ow
Panie Profesorze, czy nazwisko Romanow nalezy odmieniac przez przypadki: kogo, czego Romanowów, czy Romanowych? Pana Romanow i paną Romanową?

Nazwisko Romanow, jak i inne nazwiska rosyjskie zakończone na -ow, -ew, w odniesieniu do mężczyzn odmienia się według deklinacji rzeczownikowej:

W liczbie pojedynczej:
M. Romanow; D., B. Romanowa;
C. Romanowowi; N. Romanowem;
Msc. Romanowie.
W liczbie mnogiej:
M. Romanowowie; D., B. Romanowów;
C. Romanowom; N. Romanowami;
Msc. Romanowach.
Nazwisko to w odniesieniu do kobiet odmienia ise także: Romanowa, Romanowej... (jak przymiotnik).
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Proponuję przejrzeć dział „Nazwiska, imiona i ich odmiana w naszej poradni”. Ten typ nazwiska pojawia się tam niejeden raz

Proszę posłużyć się tym linkiem:
http://www.ijp-pan.krakow.pl/index2.php?strona=poradnia

Łącżę pozdrowienia -
prof.dr hab. Mirosław Skarżynski

IMIĘ + NAZWISKO
Czy jest urzędowy obowiązek pisania pelnego imienia - np. na pomnikach tablicach, nagroibkach, wizytówka, pismach i listach urzędowych itp. Inaczej, czy można na tablicy pamiątkowej poświęconej np. pamięci poległych lotników w kampanii wrześniowej pisać ich imiona w fomie "duża litera i kropka". np. porucznik M. Brzeski, czyli nie wiadomo, czy był to Michał, Marian, Mieczysław - a może Maksymilian czy Medard??? Pozdrawiam serdecznie Pana Profesora i oczekują odpowiedzi.

Nie wiem, jakie jest „urzędowe” stanowisko w tej sprawie, ale w żadnym wypadku nie należy pisać tylko inicjału imienia. Jeśli chce się utrwalić w pamięci ludzi, którzy polegli za swój kraj, to nie ma mowy o „obcinaniu” imienia. Wygląda to na niedbalstwo i lekceważenie tych, którym poświęcono owa tablicę. Po co w takim razie tablica, skoro uważa się, że nie warto tracić miejsca na pełne imiona owych osób? Pierwszy raz spotykam się z takim pomysłem, który może śmiało konkurować z takim oto zapisem na tabliczkach ulicznych w pewnym mieście: „ul. J. N. Jeziorańskiego” (może Jana Nepomucena?)

Co do innych wymienionych w mailu formach użytkowych (pismo, wizytówka), także nie używa się skrótu (inicjału) imienia. W pierwszym  wypadku wygląda to lekceważąco, w drugim - jakaż to informacja na wizytówce?

Łączę pozdrowienia -

Imiona typu Iwo, Bruno czy Hugo odmieniają się z dodatkowym elementem tematycznym -on – [...], czyli:

M. Iwo, Hugo; D. Iwona, Hugona; C. Iwonowi, Hugonowi; B. Iwona; Hugona; N. Iwonem, Hugonem; Msc. Iwonie, Hugonie; W. Iwonie, Hugonie

Jak podaje w haśle problemowym „Imiona”, „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego, „Odmiana z pominięciem tego elementu, np. *Bruna, *Huga, a także pozostawienie tych imion w postaci nieodmienionej (np. *szkoła imienia Hugo Kołłątaja) jest niepoprawne”.
Warto przy okazji zauważyć, ze w haśle Iwo w tym samym słowniku imię to kwalifikowane jest jako nieodmienne (Iwo) albo jako odmienne w wersji mianownika Iwon. Jest to zapewne pomyłka redakcyjna , gdyż w hasłach Bruno i Hugo (ten sam typ imienia) nie ma takiej interpetacji.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

GALLA
Czy jest dopuszczalne nadanie dziewczynce imienia Galla? Dodam, że rodzice mają obywatelstwo polskie i mieszkają na stałe w Polsce. Dziękuję za odpowiedź.

Sprawę nadawania imion reguluje Ustawa z dn. 29 IX 1986 Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. 2004, nr 161, poz. 1668), przydatne też są "Zalecenia dla urzędów stanu cywilnego dotyczące nadawania imion dzieciom osób obywatelstwa polskiego i narodowości polskiej" opracowane przez Radę Języka Polskiego ("Komunikaty Komisji Kultury Języka Komitetu Językoznawczego PAN" 1996 nr 1(4)). Ograniczenia ustawowe w swobodzie wyboru imienia dla dziecka dotyczą przypadków, gdy imię proponowane przez rodziców jest ośmieszające, nieprzyzwoite, ma formę zdrobniałą lub nie pozwala odróżnić płci dziecka. Jest to zamknięty inwentarz sytuacji ograniczających we wspomnianej ustawie. Jak widać,  imię Galla nie podpada pod żadną z wymienionych kategorii.
Imię to jest pochodzenia łacińskiego (żeński odpowiednik imienia męskiego Gallus), ponoć jest i św. Galla, ale to już wspominam na marginesie 
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

(NIE)ODMIANA NAZWISK
Panie Profesorze! Czy nie uważa Pan, że przydałaby się ogólnopolska kampania na rzecz promocji odmiany nazwisk? Bo to co się dzieje, przechodzi ludzkie pojęcie. Coraz częściej spotykam się z sytuacją krytykowania mnie za odmianę czyjegoś nazwiska (zresztą poprawną). Wychodząc z zasady, że nikt nie może mnie zmusić do głupoty i nieodmieniania nazwisk, robię swoje. Jednak wsparcie medialne by się przydało w mojej prywatnej krucjacie. Co Pan Profesor myśli o tym pomyśle? Pozdrawiam serdecznie, J.P.U.

Szanowny Panie,
bardzo dziekuję za bardzo interesujący list, z którego zawartością zgadzam się jak najbardziej, choć od siebie dodam jeszcze kilka słów.
Rzeczywiście, stopień nieznajmosci zasad odmiany naziwsk jest wielki - nie na próżno dział "Nazwiska, imiona i ich odmiana" jest nie tylko największym działem naszej poradni (w sensie zgromadzonych w nim maili - publikowany jest niewielki procent), ale i zadziwia tym, że ludzie pytają nie o nieznane nazwiska obce, ale o najzwyklejsze polskie, typu Kowal, Nowak, Duda, a nawet o te na -ski, cki. Jest to zarazem dział najczęsciej oglądanyc przez internautow, o czym świadczą dane programu monitorującego poradnię.
Liczba maili pisanych przez panie wypełniające zaproszenia ślubne osiągneła imponujące rozmiary - tu pytania dotyczą jednego przypadka - biernika lp. i l. mn (...zaprosić...). Drugie miejsce zajmują pytania o odmianę własnego (tak!!!) nazwiska osoby pytającej.
Trudno jednak mi zrozumieć, dlaczego to zjawisko przybrało takie rozmiary, i to chyba w ostatnich kilku latach, bo wytłumaczyć to tylko wpływem dokumentow urzędowych i poziomem wypelniajacych je urzednikow chyba się nie da.
Być może do tego trzeba by dorzucić to, co się nasuwa z kolei na skutek licznych pytań od nauczycieli (zaraz się zaczną zapewne, bo koniec roku szkolnego blisko) wypisujących uczniom dyplomy za różne osiagnięcia, konkursy itp. Jeśli trzymać się dawnego przesądu, że szkoła ma uczyć posługiwania się poprawnym językiem polskim, to co z tego wynika? No, ale czy musimy wierzyc w stare przesądy? Wszak tyle jest nowych. Nawiasem mówiąc, nieodmienianie nazwisk to tylko jeden z wielu przejawów obniżania się ogólnego poziomu językowego w naszym społeczeństwie.
Z drugiej strony ta wielka liczba pytań do wspomnianego działu jest pocieszająca. Jesli bnowiem ludzie pytają, tzn., że czują, iż coś jest nie tak i chcą wiedzieć, jak jest poprawnie. A to już bardzo dobry objaw. I to jest pocieszające.
Co akcji medialnej - byc może warto byloby taka akcje rozkręcić, ale to już propozycja nie dla mnie. Ja nie jestem "medialny", w tę stronę ani mnie nie nigdy ciagnęło, ani nie ciągnie. Wystarczy mi sala wykładowa i ta poradnia.
Serdecznie Pana pozdrawiam, raz jeszcze dziękując za moralne wsparcie  -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

O ZAPRASZANIU NA ŚLUBY I WESELA
Jak prawidłowo odmienić w liczbie mnogiej nazwiska: Maleszka, Czemplik, Janasek, Kosmala, Jaskuła w zdaniu: Mamy zaszczyt zaprosić W.P. Annę i Jana .... na uroczystość zawarcia Związku Małżeńskiego...?

Liczba tego typu pytań przysyłanych do poradni w ostatnich 2 latach skłania do przypuszczeń, że albo upowszechnia się w Polsce zwyczaj zapraszania na śluby i wesela osób kompletnie państwu młodym i ich rodzinom nieznanych, których nazwiska słyszy po raz pierwszy w życiu, właśnie przy tej okazji, albo że zapanowaał jakaś powszechna prawie i nagła nieznajomość odmiany w zakresie liczby i przypadka najprostszych nazwisk polskich, albo też jedno wspierane jest drugim. Obawiam się, że zrozumienie tego zjawiska jest poza moimi możliwościami
Zaprasza się: Maleszków, Czemplików, Janasków, Kosmalów, Jaskółów, a także (na wszelki wypadek, gdyby na liście byli ludzie o nazwiskach na -ski, -cki): Kowalskich, Malinowskich, Lubeckich, Przypsztyckich, Nowobogackich, etc., etc.
Ponadto piszemy: związek małżeński, a nie: Związek Małżeński.
Prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Romeo, Dop.-B. Romea, C, Romeowi, N. Romeem, Msc. Romeo.
Prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

NAZWISKA GRUZIŃSKIE
Szanowny Panie Profesorze! Chciałbym prosić o pomoc w odmianie nazwisk gruzińskich na -szwili, -oni/-ani oraz -dze. Nie wiem, mianowicie, jak odmienić -szwili w M, N oraz Msc l. mn., podobnie w przypadku -ani (tu jeszcze dochodzi problem form D/A oraz C l. poj.: -aniego czy –anego, -aniemu czy -anemu). O wątpliwościach, dotyczących wszelkich -dzech (?), nawet nie wspomnę. Serdecznie dziękuję. T.W.

Szanowny Panie,
nazwiska gruzińskie kończące się na "-szwili" odmieniamy następująco: np. M. Saakaszwili. D., B. Saakaszwilego, C. Saakaszwilemu, N. Saakaszwilim, Msc. (o) Saakaszwilim.
Nazwiska na "o/ani", np:. M. Orbeliani, D.,B. Orbelianiego, C. Orbelianiemu, N. Orbelianim, Msc. (o) Orbelianim.
Co do nazwisk na "-(a/idze", to np. M. Szewardnadze (Janukidze), D. i B. Szewardnadzego, C. Szewardnadzemu, N. Szewardnadzem, Msc (o) Szewardnadzem.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Jan Baptysta Grenouille

Szanowny Panie Profesorze! W trakcie przepisywania tekstu, poświęconego najbardziej znanemu dziełu P. Suskinda „Pachnidło”, natrafiłam na pewną „przeszkodę”. Rzecz dotyczy odmiany nazwiska głównego bohatera powieści. Otóż… kiedy głównego bohatera określałam tylko poprzez nazwisko, odmiana nie stanowiła dla mnie problemu (nazwę własną : „Grenouille” odmieniałam, jak należy, dodając po apostrofie końcówki przypadków polskich). Problem pojawił się, kiedy do nazwiska dodałam obydwa imiona bohatera: „Jan Baptysta Grenouille”. Oczywiście, mianownik z natury swej rzeczy nie jest przypadkiem problematycznym, gorzej z innymi przypadkami, i tak: konstruując zdanie - „Poświęciliśmy Janowi Baptyście Grenouille’owi o jedną myśl więcej (…)” doznałam wrażenia, że odmiana nazwiska jest tutaj zbędna. Czy Pan Profesor mógłby rozwiać moje wątpliwości? Pozdrawiam serdecznie S. S.

Szanowny Panie,
nazwiska żeńskie kończące się w mianowniku na -a odmieniają się. Socha odmienia się więc jak rzeczownik pospolity socha
Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
mieszka Pani bez wątpienia przy ul. Andriollego.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie przesadzajmy z tym "od dawna". Gdyby tak było, już "od dawna" znalazłaby się na to pytanie odpowiedź. Zubera.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Panie Profesorze, bardzo proszę o pomoc, gdyż nigdzie nie mogę znaleźć odpowiedzi na nurtujące mnie pytanie: Jaka jest kolejność nazwisk w wypadku gdy kobieta po wyjściu za mąż zachowuje swoje panieńskie nazwisko? Czy nazwisko po mężu zawsze jest na drugim miejscu? Czy na kolejnośc nazwisk może też wpływać ich długośc? (Tzn. dłuższe nazwisko jest pierwsze, a krótsze - drugie?)

Szanowny Panie Profesorze! Proszę o potwierdzenie poprawności użycia odmienionej formy nazwiska SZRAM w zdaniu: Przyjmuję Adama Szrama do społeczności uczniowskiej. Kwesta ta jest przedmiotem sporu, a Pana potwierdzenie - mam nadzieję - przekona mojego adwersarza w tej oczywistej dla mnie sprawie. A.F.

Proszę o rozwianie niejasności dotyczących kolejności pisania imienia i nazwiska w różnego rodzaju pismach urzędowych, listach, tabelach, dokumentach z danymi osobowymi itp. (jeżeli oczywiście nie istnieje określona rubryka opisana np. "nazwisko, imię", co automatycznie sugeruje najpierw wpisanie nazwiska a następnie imienia).

Nie bardzo wiem, jakie to mają być niejasności. W języku polskim kolejność jest stała: imię, potem nazwisko.
Poza formularzami urzędowymi, które tu pomijamy, jest jeden jeszcze wyjątek - listy alfabetyczne, gdzie najpierw wpisuje się nazwisko, potem zaś imię.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Panie Profesorze mam problem z odmianą nazwiska Nowak na forme żeńską czy powinno być Pani Nowak czy Pani Nowakowa .Oraz czy prawidłowo piszemy Państwo Kapusta czy Kapustowie.Proszę o odpowiedz.

To nie jest sprawa odmiany tylko używania lub nieuzywania męskiej lub żenskiej formy nazwiska w odniesieniu do kobiety. O tym, czy powiedzieć pani Nowak, czy pani Nowakowa zależy od tego. której wersji używa sama zianteresowana. Nie wszystkie panie akceptują formę żeńską na -owa i wolą pozostać przy formie męskiej 
Poza tym państwo Kapustowie.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Panie Profesorze zwracam się z prośbą o wyjaśnienie pochodzenia nazwiska Basałaj. Proszę również o napisanie czy słowo basałaj występuje w języku polskim (nie jako nazwisko) oraz ewentualnego znaczenie tego słowa. Z góry dziękuję za odpowiedź oraz przesyłam pozdrowienia. K.K.

Szanowna Pani,
przesyłam odpowiedź, której autorką jest
prof. Aleksandra Cieślikowa z Instytutu Języka Polskiego PAN.
"W "Słowniku nazwisk współcześnie w Polsce używanych" zanotowano 161 poświadczeń nazwiska Basałaj (Suwalskie 91, Białostockie 27, Szczecińskie 17).
Rozmieszczenie geograficzne nosicieli nazwisk wskazuje na związek nazwiska Basałaj z białoruską nazwą osobową o tym samym brzmieniu, motywowaną przez apelatyw basałaj w znaczeniach `zalotnik, elegant, strojniś'. Nazwisko można zaliczyć do jednej z najczęstszych w języku polskim, grupy nazwisk odprzezwiskowych.
prof. dr hab. Aleksandra Cieślikowa, IJP PAN"

Szanowny Panie Profesorze! Chciałabym uzyskać informacje dotyczące pochodzenia nazwiska GIZA. Osoby noszące to nazwisko pochodzą z Krakowa i okolic, natomiast legenda rodzinna głosi, że podczas zaborów przodkowie przybyli do Polski z Węgier. Po przeprowadzce na Śląsk w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia J. Giza, miał we wsi swojego ,,imiennika'' Józefa Giżę, co powodowało szereg pomyłek urzędowo-pocztowych. Czy ,,Giża'' i ,,Giza'' to wersje tego samego nazwiska? Słyszałam również, że nazwisko Giza można spotkać wśród polskich Romów. A.G.

Dzień dobry Panie Profesorze, chciałam zapytać o odmianę nazwiska Skalny w rodzaju żeńskim. Czy prawdą jest, że dopuszczalne są obie formy żeńskie - zarówno Skalny, jak i Skalna - oraz że wybór żeńskiego brzmienia zależy od właściciela nazwiska? Taką informację otrzymaliśmy z mężem w urzędzie stanu cywilnego. Chciałabym także, w razie jeśli rzeczywiście obie formy są prawidłowe, poznać Pana osobistą opinię na ten temat. Serdecznie dziękuję i pozdrawiam - Marysia

Szanowna Pani,
rzeczywiście w przypadku nazwisk typu Wolny, Biały i Skalny są dwie możliwości. Można stosować formę z koncówkami żeńskiej deklinacji przymiotnikowej, czyli Skalna, Skalnej,... itd., albo używać nazwiska w formie przymiotnika rodzaju męskiego - Skalny - ale wówczas w odniesieniu do kobiety nazwisko jest nieodmienne, czyli mówimy pani Skalny, o pani Skalny, z panią Skalny itd.
Z uwagi na sytuacje urzędowe dobrze byłoby, aby konsekwentnie trzymać się tej wersji nazwiska, która zostanie zapisana w dowodzie osobistym.
Pozdrawiam Panią serdecznie -
prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Chciałbym zapytać o oboczności w odmianie nazwisk. Jak odmieniamy nazwiska typu Soból, Gołąb? Pozdrawiam i cieszę się, że Poradnia isnieje. Jest niezwykle potrzebna!

Co do nazwiska Gołąb, to "Słownik poprawnej polszczyzny" zaleca odmianę Gołąb, Gołąba, (państwo) Gołąbowie.
Jako rzadką traktuje odmianę: Gołębia, (państwo) Gołębiowie. W tym stanie rzeczy można powiedzieć, że ostateczną instancją jest tu sam nosiciel nazwiska, używajacy go na ogól według rodzinnej tradycji.
Nazwisko Soból odmieniai się natomiast tak, jak rzeczownik pospolity soból, a więc Sobola, Sobolowi, (państwo) Sobolowie.
W odniesieniu do kobiet oba nazwiska są nieodmienne, czyli: pani Gołąb, Soból, z panią Gołąb, Soból.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dzień dobry. Panie Profesorze, czy nazwisko M...k jest odmienne i czy np. w umowie o pracę można napisać, że pracodawca zawiera umowę z M...k czy z M...em? Z góry dziękuję.

Oczywiście umowę zawiera się z  M...em. Natomiast nie mogę się nie zdziwić, że właściciel nazwiska ma kłopoty z jego odmianą. Dotąd miałem i mam nadal przypadki osób, które nie znają nazwisk własnych znajomych zapraszanych na śluby.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam serdecznie, mam prośbę o podanie prawidłowej odmiany męskich nazwisk: Żero i Fit w celowniku. Dziękuję serdecznie A.G.

Jak prawidłowo odmienić nazwisko WICHER. Miałem starcie ze swoim przełożonym, gdy powiedziałem przez telefon do klienta że mam faks do Pana Jana Wicher. Czy wszystkie nazwiska obowiązkowo należy odmieniać?

Przełożony miał rację, dlatego, że trudno, by kompromitować wobec klienta instytucję, w której się pracuje. A nazwisko odmienia się tak, jak rzeczownik pospolity wicher - z wyjątkiem dopełniacza, gdzie będzie Wichra.
A na wypadek innych nazwisk, polecam dział naszej poradni pt. "Nazwiska, imiona i ich odmiana" oraz hasło "Nazwiska" w "Słowniku poprawnej polszczyzny PWN" ((w części: "Hasła problemowe")
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam serdecznie nazywam się Hołownia. Piszę do Pana gdyż mam problem z odmianą mojego nazwiska. Mąż mój się upiera że nasze nazwisko odmienia się na np, "list dla pani Hołownia" a mi sie wydaje że powinno być list dla pani Hołowni. Czy tak jest w obu przypadkach? Zawsze mamy z tym problem dziekuje serdecznie z góry za odpowiedź.

Szanowna Pani,
pyta Pani nie o końcówki, ale o przyrostki, w danym przypadku o dwa przyrostki służące do tworzenia nazwisk żon od nazwisk mężów: Kowal - Kowal-owa, Garbacz - Garbacz-owa,  Zaręba - Zaręb-ina, Dulęba -  Dulęb-ina oraz o dwa przyrostki służące do tworzenia nazwisk córek od nazwisk ojców: Kowal - Kowal-ówna,  Garbacz - Garbacz-ówna, Zaręba - Zarębianka, Dulęba - Dulębianka.
Można więc tu mówić o dwóch parach synonimicznych przyrostków:
-owa - -ina oraz -ówna - -anka, które różniły się możliwościami połączenia z takim czy innym typem tematu słowotwórczego nazwiska oraz wzrastającą w przeszłości przewagą produktywności przyrostków -owa, -ówna nad -ina, -anka.
Obecnie bardzo rzadko spotkać można nazwiska przyrostkowe córek od nazwisk ojców, co wiąże się ze zrozumiałą niechęcia pań do ujawniania w pewnych okolicznościach swego stanu cywilnego, zanika też odnośny typ nazwisk żon dlatego, że przyrostek -owa wyraża też relację przynależności (posiadania) - Kowalowa 'żona Kowala' - jak Kowalowa chałupa (tj. należąca), przeciwko którym to skojarzeniom panie wyraźnie oponują, nie chcąc uchodzić za niczyją własność, co łatwo zrozumieć, jeśli się nie jest "męskim szowinistą" lub/i członkiem niektórych partii politycznych.
Łaczę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Najpierw pisze się imię, potem nazwisko - z wyjątkiem spisów alfabetycznych i formularzy, w ktorych układ rubryk narzucać kolejność: nazwisko - imię.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie byłoby problemu, gdyby zajrzeć do Biblii - w wersji on-line,. gdzie można wyszukać wszystkie wystąpienia tego imienia, wpisując w wszykiwarke biblijną ciąg szime.
Jest ono odmieniane wg deklinacji przymiotnike, a więc Szimei, Szimejego, Szimejemu.
Na wypadek "kłopotów" z innymi imionami podaje adres strony: http://online.biblia.pl/rozdzial.php?id=1&werset=1#W1
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam serdecznie! Mam problem dotyczący nazwisk dwuczłonowych: otóż spotkałam się ze stwierdzeniem (dość zaskakującym, ale pradziwym), że nieodmienianie pierwszego członu takiego nazwiska może być... obraźliwe dla tego, kto je nosi. Konkretnie chodzi mi o takie przypadki, gdy pierwszy człon jest nazwą herbu (wówczas, z tego co wiem, odmienia się tylko drugą część nazwiska). Jak w takim razie wypadałoby napisać "Panu Prawdzic-Szlaskiemu" czy "Panu Prawdzicowi-Szlaskiemu"?Pozdrawiam serdecznie! Katarzyna

Szanowna Pani,
zasada jest taka, o jakiej Pani pisze. Jeśli pierwszym czlonem nazwiska dwuczłonowego jest nazwa herbu to pozostaje on nieodmienny, a więc panu Prawdzic-Szlaskiemu, z Korwin-Piotrowskim,  Pobóg-Malinowskiego itd. Nie wiem, dlaczego miałby się ktoś o to obrażać, ale w końcu ludzie obrażają się o najrozmaitsze rzeczy, co jednak nie jest dostatecznym powodem, by zmuszać innych do naruszania zasad poprawności językowej. W przeciwnym razie musielibyśmy wiele innych też zasad poprawnościowych naruszać, by temu lub owemu sprawić przyejmność lub uniknąć obrazy.
Serdecznie i niedzielnie pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze, mam problem dotyczący wypisywania dyplomów. Jak napisać: dla Mateusza Borowca czy dla Mateusz Borowiec czy też Mateusza Borowiec. Intuicyjnie wskazałabym pierwszą z tych form, jako poprawną, ale nie jestem pewna. Drugie moje pytanie dotyczy odmiany nazwisk. Ostatnio spotkałam się ze stwierdzeniem, że w języku polskim nazwiska zakończone na "a" nie odmieniają się (np. proszę panią Bała-nie Bałę). Zerknęłam więc do Markowskiego, który jednak twierdzi, że nazwiska zakończone na spółgłoski i samogłoski a, o, e odmieniają się. Więc jak to jest? Łączę pozdrowienia Marta K.

Szanowna Pani,
nazwiska odmienia się. Dyplomy mają zazwyczaj formuły wymagające użycia odpowiedniego przypadka dla nazwska, tu dla Materusza Borowca. Nie ma dla mnie nic obrzydliwszego niż widok dyplomu z nazwiskiem w mianowniku tam, gdzie pownien byc inny przypadek. Gdybym mi ktoś coś takiego wręczył, oddałbym, bo musiałbym to uznać za lekceważenie.
Co do drugiej rzeczy - oczywiście, ze Markowski ma rację, dlatego że taka jest norma kulturalnej polszczyzny - on o niej pisze w swoich książkach i słownikach.
Język polski jest językiem fleksyjnym i wszystko, co się da odmienić, trzeba odmieniać. Przypadki są sygnalizatorami funkcji składniowych wyrazów w zdaniu, a nie ozdóbkami, które można sobie zawiesić lub nie zawiesić.
Natomiast na pewno nie należy słuchać ludzi, którzy mają kłopoty z językiem, ponoć rodzimym, i żadnej ochoty, by się go nauczyć porządnie.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Witam serdecznie! Czy nazwiska męskie zakończone na -ów (np. Prociów, Jurków) należy odmieniać według wzorca rzeczownikowego (Prociowa, Jurkowa; czy wręcz Prociówa, Jurkówa, choć tak bym raczej nie zrobił), czy być w zgodzie z ich pochodzeniem (domyślam się, że są formami dzierżawczymi od Prota i Jurka, tak jak Dawidów od Dawida): Prociowego, Jurkowego; Prociowemu, Jurkowemu itd.? Pozdrawiam!

Szanowny Panie,
nazwiska typu, o który chodzi w pytaniu, odmieniamy w sposób następujący: Jurków, Jurkowa, Jurkowowi, Jurkowa, Jurkowem, o Jurkowie, nie zaś według wzoru przymiotnikowego.
Pozdrawiam także - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Narzędnik ma postać: Michałem Montaigne’em.
To i wiele innych nazwisk znanych w kulturze postaci można znaleźć w "Słowniku poprawnej polszczyzny PWN" pod. red. A. Markowskiego. Słownik ten jest dostępny także w wersji on-line na stronie Wydawnictwa Naukowego PWN
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dzień dobry! Już wkrótce będę wypisywała zaproszenia ślubne i mam pewne zapytanie. Jak prawidłowo odmienić nazwiska: ... serdecznie zapraszają: xx Kwiecień (Kwietniów?), xx Kaszuba (Kaszubów?), X Kozioł (Kozła?) X Kośmider (Kośmidra?) xx Dzienniak (Dzienniaków?) xx Guzik (Guzików?) Z góry dziękuję za odpowiedź D.W.

Szanowna Pani - zgadza się (zapisy w nawiasach). Mamy tu w Poradni cały dział pt. "Nazwiska, imniona i ich odmiana", gdzie może Pani znaleźć mnóstwo analogicznych pytań i odpowiedzi na nie, a także wskazania, gdzie można przeczytać o odmianie nazwisk - zachęcam więc do bliższej znajomości z tym działem.
Muszę powiedziec przy okazji, że sam miewam czasami kłopot z takim czy innym nazwiskiem, jeśli jest ono nietypowe i/lub spotykam je po raz pierwszy, ale - jak pamiętam z zamierzchłych czasów - kiedy sam wypisywałem zaproszenia z podobnej okazji co Pani, nie zapraszałem ludzi nieznajomych, więc nie miałem kłopotów z odpowiednim przypadkiem nazwiska. Ilość pytań, jakie dostaję co roku,  związanych z zaproszeniami ślubnymi skłania mnie do podejrzeń, że jednak czasy się zmieniły i obecnie zaprasza się na ślub ludzi kompletnie nieznanych młodej parze, stąd kłopoty z nazwiskami. Co za czasy!
Pozdrawiam i życzę Pani i Pani Wybranemu wielu radości w nowych rolach życiowych  -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam. Za 2 tygodnie zdaję mature ustną z języka polskiego na temat "znaczenie i pochodzenie nazwisk". mam problem z odmiana nazwisk obcego pochodzenia. wiem ze niektore nazwiska odmienia sie z apostrofem ale nie wiem dokładnie które poniewaz nie mogę znaleźć informacji o reformie z 1998r. co do odmiany tych nazwisk. Muszę w mojej pracy tylko o tym wspomnieć i podać jakiś przykład, Będę wdzięczna za pomoc. Z góry dziekuje. M.P.

Wspaniale, że istnieje taka poradnia! Toczę boję z moimi pracownikami na temat odmiany nazwisk polskich i zagranicznych i proszę o Pana opinię w następującej sprawie: Czasami upoważniam kogoś do wykonania w imieniu firmy jakiejś czynności; czy nazwisko takiej osoby w upoważnieniu podlega odmianie (np. pan Kozub, pani Szymetka, pan Słaboń)? Ja sądzę, że tak. Inna trapiąca mnie wątpliwość, to czy właściciel jakiegoś nazwiska (pospolitego, ale także dość niezwykłego) może wybrać czy chce odmieniać swoje nazwisko, czy nie? Znam przepis mówiący, że nazwiska dające się przyporządkować do jakiejś formy deklinacyjnej należy odmieniać, ale czy wszystkie (np. Słoma)? W moich sporach mógłbym się odwołać do autorytetu mojego stanowiska (czy do "mojego autorytetu"?) - jestem dyrektorem - ale wolałbym mieć jasność zanim stanę się bardziej wymagający. Dziękuję i pozdrawiam, A. K.
P.S. Gdzie mogę znaleźć ogólne zasady rządzące pisownią emaili?

Szanowny Panie, zasada, o której Pan wspomina, jest oczywiście obowiązująca. To, co da się odmienić należy odmieniać, ponieważ jezyk polski jest jezykiem fleksyjnym. Co do wyboru właściciela nazwiska w sprawie odmienności vs nieodmienności - nie przesadzajmy.

Jeśli pisze Pan dla kogoś upoważnienie, to nie ma powodu, by nazwiska nie odmieniać. Upoważnia Pan - pana Kowalskiego, Muchę, Słomę, Gracza, Panią Kowalską, Muchę, Słomę - ale - panią Gracz.

Jesli chodzi o zasady dotyczące emaili, to nigdzie ich Pan nie znajdzie. Można spokojnie stosować zwykle zasady, według których pisze się listy, prywatne lub urzędowe.Elegancja i grzeczność w kontaktach, nawet elektronicznych, nikomu jeszcze nie zaszkodziła. Dodam tylko, że często zdarza mi sie otrzymywać w poradni maile napisane, mówiąc delikatnie, niekulturalnie i na takie po prostu nie odpowiadam, podobnie jak nie odpowiedziałbym na tak napisany zwykły list.

Serdecznie Pana pozdrawiam, dziękując za miłe słowa pod adresem poradni - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie jest to żadne tłumaczenie z gruzińskiego i rozumiem, że w pytaniu chodzi nie o "przetłumaczenie" imienia Grzegorz, ale o objaśnienie jego pochodzenia.

Imię to pochodzi z greckiego (grēgorikós 'czujny, ten, który czuwa' i - jak się uważa, oznaczało ono w swej greckiej postaci Grēgorios tego, kto jest chętny do nocnego czuwania, modlitwy. Do języka polskiego przyszło wraz z innymi imionami chrześcijańskimi (z łac. Gregorius), a pierwsze notowanie tego imienia mamy z początków XIII w. Łaczę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Imię to odmienia się następująco:

Dzień dobry! Moje pytanie dotyczy prawidłowej odmiany nazwisk dwuczłonowych, w których pierwszy człon jest nazwą herbu. Dowiedziałam się,że istnieje taka zasada - gdy pierwszy człon nazwiska jest nazwą herbu, to go nie odmieniamy,np. Korab Brzozowski, Korybut Wiśniowiecki , Korwin Mikke...w D. l.p. będzie Korab Brzozowskiego, Korybut Wiśniowieckiego. Mam co do tego wątpliwości, gdyż w słowniku Pwn znalazłam odmienione oba człony, np.Korybuta Wiśniowieckiego...Chciałabym się dowiedzieć, jak to naprawdę jest z tymi herbami.

Szanowna Pani, istotnie mamy zasadę nieodmieniania pierwszego członu nazwiska, jeśli jest on nazwą herbu. Z Michałem Korybutem Wiśniowieckim rzecz jest nieco inna, bowiem Korybut jest tu imieniem (litewskim), nie zaś nazwą herbu. Otóż książęta Wiśniowieccy wywodzili się z rodu Zbaraskich, a dokładniej kontynuowali linie po Fiodorze Korybutowiczu (synu Korybuta, po chrzcie prawosławnym Dymitra, brata Władysława Jagiełły. Dla zaznaczenia tej genealogii każdy z Wiśniowieckich (mężczyzn) miał nadawane jako trzecie imię Korybut. Stąd zdaje się pochodzi stosowana w herbarzach nazwa herbu Wiśniowieckich (i kilku innych rodzin) – Korybut (7 odmian), choć jest i inna, właściwsza kwalifikacja – h. Wiśniowiecki, a więc „Wiśniowieccy h. własnego”. W przypadku Michała Wiśniowieckiego Korybut jest imieniem, nie nazwą herbu, stąd odmienia się go. – prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Imię Hieronim pochodzi z języka greckiego, od hieros ‘święty’  i onoma ‘imię’ oznacza zaś: ‘ten, kto nosi imię święte’. Do Polski trafiło mniej więcej w wieku XII przez łacinę (Hieronimus – Hieronim, Jeronim, a także spolszczona forma Jarosz, którą znaleźć można dzisiaj w niektórych nazwiskach – Jarosz, Jaroszyński itp.) – prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Zasada ogólne jest taka, że należy w polszczyźnie odmieniać wszystkie nazwiska, które da się dopasować do ktoregoś z wzorców odmiany (rzeczownikowej lub przymiotnikowej).

Nazwiska obce, zakończone na samogłoskę -e odmieniamy tak, jak przymiotniki rodzaju nijakiego (np. jak ładne), a więc i nazwisko Szwanke będzie się odmieniało według tego wzoru - Szwanke, Szwankego, Szwankemu, Szwanke, Szwankem(!), (np. ze) Szwankem(!). Tak samo odmienia się np. nazwisko włoskiego poety Dantego.

Serdecznie Cię pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,

dziękuje za ciekawy mail, z którego treścią najzupełniej się zgadzam. Oczywiście, nie będąc ani autorem, ani wydawca słowników ortograficznych, nie mam wpływu na kształt ich opracowania i stopien uszczegółowienia, natomiast, jak sądzę, znaleźć możemy wyjście z tej sytuacji.

A więc po pierwsze (co do czego jesteśmy zgodni) - imiona i nazwiska obce, jesli tylko dadzą się włączyć do którejś z deklinacji polskiej, należy bezwzględnie odmieniać. Po drugie, nie możemy oczekiwać, że wszystkie (a choćby i wiekszość imion znajdziemy w słowniku ortograficznym (bez względu na to czy jest on "wielki" czy "podręczny"). Wobec tego nalezy oprzeć się na precedensach, które sa w słowniku - tu będzie nim odmiana imion Sara i Debora oraz ich pisownia (polska).

Nawiasem mówiąc, nie bardzo jestem w stanie wyobrazić sobie, dlaczego musi Pan toczyć boje z redaktorem. Chyba nie wymaga on nieodmiennych użyć Sary i Debory?

Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarzyński

Witam. Czy skrócona forma "Zuzanny", "Zuza", odmienia się w celowniku? Od posiadaczki owego imienia usłyszałem, że w tym przypadku nie ulega ono deklinacji, używa się tylko niezdrobniałej formy - "Zuzannie". Pozdrawiam.

Nazwisko Verne odmieniamy nastepująco: w mianowniku Verne, w dopełn. i bierniku Verne'a, w celowniku Verne'owi, w narzędniku Verne'em, w miejscowniku Vernie.

Formy w rodzaju Vernego, Vernemu są kwalifikowane jako błędne. - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Serdecznie Panią witam u nas i dziękuję za miłe słowa. Olek to istotnie zdrobniała forma imienia Aleksander, więc do zaprzyjaźnionego Aleksandra może się Pani zwracać - Olku.

Natomiast imię Oleg, staroruskie, notowane w "Powiesti wriemiennych liet", ale pochodzenia skandynawskiego (< Helgi) nie ma odpowiednika wśród polskich imion. Odmienia się Oleg, Olega, Olegiem... (z zachowaniem "e"). A jak używać go w wołaczu? Teoretycznie z końcówką wołacza -u (Olegu), ale nigdy tej formy nie słyszałem, ciężko raczej w Polsce spotkać Olega. Do jedynego Olega, jakiego znałem, nawet językoznawcy zwracali się, używając mianownika zamiast wołacza (ta podmiana jest powszechna w potocznym języku polskim), a więc po prostu - Oleg, przeciwko czemu nawet on sam nie protestował.

Pozdrawiam Panią serdecznei i zparaszam do korzystania z naszej Poradni - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam także. Pewnie, że mozna, zwłaszcza, że jak widze, jest od paru dni moda na pytania o imiona. Co zrobić.

Imie pochodzi od określenia biblijnej Marii z Magdali, miejscowości nad jeziorem Genezaret. Jak podaje J. Grzenia w swoim słowniczku "Nasze imiona", do Polski przyszło w średniowieczu (zapisane już w XIII w.), a obecnie ok. 398 tys. pań w Polsce ma tak na imię. Że jest popularne w ostatnich 20 latach łatwo zauważyć np. na listach studentów. - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

Szanowna Pani,

Imię Izabela pochodzi od Isabel (łac. Isabella), będacego być może, jak pisze J. Grzenia, językoznawca i autor słowniczka "Nasze imiona" albo wersją hiszpańską imienia Elżbieta, albo od biblijnej królowej Jezabel (Isabel), której imie w hebr. znaczy 'wywyższona przez boga Baala'. Izabela (imię, rzecz jasna) trafiło do Polski w wieku XVII. Według danych statystycznych jest ono obecnie bardzo popularne w Polsce (ok. 47 tys kobiet noszących to imię + ok. 14, 5 tys. w wersji Izabella.

Co do nazwiska, to nieco trudniej. Jest w nim przyrostek -ska; tworzono za jego pomocą nazwiska polskie od nazw miejscowości, w ktorej dany osobnik mieszkał lub ktorej był właścielem (por. Potocki < Potok, Wolski < Wola, Slonimski < Słonim). Byc może w grę wchodziałby tu miejscowość Bonia (notowana w Słowniku geograficznym Król. Polskiego) lub podobna nazwa, ale to można wiedzieć na pewno dopiero na podstawie danych genealogicznych. Łaczę serdeczne pozdrowienia - prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

To nie jst niemieckie imie, o ile wiem, choć mogę się mylić, co zresztą nic do rzeczy nie ma. Z zamierzchłych czasów przypominam sobie baśń o Królowej Śniegu, w której był chłopiec o takim imieniu i (tu może mnie pamięć zawieść - bo to było 100 lat temu) zapisany jako Kaj - tak właśnie zapisany w polskim tłumaczeniu baśni [Kaj]. Ponieważ, jak przypuszczam zaproszenie będzie zredagowane po polsku, nie zaś po niemiecku (wówczas nie byłoby kłopotu z odmianą i pisownią), wobec tego proponuję odwołać się do tego precedensu i zaprosić pana Kaja von und zu na tę skądinąd miłą (dla gości) i męcząca (dla głównych bohaterów) uroczystość. - prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

P.S. A jednak pamięć mnie nie myliła, zajrzałem do źródła, które jeszcze ocalało w domu, i tak własnie to imię jest zapisane.