Składnia i stylistyka

P.O.
Jak powinno się adresować pisma urzędowe (nagłówek); p.o. Dyrektora Departamentu X Pan Jan Kowalski czy też p.o. Dyrektor Departamentu Pan Jan Kowalski Wzbudza to u mnie w pracy gorące polemiki, dlatego będę wdzięczna za udzielenie odpowiedzi. J. L.

LICZEBNIKI
Szanowny Panie Profesorze, moje pytanie dotyczy odmiany liczebników porządkowych. Powinno się mówić: "znicz zapalono przed dwudziestymi dziewiątymi igrzyskami w Pekinie", czy "dwudziestoma dziewiątymi"? Wydaje mi się, że ta druga forma jest błędna. A jaka będzie forma liczebnika 21 w sformułowaniu: "przed 21 laty"? Pozdrawiam.

PRACOWAĆ NA POCZCIE, PRACOWAĆ W POCZCIE POLSKIEJ
Szanowny Panie Profesorze, jako pracownik Poczty Polskiej chciałabym uprzejmie poprosić o wyjaśnienie wątpliwości związanych z miejscem pracy. W "Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny" znalazłam, że pracuje się na poczcie. Czy będąc pracownikiem przedsiębiorstwa Poczta Polska pracuję na Poczcie Polskiej (chyba nie), czy w Poczcie Polskiej? Bardzo dziękuję i serdecznie Pana pozdrawiam. E.S.

Szanowna Pani,
konstrukcji X pracuje w Poczcie Polskiej nie uznałbym za błędną. Czy jednak wszyscy byliby tego co ja zdania, tego nie wiem.
Mówi się pracować w szpitalu, w szkole, w urzędzie, w biurze, w ministerstwie, w itd., itd, a tylko w kilku wypadkach używa się przyimka "na": na poczcie, na kolei, na uniwersytecie (ale w stylu oficjalnym: w uniwersytecie).
Kwerenda w Narodowym Korpusie Języka Polskiego pokazuje, że stosowana jest konstrukcja z "w" właśnie wtedy, gdy mowa o instytucji PP (38 kontekstów wobec 3 z przyimkiem na). Załączam 4 z nich. Ciekawie jest też z PKP - 13 kontekstow typu pracować w PKP wobec 2 pracować na PKP.
Sądzę, że rozróżnienie pracuję na poczcie (= w danym urzędzie pocztowym albo potocznie o całej instytucji) i pracuję w Poczcie Polskiej (oficjalna nazwa instytucji) jest dosyć uzasadnione.
Serdecznie pozdrawiam -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

1) Przy okazji zmian w Poczcie Polskiej idących w kierunku utworzenia grupy kapitałowej pan poseł Liberadzki przestrzegał projektodawców przed zmianami w Poczcie Polskiej zmierzającymi do utworzenia tej grupy kapitałowej, co miało już miejsce w PKP.

2) Myślę, że w Poczcie Polskiej źle się działo - chciałbym od pana ministra usłyszeć odpowiedź - za poprzedniej koalicji. 

3) Jakie jest średnie wynagrodzenie pracowników w Poczcie Polskiej , w tym: kadry kierowniczej, okienkowych pracowników pocztowych, listonoszy i innych pracowników? 

 4) Przedstawiciele wszystkich związków w Poczcie Polskiej jednogłośnie zapowiedzieli, że jeśli i tym razem negocjacje zakończą się fiaskiem, dojdzie do generalnego strajku. pocztowców. 

PIERZEJA Z PRZYIMKIEM
Szanowni Państwo! Mam kłopot z wyrazem "pierzeja". Z jakim przyimkiem powinno łączyć się to słowo: lepiej powiedzieć na zachodniej pierzei rynku, czy też w zachodniej pierzei, a może przy pierzei? Wyraz ten jest rzadko używany, ale pojawia się w przewodnikach turystycznych, i jakoś trzeba go "zakotwiczyć" w zdaniu. Będę wdzięczna za pomoc w tej kwestii. Z poważaniem M.K.

Przyimek około wraz z rzeczownikiem w dopełniaczu wyraża przybliżone określenie miary czegoś, czasu, objętości, np: około dwóch centymetrów, około godziny, około sześciu litrów. Ową zdolność kiełkowania nasiona zachowują więc około trzech lat. Jeśli chce się użyć przyimka przez, wymagającego nie dopełniacza, ale biernika, i wyrazić owo przybliżenie, trzeba zrezygnować z około, zastępując go wyrażeniem mniej więcej albo prawie, blisko (...zachowują zdolność kielkowania mniej więcej (prawie, blisko) przez trzy lata). Nie można zestawiać tu dwóch przyimkow o różnych wymaganiach składniowych.
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

FIGLE SKŁADNI
Szanowny Panie Profesorze! Bardzo proszę o pomoc w wyjaśnieniu następującej kwestii. Które z poniższych wyrażeń jest poprawne: oryginały dokumentów dotyczące odbytej podróży służbowej czy oryginały dokumentów dotyczących odbytej podróży służbowej.

NAMAWIAĆ
Dzień dobry, będąc młodą czytelniczką Poradni, zacznę od podziękowań i słów uznania - nie tylko za niejednokrotne rozwiązanie problemu językowego, ale i humor (czasem bardzo cięty) Autora odpowiedzi. A teraz, aby do rzeczy: czy Pan Profesor namawia nas na korzystanie, czy do korzystania ze słowników? Czy mogę namawiać kolegów, by zadawali pytania, czy lepiej namawiać ich, by zadawać pytania? Dziękuję i serdecznie pozdrawiam J.

MIASTO SIERADZ (lub inne)
Poszę o odpowiedz. Statut Miasta Sieradz, czy Statut Miasta Sieradza. Rada Miasta Sieradz, czy Rada Miasta Sieradza, a może Rada Miejska Sieradz lub Rada Miejska w Sieradzu. Za udzielenie odpowiedzi z góy dziękuję.

Połączenie miasto + nazwa używane jest jako związek zgody (miasto Sieradz, Warszawa itp. miasta Sieradza, Warszawy,...), albo jako związek rządu (miasto Sieradz, Warszawa,... miasta Sieradz, Warszawa...). W tym drugim wypadku, jak widać, nazwa miasta pozostaje nieodmieniona, natomiast odmienia się człon związku: miasto. Można więc i tak, i tak, ale nie mogę odmówić sobie uwagi, że nieodmienianie nazwy miasta nie jest najlepszym wyjściem i uzasadnienie ma w wypadku nazw miast mało znanych i podlegających w odmianie takim przekształceniom formy, że ktoś mogłby mieć kłopot z odtworzeniem postaci mianownika nazwy. Nie sądzę, by groziło to Sieradzowi. Co do rady miejskiej S., to dziwaczne w najwyższym stopniu byłoby sformułowanie Rada Miejska Sieradz. Ale to na marginesie, ponieważ organy samorządu mają swoje ustalone nazwy, nalezy więc sprawdzić, czy odnośny organ w Sieradzu to Rada Miasta, czy Rada Miejska. Mam nadzieję, że w tej sprawie jest zgoda i wszelkie szyldy na odpowiednim budynku, a  takze pieczątki mają ujednoliconą wersję.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

CZĘŚĆ I CAŁOŚĆ
Szanowny Panie, która forma jest poprawna: kupić sałatę czy kupić sałaty, czy też może obie są poprawne i zależy to od ilości kupowanej sałaty? Jeśli tak, to jaka jest reguła na używanie tego typu wyrażeń? Z poważaniem M.S.

Czasownik kupić, kupować ma rząd biernikowy dopełnienia obiektu, np. kupić samochód, dom, ale możliwe jest też użycie tzw. dopełniacza cząstkowego wtedy, gdy jest możliwe ujęcie owego obiektu cząstkowo. Tak więc powiemy: kup chleb, (B) = cały, albo: kup chleba (D) = część. Dotyczy to i niektórych innych czasowników o podstawowym rządzie biernikowym, np. dostarczyć opał // opału, pożyczyć pieniądze // pieniędzy, nalać wodę // wody, wypić mleko // mleka i in.
Co do sałaty, o którą Pani pyta, nie czuję się kompetentny, ponieważ chyba nigdy jej nie kupowalem, a w każdy razie nie przypominam sobie takiego wypadku, i nie mam pojęcia, czy sprzedano by mi np. pół czy ćwierć główki sałaty, a więc nie wiem, czy możliwe jest kupienie kawałka sałaty. To ja już wolę jednak czystą gramatykę.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Oczywiście, że tak należało powiedzieć; w maszynie [...] znajduje się 49 kul. 
zasada połaczeń rzeczownika z liczebnikiem, najkrócej ujmując, da się opisać tak:
Dla liczebników głównych od 1 do 4:
poza formami męskoosobowymi (typ, dwóch, trzech, czterech chłopców) liczebniki łączą się z rzeczownikiem na zasadzie związku zgody (jeden chłopiec, dwa, trzy, cztery psy, stoły, okna, dwie dziewczyny, szafy, także dwaj panowie, chłopcy).
Dla liczebników głównych od 5 wzwyż: jeśli liczebnik jest użyty w M., D., B., to łączy sie z rzeczownikiem na zasadzie związku rządu i rzeczownik powinien być w dopełniaczu: pięciu żołnierzy, ośmiu zawodników, sześć jajek, dziewięć kobiet, piosenek itd. Jeśli liczebnika stoi w C., N, Msc., to stosowany jest związek zgody z rzeczownikiem: (przyglądamy się) sześciu obrazom, z dwudziestoma dolarami, (opowiadał ) o szesnastu dniach (spędzonych na morzu).  
Co do rzeczowników wielowyrazowych:
o składni z rzeczownikiem decyduje ostatni składnik liczebnika, czyli wyraz oznaczający jednostki i należący albo do grupy liczebników 1-4, albo 5 i wyższych. Od tej zasady jest jedno odchylenie: jeśli ostatnim członem wielowyrazowego liczebnika jest jeden, o typie polaczenia z rzeczownikiem decyduje składnik przedostatni.

Jak widać, oglądanie losowania gier liczbowych nie tylko pozbawia złudzeń, że się zostanie milionerem, ale i naraża na rozterki związane z używanym tam językiem. Najlepiej więc trzymać się z daleka od tej zabawy.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

DZIEŃ MIESIĄCA
Szanowny Panie Profesorze, jaka forma jest poprawna: 1. ".... ale w innym dniu przed siódmym lutym..." czy 2. "... ale w innym dniu przed siudmym lutego..."

NA STOŁÓWCE, W STOŁÓWCE itp
Mam pytanie, czy poprawne są formy, używane notorycznie, na stołówce, na świetlicy. Sądzę, że mówi się w stołówce, w świetlicy. Próbowałam dziecku tłumaczyć, że mówimy na boisku, bo to na zewnątrz, jak na dachu, ale na to dziecko, że przecież mówimy na korytarzu, a nie w korytarzu. Już sama nie wiem :)

"na przyimek łączący się z rzeczownikiem (lub inym wyrazem w jego funkcji) w bierniku lub w miejscowniku […]

2. z biernikiem «tworzy wyrażenia wskazujące, że ruch odbywa się ku powierzchni, górnemu punktowi czegoś albo na jakąś płaszczyznę»: Wchodzić na strych. Wejść na magazyn (= na jego dach), ale: do magazynu (= do środka), nie: na magazyn, żeby pobrać towar. Wyjść na podwórze, na taras, na balkon.

Przyimek na występuje także w kilku tradycyjnych połączeniach wskazujących na ruch do wnętrza obiektu: Iść na dworzec, na stację, na pocztę, na lotnisko; także: na uniwersytet, na politechnikę (zarówno w znaczeniu ‘do budynku‘, jak i w znaczeniu ‘na studia‘). Tej tradycyjnej łączliwości przyimka na nie należy rozszerzać. Niepoprawne są połączenia: Proszę odnieść butelki na sklep, poprawnie: do sklepu. Niepoprawnie: Niech pani idzie na kasę, poprawnie: do kasy. Niepoprawnie: Proszę wejść na poczekalnię, poprawnie: do poczekalni itd. Wskutek znacznego rozpowszechnienia dopuszczalne są w języku środowiskowym określenia: Iść na fabrykę, na zakład, na kopalnię (zwłaszcza gdy chodzi o teren, a nie o konkretny budynek), na bramę, na świetlicę, na stołówkę, na portiernię. W starannej polszczyźnie należy posługiwać się jednak określeniami tradycyjnymi: do fabryki, do zakładu, do kopalni, do bramy, do świetlicy, do stołówki.

Tylko bardzo proszę nie pytać mnie, jak to wszystko wytłumaczyć dziecku - nie mam pojęcia. :)
Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

[...]
7. z miejscownikiem «tworzy wyrażenia określające miejsca»: Mieszkać na wschodzie Polski. W tym znaczeniu używa się konstrukcji z przyimkiem na z nazwami wielu obiektów geograficznych. Są to te same nazwy, przy których używa się konstrukcji z przyimkiem na w połączeniu z biernikiem, a więc nazwy wysp i półwyspów: Mieszkać na Majorce, na Madagaskarze, na Helu […]; nazwy dzielnic miast: Mieszkać na Mokotowie, na Bałutach, na Bielanach (wyjątek: w Śródmieściu, w centrum), także: na osiedlu; pot. Być na mieście ‘poza domem‘, nazwy pewnych regionów geograficznych: Mieszkać na Śląsku, na Mazurach, na Pomorzu […]Ale: w Wielkopolsce, w Małopolsce, w Białostockiem […]
8. z miejscownikiem «tworzy wyrażenia wskazujące, że coś odbywa się na powierzchni tego, co nazywa przyłączany rzeczownik»: Mieszkać na strychu. Siedzieć na podwórzu, na tarasie […] W tym znaczeniu używa się także konstrukcji z przyimkiem na z tymi samymi rzeczownikami, z którymi w bierniku używa się połączeń z na: Siedzieć na dworcu, pracować na poczcie, na lotnisku, także: Studiować, pracować na uniwersytecie (nie: w uniwersytecie), na politechnice (nie: w politechnice), na wyższej uczelni (nie: w wyższej uczelni), także: na ASP, na WSP, czyli gdy używa się skrótowca, czytanego jako jeden wyraz. Ale: Studiować, pracować w Akademii Sztuk Pięknych, w wyższej szkole pedagogicznej (nie: na wyższej szkole pedagogicznej), czyli gdy używa się pełnej nazwy. Siedzieć na sali a. w sali. pot. Studiować na chemii, na matematyce, na inżynierii., środ. na fabryce, na zakładzie ‘na terenie fabryki‘, np. Majster jest na zakładzie. Ale: w fabryce (nie: na fabryce) ‘w określonym budynku‘ a. ‘w instytucji‘, np. Pracuję w fabryce ołówków (nie: na fabryce ołówków). środ. Pracować na kopalni, lepiej: w kopalni. Środowiskowo: Siedzieć na stołówce, na świetlicy, na portierni, lepiej: w stołówce, w świetlicy, w portierni. Stać na bramie, lepiej: w bramie. Niepoprawnie: Skup butelek na sklepie, poprawnie: w sklepie. Niepoprawnie: Kierowniczka siedzi na kasie, poprawnie: w kasie. Niepoprawnie: Zaczekajcie na poczekalni, poprawnie: w poczekalni.
9. z miejscownikiem «z nazwami imprez, zebrań itp. tworzy wyrażenia określające jednocześnie miejsce i czas»: Poznali się na koncercie. Bawili się na balach publicznych. Na zebraniu zawzięcie dyskutowano. środ., urzęd. Na prezydium, na klubie poselskim, na senacie itd., lepiej: na posiedzeniu prezydium, klubu poselskiego, na obradach, w trakcie obrad senatu itd. […]".

PRZYPADEK ORZECZNIKA
Proszę o odpowiedź, która z poniższych form jest poprawna: Bardzo istotny jest rozwój metod... czy też Bardzo istotnym jest rozwój metod...? Pozdrawiam serdecznie, A. M.

Coraz częściej powtarzają się pytania o przypadek orzecznika wyrażonego przymiotnikiem, imiesłowem przymiotnikowym lub inną częścią mowy o odmianie prmiotnikowej, aczkolwiek jest ich nieporównanie mniej niż błędów  w tym zakresie spotykanych codziennie w mowie w piśmie. Rzecz co najmniej dziwna, że od jakiegoś czasu szerzy się epidemia używania orzecznika przymiotnikowego w narzędniku zamiast w mianowniku. A zasada składniowa, prosta przecież i (mam nadzieję) uczona w szkołach jest następująca (tu cytuję fragment hasła z "Nowego słownika porpawnej polszczyzny PWN" pod red. A Markowskiego):
„Forma gramatyczna orzecznika zależy przede wszystkim od tego, jaką jest częścią mowy, a mianowicie:
1. Orzecznik rzeczownikowy występuje w narzędniku, np. Tadeusz jest dermatologiem, chyba że w zdaniu brak łącznika lub użyte są wyrazy to, oto – wtedy orzecznik ma formę mianownika, np. To wasza ostatnia szansa; [Kim są jego rodzice?] Ojciec dyplomata, matka pianistka; Kasiu, Krzysztofie – oto moja nauczycielka fizyki.
W języku mówionym orzecznik mianownikowy może cechować wypowiedzi ekspresywne typu: Jesteś oszust i złodziej! lub formuły prezentacyjne, np. Jestem Adam Troskolański.
2. Orzecznik przymiotnikowy, którego funkcję może pełnić sam przymiotnik, zaimek, imiesłów przymiotnikowy, liczebnik porządkowy, mnożny i wieloraki, występuje na ogół w mianowniku, np. Iwona jest prześliczna; Nasz syn jest prawdomówny; Obaj bracia stali się bardzo odpowiedzialni. Formy narzędnikowe, spotykane w literaturze pięknej aż do dwudziestego wieku, są dziś traktowane jako przestarzałe, np. Była młodą i ładną, lecz za mąż nie wyszła (B. Prus, ‘Lalka’). Orzecznik przymiotnikowy ma formę narzędnika tylko w wyjątkowych, nietypowych konstrukcjach, np.
A) przy łączniku o postaci imiesłowu lub rzeczownika odczasownikowego, np. Będąc młodym, energicznym i zdolnym, szybko zasłużył na awans; Bycie opanowanym to wielka zaleta polityka;
B) jeżeli łącznikiem jest bezokolicznik w funkcji podmiotu, np. Wspaniale być zdrowym;
C) w zdaniach bezpodmiotowych, np. Jak się jest mądrym, to się jest uczciwym; Nie warto być obłudnym”.

Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Odpowiada się, a w stylu oficjalnym: udziela się odpowiedzi na pytanie, na ankietę, na interpelację (to w sejmie), na list, na mail.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

DATY
Panie Profesorze, jak należy podpisać zdjęcie w oficjalnej publikacji: 17 marca 2008 r. czy 17 marzec 2008 r. Dziękuję za podpowiedź.

Szanowny Panie,
poprawnie: ...zdają się..., wbrew obecnie szerzącej się modzie używania błędnej konstrukcji ...wydaje się być (!!!), ... zdaje się być (!!!)..., obcej polskiej składni.
Pozdrawiam także -
prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

WĘGRY, UKRAINA
Chciałbym się dowiedzieć jak prawidłowo mówi się o kierunku podróży: na Węgry czy do Węgrzech? Albo na Ukrainę czy do Ukrainy? Jaka jest różnica i na czym polega ta zasada. Z góry dziękuje za odpowiedź

CZŁONKOSTWO
Która forma jest poprawna: ubiegać się o członkostwo organizacji międzynarodowej czy też o członkostwo w organizacji międzynarodowej? Być może obie formy są poprawne, jeżeli tak to czy użycie którejś z nich powinno być rekomendowane? Pozdrawiam, i z góry dziękuję za pomoc, Rafał

Mówi się członkostwo czegoś (dopełniacz) lub członkostwo w czymś (miejscownik). Oba warianty są poprawne i nie znam powodu, dla którego należałoby jeden z nich rekomendować kosztem drugiego, a fikcyjnych reguł nie ma sensu tworzyć.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Czasownik posiadać znaczy (w zn. 1) ‘mieć coś na własność, być właścicielem czegoś’. Niezgodne z norma poprawnościowa jest jednak jego nadużywanie w połączeniu z rzeczownikami nazywającymi rzeczy drobne, mało wartościowe, np. posiadać zeszyt; Podróżni, którzy nie posiadają biletu...;  samochód posiada ABS.
Z jakichś nieznanych bliżej powodów niektórzy uważają ten czasownik za „lepszy” czy może „elegantszy” od mieć i zamęczają bliźnich „posiadaniem”, co sprawia przykre wrażenie pretensjonalności.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

OCZEKIWAĆ
Panie Profesorze, moje pytanie dotyczy czasownika oczekiwać. Wpajano mi, że oczekuje się czegoś, natomiast teraz nagminnie wszyscy oczekują na coś. Która z tych form jest obecnie poprawna.
Pozdrawiam K.J.

I to by było na tyle
Szanowny Panie Profesorze! Chodzi mi o wyrażenie I to by było na tyle. Wprowadzone przez J. T. Stanisławskiego w jego satyrycznych felietonach o wyższości jednych świąt nad drugimi, upowszechniło się w potocznej polszczyźnie tak bardzo, że zwątpiłem w jego niepoprawność językową. Proszę o rozwianie tych wątpliwości. Pozdrawiam - K.

ŻADEN - KAŻDY
Szanowny Panie Profesorze! W jednej z krakowskich jadłodajni widnieje taki napis: Każdy Polak po jedzeniu nie zapomina o talerzy odniesieniu. Czy jest to zdanie poprawne? Zastanawiałem się ostatnio nad użyciem żaden zamiast każdy oraz zapomni zamiast zapomina. Z pozdrowieniami, MP.

Rzeczywiście powinien zostać tu użyty przeczący zaimek niekreślony żaden. Za pomocą tego zaimka komunikujemy, że nie istnieje taki obiekt (stan rzeczy), do którego może się odnosić to, o czym zdanie traktuje. Inaczej mówiąc, 'nie ma takiego Polaka, który...'.  Zaimka nieokreślonego każdy można by użyć wtedy, gdyby zdanie zostało sformułowane pozytywnie - Każdy Polak po jedzeniu odnosi talerze (na rymowankę mnie nie stać).
Natomiast co do czasownika nie ma zastrzeżeń. Można użyć dokonanego lub niedokonanego, to zależy od subiektywnego sposobu ujęcia czynności, którą nazywamy danym czasownikiem.
Mam nadzieję, że jeśli  już nie za dobrze piszą po polsku w tej jadłodajni , to chociaż porządnie gotują. O ile nie, to radziłbym zmienić lokal, bo cierpieć z powodu przytoczonego wierszyka i podłego jedzenia to o dwie rzeczy za dużo.
Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński 

UŻYWAĆ + dopelniacz

Bardzo proszę o rozstrzygnięcie sporu: używamy kogo? czego? czy kogo co? Konkretnie w zdaniach: 1. Osoba trzecia używa zarejestrowany znak towarowy lub podobne do niego oznaczenie bez zgody uprawnionego; 2. Osoba trzecia używa zarejestrowanego znaku towarowego lub podobnego do niego oznaczenia bez zgody uprawnionego. Chciałabym przekonać mojego adwersarza, że właściwe jest zd. 2. A może nie mam racji? Życzę Państwu miłego dnia - G.S.

WIELKA, DUŻA, MAŁA LITERA

Czy zwrot: "z dużej/wielkiej litery" jest niedopuszczalny? - skąd takie zapożyczenie w składni języka polskiego? - czy jest różnica w użyciu określeń DUŻA/ WIELKA litera? Dziękuję.

Kosntrukcja, o którą chodzi w pytaniu, jest kalką rosyjskiej składni - s bol'szoj bukwy (pisat', naczinat') i z tego powodu jest nieakceptowana przez normę językową, a raczej przez jej kodyfikatorów.
Poprawna wersja: pisać (zaczynać) od dużej/wielkiej, malej litery lub pisać dużą/wielką, małą literą.
To, czy powiemy wielka czy duża litera jest najzupełniej obojętne.
Prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

W OPARCIU O...

Wielu językoznawców jest oburzonych, kiedy słyszy "w oparciu o...". Nie twierdzę, że brzmi to pięknie, ale skąd taki jednoznaczny odruch i niechęć takiego rodzaju. Mówią, że konstrukcja ta jest nieszczęsliwym zapożyczeniem, ale nikt nie wyjaśnia skąd. Czy ten zwrot jest absolutnie nieudaczny i skąd się wziął w uzusie? Dziękuję za odpowiedź.

Myślę, że nie tylko „wielu językoznawców” razi ta konstrukcja, ale razi także ludzi o większej wrażliwości językowej. Można sądzić, że jej źródłem jest styl urzędowy (kancelaryjny). W „Słowniku ortoepicznym” z 1937 r. S. Szober przestrzega przed podobnym zwrotem: „3) O[party] na czym, nie: o co (przen.) = wsparty umysłowo, uczuciowo, prawnie, społecznie lub politycznie na czym”.
W zbiorze „O kulturę słowa” (1962) W. Doroszewski pisał, że „od bardzo dawna wydawnictwa poprawnościowe przypominają, że mówi się opierać się na czymś, gdy chodzi o uczynienie czegoś podstawą swojego działania” (s. 196). Jest to przenośne użycie czasownika opierać się (idące od jego „fizycznego” znaczenia – Oparł się o ścianę, o słup; X opiera się na lasce do: oparcia duchowego, mentalnego, podpory, podstawy w działaniach – Budując tę teorię, X opierał się na dostępnych mu informacjach z prac wcześniejszych. A dalej mamy przejście do zwrotu z rzeczownikiem odczasownikowym (oparcie w owym przenośnym znaczeniu) – w oparciu o… To z kolei mieści się w grupie mało zręcznych  fraz urzędowych: w załączeniu, w załatwieniu sprawy itp.

Może zresztą i nie to jest najgorsze, ale nie sposób zaakceptować mało sensownych zdań budowanych wręcz automatycznie z wyrażeniem w oparciu o, np. (cyt. za: O kulturą słowa): „…formy, o jakie opierał się rozwój sportu żeglarskiego”; „Bibliografia do biologii w oparciu o bibliotekę szkolną”, a spoza tekstu Doroszewskiego, np.: Rozwijano hodowlę w oparciu o świnie . Doroszewski zwracał uwagę na szablonowość konstrukcji, powodującą inercyjne jej powielanie ze szkoda dla sensu tekstów ( o walorach estetycznych nie wspominając). To jest powodem, dla którego utrzymywana jest negatywna ocena zwrotu, podtrzymana także przez Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN: „Nadużywane: W oparciu o coś, lepiej: opierając się na czymś, na podstawie czegoś. Np.: W oparciu o notatki, lepiej: na podstawie notatek, opierając się na notatkach. W oparciu o dane GUS, lepiej: na podstawie danych GUS”.

Tak więc stoimy, opierając się O ścianę – ale – piszemy artykuł, opierając się NA dobrze wybranej literaturze przedmiotu.
Sądze też, że omawiany zwrot jest raczej nieudany niż "nieudaczny".

Łączę pozdrowienia –

OBCHODZIĆ, DOSTARCZAĆ

Która forma jest poprawna - nie obchodził ją bałagan czy nie obchodził jej bałagan? Dostarcza się czegoś czy coś? Z góry dziekuję M.K.

Nie obchodzi + dopełniacz. Dostarcza się coś (całość) lub czegoś (część).
Prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

Zazwyczaj określeniem powiatu jest przymiotnik od nazwy miasta, które jest siedzibą odnośnych władz administracyjnych. Ale konstrukcje typu powiat Nowy Tomyśl też nie są niepoprawne, a często są  praktyczniejsze od tych z przymiotnikiem określającym, nie powodują bowiem nieporozumień co do postaci nazwy miasta lub  co do postaci przymiotnika od nazwy miejscowej.
Łączę pozdrowienia-
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Czasownik pożyczać, pożyczyć na ogół wymaga dopełnienia w bierniku – schemat składniowy: ktoś pożycza, pożyczył coś komuś. Np. Jan pożyczył mu pieniądze. Pożycz mi książkę, zeszyt.
Można też użyć dopełniacza, jeśli chcemy wyrazić znaczenie ‘pewnej liczby, ilości czegoś, części czegoś’– Pożyczył cukru, mąki, chleba, pieniędzy lub - jak niektórzy twierdzą - dla wyrażenia znaczenia ‘na chwilę’ np. Pożycz mi ołówka, zeszytu.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie jest, i nie tylko "w praktyce urzędniczej".
Poprawnie: protokół czegoś (nie: z czegoś).
Łącze pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
blog (weblog) to sieciowy dziennik, pamiętnik. Zapewne używane są oba warianty przez Panią podane. Ale czy powiedziałaby Pani napisane na pamiętniku, na gazecie, na książce?
To oczywiście mój punkt widzenia, a jak się rozwinie rzecz i upowszechni? - Nie wiem.
Serdecznie pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,

Owo pisze w użyciach typu W gazecie pisze. Co tu pisze? jest przedmiotem rozstrząsań od jakichś lat czterdziestu (o ile nie dłużej). Jeszcze w latach 60. wypowiadał się na temat w swoich pogadankach językowych prof. W. Doroszewski, negatywnie oceniając poprawność tej konstrukcji, w której widział ślady „zamierzchłej epoki”, kiedy ludzie „animizowali świat i obserwowane zjawiska przypisywali ukrytym i nieodgadnionym siłom”(O kulturę słowa, 1962, s. 108) i stawiał ją w jednym rzędzie z konstrukcjami bezpodmiotowymi w rodzaju naniosło śniegu, w lesie zaszumiało. Słownik poprawnej polszczyzny ją dyskwalifikuje, i takież stanowisko zajęła pani sekretarz RJP. Co na ten temat sądzi prof. J. Miodek – nie wiem.

Osobiście nie jestem przeciwnikiem tej konstrukcji, która jest powszechna w języku potocznym, nawet u osób o wyrobionym poczuciu językowym. Nie uważam też, że jest ona przejawem owej „zamierzchłej epoki”, bowiem musiałbym uznać, że obecnie żyjący ludzie wierzą w nieznane siły piszące w gazetach i na plakatach, a to już prosta droga do wyznawania innej mitologii – istnienia „sił spiskowych”, "knowań masonerii" itp. głupstw. Dla mnie jest to sposób mówienia, w którym pomija się jako nieważny lub nieznany mówiącemu w danej chwili podmiot czynności – sposób podobny do tego, który motywuje konstrukcje: piszą w gazecie, że…; mówili w telewizji, że…; pisano w gazecie, że…; mówiono w telewizji, że…; jest napisane w gazecie, że... itd.

Co prawda, nie użyłbym rzeczonej konstrukcji w tekście pisanym, ale w potocznej rozmowie zapewne zdarza mi się tak mówić.
Długi czas występowania tej konstrukcji w języku, o czym wcześniej wspomniałem, powinien skłonić normatywistow do pewnej refleksji, czy warto tracić energię na walkę z czymś, co już sie ustabilizowało w użyciu.

Obawiam się, że przykro rozczaruję nadawcę tego mailu. Otóż mówiło się i mówi studiować na uniwersytecie. Spotykana czasem konstrukcja w uniwersytecie jest rusycyzmem.
Ponadto studiuje się na politechnice, na wydziale, na uczelni, ale: w akademii, w szkole wyższej.
Bycie "starej daty" powinno uniemożliwiać sformułowanie odnośnie polszczyzny.
"Bycie starej daty" nie jest żadnym gwarantem poprawności językowej. To jeden z mitów, jakie sobie ludzie wymyślili,. dość dawno zreszta, stąd w każdym pokoleniu znaleźć można narzekających, że język własnie za ich czasów się degeneruje, a dawniej mówiono wzorowo.
Ale na pocieszenie - nie jest to ani pierwszy, ani ostatni z mitów.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dzień dobry! Chciałbym uzyskać poradę , która forma jest poprawna: przekształcić w czy przekształcić na (a może obie są poprawne). W zdaniu poczwarka przekształciła się w motyla jest to oczywiste i taką formę przyjąłem w dokumentacji, pisząc przekształcić liczbę dwójkową w szesnastkową oraz przekształcić sygnał dźwiękowy w sygnał elektryczny. Osoba sprawdzająca zakwestionowała to i stwierdziła, że powinno być przekształcić liczbę dwójkową na szesnastkową oraz przekształcić sygnał dźwiękowy na sygnał elektryczny. Czy miała rację, a jeśli tak, to czy istnieje jakaś reguła mówiąca, kiedy daną formę stosować?
Z poważaniem S.P.

Szanowny Panie,
każdą treść można przekazać językowo na różne sposoby i nie jest tak, że tylko jeden z nich jest poprawny.
W tym wypadku czasownik budzić w znaczeniu 'powodować powstawanie jakichś uczuć" ma schemat składniowy: coś budzi ___ w kim, wśród kogo, a jak piszą autorzy "Słownika poprawnej polszczyzny PWN", błędna jest składnia ...u kogo.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

Szanowna Studentko (prawda jak to ładnie wygląda - jak Szanowny Profesorze - oj, przydałby sie jakiś podręcznik etykiety językowej jako lektura - zwroty adresatywne).
No więc teraz tak jak należy:

Szanowna Pani,
rozumiem, że brak przyimków przy słowie "uniwersytecie", to jak x i y w równaniu, a ja mam to x i y wyliczyć.
Bez wątpienia kończy Pani studia  (x = na) Uniwersytecie Jagiellońskim, a tymczasem ktoś Pani powiedział, że powinno się mówić (y = w) Uniwersytecie Jagiellońskim.
Mówi Pani dobrze, czyli x = na (przy założeniu, że moja hipoteza wyjściowa na temat  możliwych wartości x i y jest poprawna, czyli w tym wypadku zgodna z Pani ukrytymi założeniami). 
Serdecznie pozdrawiam, życząc najlepszego finału owych studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze! Czy poprawne jest sformułowanie rozmowa o pracę w odniesieniu do rozmowy kwalifikacyjnej? Występuje ono często we wszelkiego rodzaju serwisach dotyczących poszukiwania pracy czy artykułach prasowych na ten temat. Czy wolno to traktować na takiej samej zasadzie jak "prośba o pracę"? CZy dopuszczalne byłoby użycie sformułowania "rozmowa o pracę" w publikacji książkowej? Z góry dziękuję za odpowiedź. Z uszanowaniem E.F.

Czy w poniższych zdaniach orzecznik powinien mieć formę mianownika czy narzędnika?
Starał się być dobrze poinformowany/m...
Będąc zorientowany/m co do...
Z góry dziękuję za odpowiedź i pięknie pozdrawiam - H. M.

Szanowna Pani,
jeśli orzecznikiem jest rzeczownik, to powinien być on w narzędniku, np. On jest lekarzem. Wyjątki: jeśli nie ma łacznika lub w jego funkcji jest to, oto - wówczas mianownik, np. Jan to dobry człowiek. Oto gwiazda dziesiejszego wieczoru.
Jeśli natomiast orzecznik jest wyrażony przymiotnikiem, imiesłowem przymiotnikowym, zaimkiem przymiotnym, powinien być w mianowniku - Starał się być dobrze poinformowany.
W narzędniku może on jednak wystąpić wtedy, gdy:
1. łącznik jest imiesłowem przysłówkowym lub rzeczownikiem odczasownikowym, np.:
Będąc zorientowanym co do...;
Bycie kulturalnym to duża rzecz.
2. Łącznik jest bezokolicznikiem:
Dobrze być młodym.
3. w zdaniach bezpodmiotowych typu:
Jak się jest głupim, to się cierpi.
Nie warto być dobrym dla ciebie.
Łączę serdeczne pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Mam pytanie, jak powinnam napisać: "nieznajomość przepisów nie zwalnia z (czy od) odpowiedzialności...", ja napisałabym "z", ale słyszałam to w obu wersjach. Z góry bardzo dziękuję pozdrawiam R. G.

Szanowna Pani,
zwalnia się kogoś od czegoś lub z czegoś, można więc zwolnić kogoś od odpowiedzialności lub z odpowiedzialności.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
konstrukcja "jego decyzją" jest spotykana dosyć często, zwłaszcza w oficjalnym (urzędowym) stylu, jednak polecałbym raczej ten drugi wariant: na skutek // wskutek jego decyzji.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Oczywiście, że poprawne nie jest. Czasownik rozmawiać ma następujący schemat składniowy:
ktoś rozmawia z kimś o kimś, o czymś. A więc poprawne pytanie powinno mieć postać: O czym ty ze mną rozmawiasz.
W przytoczonym w mailu zdaniu jest pomylenie wymagań składniowych dwóch czasowników: rozmawiać i mówić. Ten drugi czasownik ma schemat: ktoś mówi do kogoś, do czegoś, o kimś, o czymś.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze, zwrócono mi niedawno uwagę, że szyk, który tak często jest używany w języku polskim, nie jest właściwy. Chodzi tu o zdania typu: Zasady te opisywane są obecnie jako skrajnie populistyczne. Czasem równowaga ta zakłócona zostaje przez zbytnią ingerencję człowieka. Dokładne analizy przeprowadzone zostały w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN. Postawy te określane były jako narodowo-radykalne. Usłyszałam, że ten typ konstrukcji jest tak popularny z winy mediów (i jak słychać, nadużywany), co nie znaczy, że dobry (dla informującego mnie = niepoprawny), a w związku z tym przynajmniej na poziomie tekstów naukowych oraz starannych publicystycznych powinien być poprawiany (a więc zdanie „właściwe” w tym typie tekstów powinno brzmieć np.: Dokładne analizy zostały przeprowadzone w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN. I pytanie drugie: czy tak samo należy traktować zdania typu: We wczesnej fazie kapitalizmu spotkać się można z dwoma rodzajami trudności...? Jakie jest zdanie Pana Profesora na ten temat? Czy konstrukcje te w tekstach pisanych w polszczyźnie wzorcowej (nie chodzi mi o wypowiedź potoczną) powinny być poprawiane (załóżmy nawet, że są nadużywane), czy też osoba postępująca w ten sposób nie ma racji (czy to może niepotrzebny puryzm językowy? ;-) Łączę pozdrowienia Anna

Szanowna Pani,

co do pierwszego pytania, dotyczącego szyku orzeczenia złożonego w zdaniach biernych, obie możliwości, a więc przeprowadzone zostały i zostały przeprowadzone, uważa się za poprawne. Owszem, są osoby, które mają na ten temat odmienny pogląd, choć nie wiem, czy potrafią go uzasadnić. Trudno chyba byłoby znaleźć argumenty gramatyczne, a wobec faktu, że oba warianty spotyka się w tekstach polskich równie często, nie da się dać któremuś z nich pierwszeństwa na zasadzie właśnie fekwencyjnej.

Co do zdania o „wczesnej fazie kapitalizmu” natomiast, mogę powiedzieć, że zazwyczaj bezokolicznik pozostający w zależności od czasownika (orzeczenia) stawia się po owym czasowniku, a więc należałoby napisać:  można się spotkać.

Pozdrawiam serdecznie –

prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
nie wiem, dlaczego Panu "coś nie pasuje". Wyraz "współcześni" w tytule książki K. Kumanieckiego jest rzeczownikiem, a nie przymiotnikiem. "Jego współcześni" - jak - "jego przodkowie", ale za to: ludzie współcześni (tu przymiotnik) Cyceronowi. Czyli: Współcześni Cycerona to ludzie Cyceronowi współcześni.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Panie Profesorze... mój kolega zanosi się śmiechem podczas gdy mówię bylem w Słowacji (Nowej Zelandii), jadę do Słowacji (Nowej Zelandii) etc. Czy ten śmiech może odbić mu się czkawką?

Szanowny Panie,
nie znam, stanu organizmu Pańskiego kolegi, więc nie wiem, co mu się czym może odbijać.
Zawsze mówiło się i mówi po polsku jadę na Słowację, byłem na Słowacji. Forma w Słowacji uważana jest natomiast za charakterystyczną dla stylu urzędowego. No, ale może w tym stylu Panowie rozmawiają ze sobą?
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Panie Profesorze, czy poprawne jest zdanie: "Jestem odważna dziewczyna", czy jednak zawsze trzeba użyć dopełniacza w zdaniach tego typu? I jeszcze jedno, jak powinniśmy mówić: " po dwóch i pół latach", "po dwóch i pół roku", "po dwu i pół roku", czy może jeszcze inaczej? Z góry dziękuję ze odpowiedź.

Moje pytanie dotyczy pisowni dat. Jakiś czas temu usłyszałam, że data określająca dwudziesty dzień sierpnia powinna być zapisana, w sposób następujący: 20 sierpnia (uściślę, że spór dotyczył daty opisującej dzień podpisania umowy). Nauczono mnie jednak w szkole, że powinnam napisać: 20 sierpnień ponieważ, przy datach niehistorycznych piszemy nazwę bezokolicznikową. Która forma jest poprawna? Z góry dziękuję za odpowiedź. Monika

Watpie, aby tak w szkole uczono Panią, a także nie sądzę, aby ze szkoły wyniosła Pani nieznajomość terminu "bezokolicznik" ("nazwa bezokolicznikowa" w Pani mailu!!! Co  by to miało znaczyć?).
Poza tym pisze się i mówi 20 sierpnia (dwudziesty sierpnia, dwudziestego sierpnia), a to dlatego, że liczebnik oznacza dzień miesiąca, nie zaś miesiąc. Jest więc to dwudziesty dzień sierpnia, a nie dwudziesty sierpień!
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze! Chciałabym zapytać o poprawność/niepoprawność(?) zwalczanej - jak mi się wydaje formy w przypadku (czegoś), np. Sprawa ta dotyczy każdego, w tym przypadku kłamstwa nie usprawiedliwia żadna motywacja. Jakże często tworzy się w tym przypadku mity. Nie całkiem jasne wydaje mi się wyjaśnienie w słowniku poprawnej polszczyzny - które chyba jednak sugeruje odrzucanie(?) form z moich przykładowych zdań i zastępowanie ich formami... w tym wypadku..., ...w każdym wypadku... Kiedy (i czy) formy w moich zdaniach byłyby poprawne? Pozdrawiam serdecznie Marianna

Szanowna Pani,
"Słownik poprawnej polszczyzny" kwalifikuje konstrukcję, o która Pani pyta, jako "oficjalną", tj. własciwa w tekstach majacych taki charakter. Do użytku w codziennych, nieoficjalnych, sytuacja mowienia pisania zaleca konstrukcje w wypadku lub w razie. Nie oznacza to więc, że w przypadku jest zwalczane, ale że ma ograniczony stylistycznie zakres używalności. W obu zdaniach, które Pani umiesicła w swoim mailu, można użyć  wypadku, w drugim ponadto w takim razie; w takiej (tej) sytuacji: tu i zapewne paru innych jeszcze sformułowań. Zob.:
Sprawa ta dotyczy każdego, w tym wypadku (w takiej a. tej sytuacji; tu) w kłamstwa nie usprawiedliwia żadna motywacja.
Jakże często tworzy się w tym wypadku (w takiej a. tej sytuacji, a może i: wówczas), mity.
Serdecznie Panią pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze, Często spotykam się z naklejoną w autobusach miejskich tabliczką następującej treści: USTĄP MIEJSCE OSOBIE STARSZEJ. Czy polszczyzna akceptuje frazę "ustąp miejsce", czy może poprawną formą jest fraza ustąp miejscA? Pozdrawiam serdecznie. Łukasz

Szanowny Panie,
czasownik ustępować, ustąpić wymaga na ogół dopełniacza obiektu czynności,
ale np. "Słownik języka polskiego PWN, podając związek frazeologiczny ustąpić miejsca, pokazuje dwa jego warianty:
Ustąpić miejsca a. miejsce 'podnieść się ze swego miejsca ofiarowując je komuś stojącemu'
Wariant z biernikiem postawiony jest na drugim miejscu, co znaczy, że jest wg autorow owego słownika rzadki czy rzadszy. Nie podaje go już "Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN" oraz "Uniwersalny słownik języka polskiego PWN" - oba późniejsze od trzytomowego SJP. Wobec tego trzeba by uznać, że wariant z biernikiem wyszedł już z powszechniejszego użycia, choć - jak widać - okazjonalnie można go spotkać. Jednak, jak sądze, nie należy go popierać.
Pozdrawiam także -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam Panie Profesorze, mam do Pana pytanie: jak zapisuje się takie wyrażenie: szczególy na infolinii, szczególy w infolinii, szczególy pod infolinią. Chodziłoby mi o określenie przedimka w tak krótkim wyrażeniu. Dziękuję bardzo za poradę. Pozdrawiam Agnieszka

Szanowna Pani,
to, którego przedimka (przyimka) używamy, nie zależy od długości wyrażenia. Infolinia to, jak wiemy, rodzaj połączenia telefonicznego, służącego do uzyskania takich czy innych informacji. Wszelkie więc szczegóły (informacyjne) możemy uzyskać pod numerem infolinii XXXXXXXX - a wobec tego - ten, kto chce owe szczegóły znać, powinien zadzwonić pod numer infolinii XXXXX.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Owszem, ponieważ dopełnienie w bierniku w zdaniach pozytywnych zmienia się na dopelniacz w zdaniach zanegowanych. Pytam panią - nie pytam pani. Przykład, który Pan przytacza, jest jednym z wielu przypadków niestosowania tej reguły składniowej, co łatwo zauważyć w potoczny6ch wypowiedziach, szkoda tylko, że niedbalstwo to widać i w tekstach przeznaczonych do rozpowszechniania. Zasada jest prosta, ale jak się okazuje, i ona sprawia trudności niektórym ludziom. Może należałoby ogłosić amnestię, idąc z "duchem czasu" i za precedensem?
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Słownik Języka Polskiego podaje, że ubierać można się jedynie w coś. Wobec tego czy niepoprawne są tak często używane zwroty np. Ubrałam sukienkę? (a dopuszczalne jedynie Włożyłam / założyłam sukienkę bądź Ubrałam się w sukienkę?

Istotnie, taka jest informacja w Słowniku języka polskiego (nie zaś, jak napisano w pytaniu, w Słowniku Języka Polskiego !). Ubrać, ubierać ma w języku ogólnopolskim taką właśnie składnię.Ubrała dziecko w kurtkę. Ubrała się w nowa garsonkę.
Natomiast rzecz dotyczy użycia czasownika ubrać, ubierać w znaczeniu 'włożyć coś na siebie' i takie użycia Słownik poprawnej polszczyzny kwalifikuje jako niepoprawne, podobnie jak uczynił to W. Doroszewski w jednym z felietonów poprawnościowych z lat 1967-76 oraz w Sł. popr. polszcz., a także S. Szober w Słowniku ortoepicznym z 1938 r. Jak widać, rzecz nie jest nowa. S. Szober informuje przy dyskwalifikowanym zwrocie ubrać co, że jest to prowincjonalizm. Dokładniej rzecz biorąc, taki sposób mówienia jest południowomałopolskim regionalizmem i już z tego powodu autorzy SPP powinni załagodzić kategoryczną dyskwalifikację, skoro uznaje się istnienie regionalnych odmian polszczyzny. Mówiąc inaczej, odnośny zapis w SPP winien informować o cesze regionalnej i dopiero potem o nieakceptowalności w polszczyźnie standardowej.
Co do przykładów  z pytania, nie sposób nie zauważyć, że także założyłam sukienkę uznawane jest w SPP za błąd, co widać w haśle ponizej przytoczonym:
założyć Używane błędnie w zn. ‘włożyć coś, ubrać się w coś‘. Np.: Założyć, poprawnie: włożyć, płaszcz, sukienkę, garnitur, buty. Ale: założyć, kiedy jest mowa o przedmiotach, które się umieszcza na sobie [wyróżn. MS]. Np.: Założyć krawat, okulary, kolczyki, plecak itp.
Cytuję to hasło z SPP, bowiem z pogrubionego przeze mnie tutaj w cytacie zdania wynika niedwuznacznie, że w przeciwieństwie do np. krawata, okularów, kolczyków itp., garnituru i sukienki itd. nie "umieszcza się na sobie". Pytanie: na czym wobec tego się je umieszcza? No, w sklepach np. na manekinach, ale potem? Zbytnia przesada chyba jednak.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam Przeglądając Pańskie porady natknąłem się na tę, dotyczącą odmiany skrótu AGH. Napisał Pan tam taki przykład: X studiuje w AGH. Bardzo mnie to zdziwiło, ponieważ nie przypominam sobie, abym spotkał się z taką formą i brzmi ona dla mnie obco. Sam studiuję na Akademii Ekonomicznej i zawsze mówię, że studiuję na AE. Czy jest to błąd, czy może wcześniej miało miejsce niedopatrzenie? Pozdrawiam K.Z.

Szanowni Państwo! Coraz częściej napotykam rozmaite dziwolągi składniowe, czasem nawet bardzo śmieszne, lecz najczęściej zakłócające rozumienie tekstu lub zniekształacające myśl autorów. W pewnym kanale telewizyjnym usłyszałem następujące zdanie: Nie było słychać nic prócz oddechów pływających wokół humbaków. Podobnego szyku używa się powszechnie w prasie, radiu i telewizji. Będę wdzięczny z ustosunkowanie się do konstrukcji tego rodzaju. Kiedyś w pewnym biuletynie internetowym przeczytałem tytuł, cytuję: Ślub z pompą syna Sophii Loren. Pomijając humorystyczny sens owego tytułu, pragę podkreślić, że dezinformująca składnia jest coraz częstsza i pojawia się w najrozmaitszych formach, np. w reklamach lub nazwach wyrobów. Oto inny przykład: Zmywacz do paznokci w gąbce. Wyznam, że próbowałem tak zmienić oba powyższe przykłady, by nabrały sensu, o który zapewne chodziło autorom, ale nie udało mi się znaleźć właściwej konstrukcji. Za pomoc i wyjaśnienia obiecuję Państwu dozgonną wdzięczność! Z poważaniem, M.C.

Szanowny Panie,
obawiam się, że Pańską dozgonną wdzięczność nie zasłużę sobie, choćby dlatego, że nie zamierzam poprawiać owych przykładów. Co najwyżej mogę Panu napisać, że takie i inne niezdarności skladniowe i stylistyczne były zawsze, są i będą, choćby z tego powodu, że pisać (także teksty publiczne) może każdy, bez wzgledu na to, czy go w szkole nauczono podstaw składni i stylistyki, czy nie, czy umie logicznie myśleć, czy nie umie. Zbieramy więc owoce stosowania zasady w rodzaju "nie matura, lecz chęć szczera...", a także i tego, że w szkołach uczy się dzieci np. o funkcjach języka, ale na ogół nie starcza czasu na podstawowe ćwiczenia w mówieniu i w pisaniu, a także na podstawe choćby wprawki w logicznym myśleniu. No a potem ktoś tam żeni się z pompą.
Pozdrawiam serdecznie -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam serdecznie! Moje pytanie dotyczy rzeczowników abstrakcyjnych, a ściślej - przypadku, w którym zdanie z kilkoma takimi rzeczownikami (tworzą podmiot szeregowy) ma orzeczenie w liczbie pojedyńczej: Ujawniała się zatem pycha, próżność i pretensjonalność. Czy mimo wszystko nie byłoby poprawniej zastosować liczbę mnogą: "Ujawniały się"? Pozdrawiam i życzę wszelkiej pomyślności! K.

Jeśli podmiot szeregowy tworzą rzeczowniki abstrakcyjne tego samego rodzaju gramatycznego, wówczas można użyć orzeczenia w liczbie pojedynczej.
Pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Zazwyczaj mówi się daj widelec, jeśli oczywiście zależy nam na poprawnym mówieniu. Niektórzy dodają jeszcze słowo proszę.
Potocznie można by zapewne powiedzieć daj widelca, co mnie osobiście razi. Co innego, kup chleba, nalej mleka, bo tam można mowić o dopełniaczu cząstkowym, przy widelcu zaś nie, trudno bowiem przyjąć, że ktoś chce kawałek owego widelca. Chociaż - są różne gusty.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Mam pytanie w sprawie słynnego pisze, używanego zamiast jest napisane. Według strony Rady Języka Polskiego: "Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego (Warszawa, PWN, 1999, s. 658) jednoznacznie rozstrzyga kwestię, o którą Pani pyta — poprawna jest tylko forma jest napisane (np. Tu jest napisane, że pociąg już odjechał.), natomiast forma nieosobowa pisze (np. *Tu pisze, że pociąg już odjechał.) jest niepoprawna".
Natomiast w poradni PWN można znaleźć wpis że "pisze" jest poprawną formą tylko że potoczną: "W Internecie można znaleźć orzeczenia Rady Języka Polskiego, ale nie przypuszczam, aby Rada uznała zdania typu „Na tablicy pisze, że...” za równorzędne zdaniom typu „Na tablicy jest napisane, że...”. Te pierwsze można uważać co najwyżej za potoczne. Wiele osób jednak nawet w języku potocznym nie widzi dla nich miejsca. — Mirosław Bańko, PWN".
Jak to jest naprawdę? Mam wątpliwości, że może strona Rady Języka Polskiego nie jest zaktualizowana. Pozdrawiam K. P.

Szanowny Panie,
jak "jest naprawdę"? - Nie wiem. Konstrukcja, o której mowa, jest kwalifikowana przez wielu jako niepoprawna, ja zaś osobiście uważam, że przynajmniej w potocznej polszczyźnie można by ją dopuścić, skoro nie można uzasadnić racjonalnie jej niepoprawności.
Łaczę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
skrót p.o. oznacza: pelniący obowiązki (czyje?) tu: naczelnika.
Pozdrawiam serdecznie -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowni Państwo, Z jakim przypadkiem należy używać słowa „opisać”? W moim konkretnym przypadku problem dotyczy sformułowania „w czasopiśmie opisano mieszaniec międzyrodzajowy” lub „w czasopiśmie opisano mieszańca międzyrodzajowego”. Która forma jest poprawna? Z poważaniem W. G.

Szanowny Panie,
opisuje się kogo, co (biernik). O ile wyrażenie "mieszaniec" jest rzeczownikiem żywotnym, wtedy opisano mieszańca międzyrodzajowego (psa?), jesli jednak nie, to opisano mieszaniec miedzyrodzajowy.
Pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
osobiście nie znam żadnych światyn języka polskiego ani zadnego innego, ale mniejsza z tym. Co prawda nadajnik nie tylko może, ale i wykonuje prace (nadaje sygnał i to jest praca nadajnika, por. maszyna pracuje, silnik pracuje). Ale poza tym zdziwienie Pana jest chyba uzasadnione, bowiem nie chodzi tu o prace nadajnika, ale o prace przy nadajniku. Świątynia czy nie, ale można by sformułować ten komunkat zręczniej, nie narażając słuchaczy na niepotrzebne zdziwienie.
Serdecznie Pana pozdrawiam -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Szanowny Panie Profesorze, z dużym zdziwieniem przeczytałam (nie we wszystkich źródłach), że konstrukcja typu: jedni..., inni zaś... jest niepoprawna, poprawna jest wyłącznie składnia typu: jedni..., drudzy zaś... Czy rzeczywiście? W wielu wypowiedziach ten drugi typ wydaje się niepełny i nie bardzo pasuje mi brzmieniowo (ale to może przez przyzwyczajenie do błędnego brzmienia) Przesyłam wyrazy szacunku i z góry dziękuję za pomoc.
A. K.

Szanowna Pani,
nie spotkałem się z takim poglądem, ale może dlatego, że nie czytam wszystkiego, co się pisze o poprawności, bo i kiedy to robić. W każdym razie wydaje mi sie to jakimś przejaw dziwactwa, a może pedanterii podbudowanej "logiką".
Nie wchodząc w rzecz dalej, bo trudno w okienku poradni traktaty pisać, sięgam tylko do "Słownika poprawnej polszczyzny" i oto mamy:
jeden 2. «jakiś, bliżej nie określony»:
Tylko w tym znaczeniu wyrazy: jeden, jedna, jedno mają formy liczby mnogiej: Jedni klaskali, drudzy gwizdali. Jedne wolą blondynów, inne brunetów. Jedne urządzenia leżały rozpakowane na podłodze, inne były jeszcze na platformie.
Mam nadzieję, że to zneutralizuje wspomnianą przez Panią lekturę.
Serdecznie pozdrawiam - o ile dobrze myślę - stałą już moją Korespondentkę - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Ponieważ w tym wypadku słowniki języka polskiego okazały się nieprzydatne, sprawdziłem użycia rzeczownika doradztwo w Korpusie języka polskiego PWN. Wygląda na to, że używana jest tylko konstrukcja doradztwo dla__, tę więc polecam.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze mam pytanie dotyczące pisowni rzeczownika i przymiotnika- czy istnieje zasada mówiąca o tym, kiedy przymiotnik ma występować przed a kiedy po rzeczowniku? np. dobry chłopiec - kamień węgielny

Rozumiem, że chodzi nie o pisownię, tylko o szyk rzeczownika i przymiotnika.
Zasada jest taka, że tzw. przydawkę charakteryzującą (nazywająca cechę przypadkowa, indywidualną) umieszcza się przed okreslanym rzeczownikiem (duże okno, ładna pogoda, niebieska sukienka), natomiast przydawkę  gatunkującą (klasyfikującą), która jest nazwą istotnej, czasem wręcz definicyjnej cechy tego, co nazywane jest przez rzeczownik określany, umieszcza się po owym rzeczowniku (zdanie podmiotowe, rumianek pospolity, orzeł biały, itp.).
Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Która forma jest poprawna: 14-dniowa vacatio legis (związek wyrazów w funkcji rzeczownika rodzaju żeńskiego), czy też 14-dniowe vacatio legis (zwykle spotykane w powszechnym użyciu, choć czy poprawnie?).

Termin vacatio legis jest używany w języku polskim jak  związek rzeczownika rodzaju nijakiego, a więc  powiemy czternastodniowE vacatio legis.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze, zwracam się po raz kolejny z prośbą o rozstrzygnięcie dylematu językowego. Czy zdanie: [pokój] Podłogę miał z małych kijów i rózg jest poprawne. Ktoś poprawił mi to na: Podłogę miał zrobioną z małych kijów i rózg. Ja mam wrażenie, że to nie jest dobra konstrukcja, bo trzeba by wtedy chyba raczej napisać: Podłoga była zrobiona z małych kijów i rózg. Jednak właśnie czasownika być chciałabym uniknąć. Z góry dziękuję za za odpowiedź.

Szanowny Panie, oczywiście zapraszamy do pisania do Poradni. To, o co Pan pyta, nazywa sią na ogół ręczną skrzynia biegow (w przecieństwiem do automatycznej). Nie używałbym przymiotnika manualny, po pierwsze dlatego, że ma on nacechowanie książkowe i trochę dziwnie (a nawet pretensjonalnie) brzmi w tym połączeniu, po drugie dlatego, ze spotykam go czasem w byle jak i przez byle kogo przetłumaczonych opisach urządzeń takich czy innych, po trzecie dlatego, że nie widzę powodu, by zmieniać tradycyjną nazwę owej skrzyni dla wątpliwych efektów reklamowych. Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

PS Skrót ma postać taką: Sp z o. o.

Dzień dobry. W ostatnim Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 XII 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z dnia 22 stycznia 2003 r.) pojawia się w paragrafie 36 następujące stwierdzenie: "Niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków podczas silnych wiatrów". Na pozór wszystko jest tutaj jasne, jednak jeden z doświadczonych nauczycieli zarzucił osobom, które nanosiły ww. poprawki do statutu szkoły, iż słowo "wiatry" jest dla niego dwuznaczne i kojarzy się ze wstydliwym odruchem fizjologii człowieka. Bardzo prosiłbym o odpowiedź, czy takie stwierdzenie jest poprawne i czy może znajdować się w dokumencie oficjalnym. Zdaję sobie sprawę, że jest to nietypowe pytanie, jednak chciałbym zasięgnąc fachowej informacji, by móc obronić swój punkt widzenia. Z góry dziękuję.

Szanowny Panie, na to, co się komu z czym kojarzy, nie ma rady (jest taka stara, sprzed kilkudziesięciu lat anegdotka o Jasiu i jego skojarzeniach, ale nie do przytoczenia na tych łamach). Rzeczownik wiatr 'poziomy ruch powietrza..." jest normalnym rzeczownikiem, używanym w liczbie pojedynczej i mnogiej, co łatwo sprawdzić, słuchając w radiu czy telewizji zapowiedzi pogody. No więc słuchamy tych przepowiedni i jakoś chyba nie kojarzymy owych wiatrów z wiatrami fizjologicznymi. To tyle w tej sprawie. Sądzę jednak, że Państwo zbyt zasugerowali się skojarzeniami kolegi, uciekło, być może, natomiast znacznie ciekawsze zagadnienie; czy statut szkoły to jest miejsce, w którym powinno się ustalać, kiedy wolno, a kiedy nie wolno pływać kajakiem czy łodzią? Czy istotnie chodzi o statut szkoły, czy o regulamin zajęć pozaszkolnych? Tu z kolei ja nie bardzo rozumiem. Pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dziwaczność (odczucie dość subiektywne) to jeszcze nie niepoprawność. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego podaje przykłady użycia czasownika skarmiać właśnie z taką rekcją przypadkową: skarmiać coś (zboże, ziemniaki) czymś (końmi, świniami). Słownik języka polskiego PWN  idzie tu za Doroszewskim, a Uniwersalny słownik języka polskiego PWN podaje jako ilustrację zdanie Skarmiać koniczynę koniom, co jest przekształceniem przykładu ze SJP PWN, gdzie czytamy Skarmiać koniczynę końmi. Słownik poprawnej polszczyzny podaje schemat ktoś skarmia coś (siano) czymś (końmi). Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,

oczywiście, że powinno być w dopełniaczu, czyli: 18-20 czerwca. Jak widać, szewc bez butow chodzi. Nie czytałem tego plataku, ale w tym roku sam jestem ciekaw, co będzie, wiec postaram sie nie przegapić. Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam. Na ogół w połaczeniach wyrazow miasto + nazwa, ulubionych i używanych w stylu urzędowym, stosuje się typ połączenia składniowego zwanego związkiem zgody, tj. miasto Łódź, miasta Łodzi, miastem Łodzią.  Natomiast tzw. związek rządu (miasto Łódź, miasta Łódź, miastem Łódź) bywa używany wtedy, gdy miasto i jego nazwa są mało znane i chce się zapobiec ewentualnym pomylkom co do postaci podstawowej nazwy, tj, mianownika .Być może władze Skierniewic mają takie obawy, skoro zdecydowały się użyć formy mianownikowej tam, gdzie powinien być dopełniacz. O to jednak trzeba by ich zapytać. Pozdrawiam - prof. dr hab.Mirosław Skarżyński

Mam pewną wątpliwość językową, mianowicie: czy poprawna jest forma - w fryzurze, czy z fryzurą? np. Dobrze mi z tą fryzurą, czy dobrze mi w tej fryzurze.

Slowniki poprawnościowe milczą na ten temat, skoro jednak mozemy powiedziec, że komuś jest dobrze w takim to a takim uczesaniu, to możemy tez powiedziec, że komuś jest dobrze w takiej czy innej fryzurze. Nawiasem mówiąc, jeśli już (jak w pytaniu), posługujemy się formą w miejscowniku, to trzeba by powiedzieć i napisać we fryzurze, a nie *w fryzurze. - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie, miło mi, że znowu Pan napisał. Otóż z tego, ze ktoś jest politykiem, dziennikarzem, aktorem czy kimkolwiek innym nie wynika w sposób naturalny, że nagle zaczyna posługiwać się wzorową literacką polszczyzną, choć jakaś część Polaków tego oczekuje. Jak dotąd nie  da się powiedzieć, że zasada stosowania w orzeczeniu imiennym rzeczownika w narzędniku została zastapiona zasada uzywania w tym miejscu rzeczownika w mianowniku. Być może kiedyś to nastapi, jesli ów mianownik rozpowszechni sie tak dalece, że już nikt lub prawie nikt nie bedzie stosować formy narzędnikowej. I wtedy powiemy o ewolucji. Co do drugiego pytania Pana: Mówią na mieście, że // Na mieście mówi się że... jest wyrazeniem potocznym i poprawnym, podobnie jak Idę na miasto zrobic zakupy (obok: Idę do miasta.... Być może  nalezałoby nawet powiedzieć, że owo Mówi się na mieście // mówią na mieście itd. jest juz wręcz sfrazeologizowane. Łaczę serdeczne pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze! Interesują mnie nastepujace kwestie poprawnościowe w jezyku polskim: 1. Która forma jest poprawna i dlaczego: To nie potrwa dwie godziny. To nie potrwa dwoch godzin. Nie przeszedł jeszcze siedem kilometrów. Nie przeszedl jeszcze siedmiu kilometrów.

2. Jaki przypadek przyjmuje dopełnienie w wyrazeniu trudno+ bezokolicznik, np. trudno wróżyć sukcesy/sukcesów?

3. Jaka jest ogólnie norma dotycząca formy przypadkowej dopełnienia w połączeniu czasownika wymagajacego dopełniacza+ bezokolicznik + dopełnienie. Czy dopełnienie przyjmuje formę od czasownika czy od bezokolicznika, np. Zapomnial wziąć ołówek/ołówka? Dziękuje serdecznie za odpowiedz i pozdrawiam. A.A.

Szanowna Pani,

Co do (1) poprawne zdania to: To nie potrwa dwóch godzin; Nie przeszedł jeszcze siedmiu kilometrów. Dlaczego? Ano dlatego, ze liczebniki tez się odmieniają.

Ad (2) Trudnio wróżyć sukcesy (B).

Ad (3) Ogólna norm a jest taka, ze rzeczownik w dopełnieniu jest rzadzony przez czasownik, do którego się odnosi, wobec czego" Zapomniał wziąć kogo, co.

Łaczę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirolsaw Skarżyński

Szanowny Panie, czasownik używać w znaczeniu, o które Pan pyta - 'posługiwać się czymś, stosować coś' wymaga dopełnienia obiektu w dopełniaczu, a więc: Ona  używa czerwonej szminki.

Inna rzecz, czy dobrze dobrała kolor. Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

Dzień dobry. Które ze zdań jest poprawne ? - Udzielam Panu kary upomnienia - Udzielam Panu karę upomnienia. Bardzo proszę o odpowiedź. Będzie ona dla mnie bardzo przydatna w pracy zawodowej. Dziękuję :-) Pozdrawiam Michał

Szanowny Panie, żadne z tych zdań nie jest poprawne, z powodu, o którym niżej, ponadto w drugim jest rażący błąd gramatyczny - czasownik udzielać wymaga dopełnienia w dopełniaczu (udzielać kary), nie zaś w bierniku (udzielać karę).

Co zaś się tyczy wspólne dla obu tych zdań usterki, to nie trzeba pisać czy mówić "kara upomnienia", ponieważ upomnienie nie jest kara, ale  zwróceniem uwagi na niewłaściwość postępowania. Należy więc napisać po prostu: "Udzielam Panu upomnienia". Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab, Mirosław Skarżyński 

Witam, nie bardzo wiem, na czym miałaby polegać "niesamowitość" tego problemu. Zasada określająca rekcję czasownika chcieć w znaczeniu 'pragnąć czegoś" jest dosyć prosta"

chcieć + rzeczownik konkretny oznaczający całość = biernik (np. chcę kanapkę),

chcieć + rzeczownik konkretny oznaczający część czegoś (np. chce herbaty) lub + rzeczownik abstrakcyjny (np. wiosna) = dopełniacz. Nawiasem mówiąc, niezależnie od owego chcenia wiosna będzie wtedy, kiedy będzie. Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżynski