Słowotwórstwo

WORLDBUILDING
W zasobach internetowych znalazłem swego czasu angielskie słowo worldbuilding, które odnosi się do procesu tworzenia alternatywnych, nierealnych rzeczywistości (literatura fantasy, sci-fi, gry towarzyskie itd.). Zastanawiałem się, czy można je jakoś przenieść na grunt polski bez konieczności budowania form opisowych. Czy poprawne byłoby słowo światotwórstwo czy jest to potworek powstały wbrew wszelkim regułom?

Nie widzę przeszkód, dla których nie można byłoby posługiwać się tym neologizmem. Jest on zupełnie poprawnie zbudowany, por. cudotwórstwo, mitotwórstwo, slowotwórstwo. Przytoczone wyrazy mają ogólne znaczenie 'robienie tego, co nazwane zostało w pierwszym ich członie'. To uogólnione dla danej grupy znaczenie jest i w światotwórstwie. Przy okazji okazuje się, że można sobie poradzić, nie zapożyczając jeszcze jednego angielskiego wyrazu do polszczyzny
prof. Mirosław Skarżynski 

PAPRYFIUTEK
Szanowni Państwo, Prosiłbym o poradę dotyczącą słowa papryfiutki. Słowo to zostało utworzone jako nazwa ozdobnej papryczki w kształcie penisa. Zgłosiłem je do rejestracji w Urzędzie Patentowym, jako znak towarowy. UPRP stwierdził, że słowo „fiutek” jest określeniem wulgarnym, sprzecznym z dobrymi obyczajami więc nazwa „papryfiutki” nie może zostać zarejestrowana. UPRP prosi mnie o zajęcie stanowiska w tej sprawie. Moim zdaniem słowo fiutek nie jest słowem wulgarnym, szczególnie w zdrobniałej formie. Biorąc też pod uwagę, że zostało użyte do nazwania przedmiotu, a nie osoby. Niestety nie posiadam odpowiedniej wiedzy. Opieram się na słowniku języka polskiego (sjp.pwn.pl), według którego jest to określenie pospolite: "fiut 1. posp. «członek męski» 2. posp. «wyzwisko używane w stosunku do mężczyzny» • fiutek" Prosiłbym o Państwa zdanie w tej sprawie. Czy słowo papryfiutki jest wulgaryzmem oraz czy jest sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami?

Szanowny Panie,
rzecz, trzeba przyznać, dosyć zabawna, ale sądzę, że argumentacja Urzędu Patentowego jest uzasadniona. Rzeczownik fiut notuje Uniwersalny słownik języka polskiego PWN pod red. S. Dubisza z kwalifikatorem posp. [= pospolity], co znaczy – tu zacytuję objaśnienie znaczenie owego kwalifikatora za USJP, „Sygnalizuje on negatywne nacechowanie jednostek słownikowych, które sprawia, że wykształcony użytkownik polszczyzny nie używa ich w sytuacji publicznej czy oficjalnej ze względu na spodziewaną (zakładaną) negatywną reakcję odbiorcy. Jednostki zaopatrzone w ten kwalifikator bywają używane w sytuacji prywatnej, środowiskowej, subkulturowej…”. I choć obecnie poczucie niestosowności, a także i wulgarności słów (i zachowań) jest pracowicie osłabiane przez środki masowego przekazu, a także nowszą prozę, to nie ma powodu, by tym działaniom ulegać.

Fiut w zn. ‘penis’ jest chyba stosunkowo nowym określeniem w polszczyźnie ogólnej, a prawdopodobnie przeszedł do niej z gwar środowisk marginesu społecznego. Notuje go Słownik tajemnych gwar przestępczych K. Stępniaka (wyd. z 1993 r.), choć na skutek skandalicznego wręcz opracowania tego słownika nie sposób dowiedzieć się, kiedy i w której z odmian języka się pojawił, a nawet, skąd autor go zaczerpnął. Ponieważ materiał oryginalny K. Stępniaka został „dopełniony” przez inną osobę słownictwem znacznie późniejszym niż pierwotny zbiór, więc nie sposób niczego dokładnie się dowiedzieć. Najwcześniejsze, jakie mam zanotowane, użycie tego wyrazu, dotyczy utworów satyrycznych Janusza Szpotańskiego z przełomu l. 60. i 70. XX w. Fiuta notuje też Słownik polskich przekleństw i wulgaryzmów M. Grochowskiego (1995) z cytatem z W. Łysiaka (Najlepszy, 1992), z polskiego przekładu powieści S. Ph. Smitha (Amerykańscy chłopcy, 1991), odesłaniem do słownika K. Stępniaka i amatorskiego słowniczka wydanego pod pseud. Urke Tuftanka (1993). Podaje ten wyraz także Słownik polszczyzny potocznej J. Anusiewicza i J. Skawińskiego (1996) z kwalifikatorem grub. (= grubiański) jako zasłyszany w 1990 r.
Interesujący Pana wyraz jest też w Słowniku eufemizmów polskich A. Dąbrowskiej (1998) z objaśnieniem: ‘członek męski. Potoczny eufemizm wulgarny’.
Czy papryfiutki to wyraz wulgarny? Wulgaryzm to wyraz lub zwrot dosadny, nieprzyzwoity i ordynarny, odnoszący się do pojęć ze sfery seksualnej i niektórych czynności fizjologicznych. To odniesienie (do pierwszej z wymienionych) ma druga część wymyślonej przez Pana nazwy, i jest ono wyraźne i łatwe do odczytania. Czy wobec tego warto balansować na granicy między polszczyzną kulturalną a wulgarną? Sądzę raczej, że należałoby wymyślić inną nazwę dla owej papryczki. To, czy musi ona koniecznie sygnalizować podobieństwo kształtów, pozostawiam decyzji Pana. Być może owa roślina ma jeszcze inne zalety.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

GDY PSYCHOLOG JEST KOBIETĄ
Szanowny Panie Profesorze. Proszę o wyjaśnienie dlaczego od pewnego czasu funkcjonuje w mediach i nie tylko określenie psycholoszkaa nie pani psycholog i czy oznacza to, że stało się ono poprawne. Z poważaniem E.Z.

PODGŁOŚ(N)IĆ
Czy dopuszczalny jest zwrot: czy możesz podgłosić zamiast czy możesz zrobić głośniej? Dziękuję i pozdrawiam, K.

BYLI PIĄCI
Witam serdecznie, mam pytanie odnośnie Narodowego Testu z Języka Polskiego wyd. PWN. W pewnym zadaniu przy zdaniach należało zakreślić poprawne, niepoprawne lub dopuszczalne w mowie potocznej. "Polacy byli na mecie piąci" przy owym zdaniu zaznaczyłem, że jest niepoprawne, a teraz po opublikowaniu wyników zbiorczych okazało się, że powinno być poprawne, w "Słowniku poprawnej polszczyzny" jest napisane, że z wyjątkiem czterech pierwszych liczebników porządkowych nie używa się ich w formie męskoosobowej? Proszę o rozwianie moich wątpliwości. Z góry dziękuję

TAKSÓWKARKA
Szanowni Państwo! Tłumacząc tekst z języka niemieckiego stanęłam przed koniecznością użycia żeńskiej formy wyrazu taksówkarz.... i pojawił się problem. czy forma taksówkarka jest w ogóle poprawna? Czy dopuszczalne jest użycie jej w artykule prasowym? Jeśli nie, czy istnieją jakieś alternatywne, akceptowalne rozwiązania? Byłabym bardzo wdzięczna za odpowiedź, pozdrawiam, M.O.

PRZEDSZKOLACZKA
Chciałabym się dowiedzieć czy można utworzyć formę żeńską od słowa przedszkolak. Zastanawiam się czy można byłoby w takim wypadku użyć słowa przedszkolaczka'?

Wśród rzeczowników będących żeńskimi odpowiednikami nazw męskich są wyrazy utworzone za pomoca przyrostka -k(a) od męskich nazw zawierajacych przyrostek -ak, por. np.: rybak - rybaczka, rodak - rodaczka, maniak - maniaczka, cwaniak - cwaniaczka, oświęcimiak - oświęcimiaczka...
Odpowiedni model słowotwórczy  istnieje, więc można też utworzyć od przedszkolaka - przedszkolaczkę, jeśli to już koniecznie potrzebne. Czy wyraz się przyjmie, to inna sprawa, o której zadecyduje vox populi, z wyłączeniem, jak sądzę, samych zainteresowanych, tzn. owych przedszkolaczek.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

SKIERLOTKA
Czy nazwanie ciasta - SKIERLOTKA jest właściwe? Czy oby ciasto nie powinno się nazwać ciastka - skierniewicka szarlotka? Czy oby - skierlotka, to tylko nieestetyczny twór?

Nazwa brzmi zabawnie, choć jest potworkiem językowym, ale czy warto ją upowszechniać?
Od strony słowotwórczej jest to wynik zastosowania techniki znanej z "rewolucyjnej" odmiany rosyjskiego (por. rewkom (rewolucionnyj komitet), kombryg (komandujuszczij brigadoj), gławzam (gławnyj zamiestitiel') itd.) Prawda, że mało estetyczne? Ten sposób tworzenia wyrazow jest też w pewnym stopniu znany w jezyku polskim (speckomisja i in.). Zresztą trudno byłoby komukolwiek się domyślić, co to właściwie ma znaczyć, więc z tego względu wartość "marketingowa" jest znikoma. Trzeba by za każdym razem tłumaczyć, co to jest. Lepsza byłaby więc szarlotka skierniewicka (w takim szyku), oczywiście pod warunkiem, że przedmiot nią opatrzony różni się czymś istotnym od szarlotki w ogóle. W przeciwnym razie będzie to tylko szarlotka pieczona w Skierniewicach, co jeszcze nie jest dostatecznym argumentem, by owo ciasto kupować (z całym szacunkiem dla Skierniewic). Rzecz bowiem nie w samej nazwie, ale w dodatkach,. o jakości owego wypieku już nie mówiąc.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

KANCEROGENNE PRO
Dzień dobry! Proszę mi wyjaśnić, dlaczego aprobuje się słowo rakogenny, złożone przecież z członu polskiego i greckiego. Dawniej mówiło się wyłącznie albo rakotwórczy albo kancerogenny (choć cancer jest z łaciny, a -gen- z greki). Z podobnej przyczyny nie bardzo mogę się pogodzić z powszechnie używanym słowem prozdrowotny. Bardzo proszę o odpowiedź. Z wyrazami szacunku M. M.

IGNORANCTWO
Mam problem odnośnie słowa ignoranctwo. O ile ignorancki, ignorancja, czy ignorować występują w słownikach, o tyle nie mogę się doszukać słowa ignoranctwo, które ostatnimi czasy dość często widuję. Czy takie słowo występuje w języku polskim? Pozdrawiam.

Zazwyczaj w takim znaczeniu używa się rzeczownika ignorancja: Jego ignorancja jest przerażająca (= Przeraża to, że jest on (aż takim) ignorantem). X dał dowód swojej ignorancji  (= X udowodnił, że jest ignorantem). Rzeczownik ignoranctwo rzeczywiście nie  jest notowany w słownikach języka polskiego, mozna go natomiast czasem spotkać w tekstach prasowo-internetowych. Od strony słowotworczej nie można nic zarzucić - ma oparcie w wyrazie ignorant (ignorant > ignoranc-two, jak wariat > wariactwo,  cudak > cudactwo, sztywniak > sztywniactwo, cwaniak > cwaniactwo i in.), nalezy do klasy nazw cech abstrakcyjnych tworzonych od rzeczowników. Natomiast znaczeniowo powiela ignorancję 'brak wiedzy, nieznajomość czegoś, nieuctwo'. Czy wobec tego jest potrzebny do szczęścia? Widocznie komuś jest potrzebny. Czy warto jednak mnożyć byty językowe ponad konieczność? Zobaczymy, co się z ignoranctwem stanie po jakimś czasie.
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

PS myślę, że owo ignoranctwo nie jest największym kłopotem pytającego, skoro pisze: on: "mam problem odnośnie słowa".

BARSZCZÓWKA
Szanowni Państwo, czy w języku polskim istnieje słowo barszczówka? W mojej rodzinie słowo to używane jest na określenie naczynia do jedzenia barszczu (miseczka z uchami). Pozdrawiam M.F.

Szanowna Pani,
istnieje bez wątpienia w rodzinnej odmianie polszczyzny Państwa. Może jeszcze gdzieś ktoś też na taką nazwę wpadł. Nie spotkałem tego wyrazu w języku ogólnym, ale przecież nic nie stoi na przeszkodzie, by się upowszechnił, jesli mowiący po polsku uznają, że jest on potrzebny.
Mamy koniakówkę - 'kieliszek do koniaku', bulionówkę - 'filiżankę z dwoma uszkami do bulionu', są więc precedensy dla tego rodzaju nazwy, utworzonej według schematu: nazwa napoju lub potrawy (płynnej) + sufiks -ówka = nazwa naczynia przeznaczonego do podawania i spozywania owego napoju/potrawy.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

OSLO i JEGO MIESZKAŃCY
Moje pytanie dotyczy tego, jak nazywa się mieszkaniec Oslo. Dziękuję za odpowiedź.

KONWERSJA - KONWERTOWAĆ
Uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie, czy można w języku polskim użyć czasownika konwertować (się) w znaczeniu 'zmienić wyznanie', 'przyjąć inną religię'. Moim zdaniem jest to koszmarna kalka z angielskiego (konwertować można pliki komputerowe bądź pożyczkę - w żargonie bankowym), ale niektórzy internauci z pewnego forum poświęconego zagadnieniom językowym są zdania, że skoro istnieje rzeczownik konwersja, to i konwertować się na islam będzie prawidłowym sformułowaniem. H.J.

Szanowna Pani,
o koszmarach nie ma co mówić, ale możemy rozważyć tę sytuację, ewentualne wnioski zostawiając na koniec. Zacznijmy od rzeczownika konwersja, oczywiście zapożyczonego (por. ang. i franc. conversion, a to z łac. conversiō – ‘zmiana’ i łac. czasownik convertō, convertere w zn. ‘zmienić, nadać inną postać’). Rzeczownik ten w poszczególnych znaczeniach był zapożyczany do polszczyzny w różnych czasach. Obecnie zaś ma on w języku polskim 7 znaczeń i używany jest w specjalistycznych odmianach polszczyzny, nie zaś w „żargonach”:
1. chem. ‘proces chemiczny, w którym zachodzi wymiana między składnikami dwóch substancji’,
2. ekon. ‘zmiana dotychczasowych warunków pożyczki, np. zmiana wysokości oprocentowania, terminu spłaty’,
3. inform. ‘zmiana postaci danej informacji umożliwiająca dalsze jej przetwarzanie za pomocą odpowiedniego programu lub na innym komputerze’,
4. językozn. ‘konstrukcja składniowa polegająca na zmianie gramatycznego stosunku wyrazów w dwóch zdaniach paralelnych’,
5. log. ‘przekształcenie zdania kategorycznego polegające na tym, że wyraz występujący w funkcji podmiotu staje się orzecznikiem, przy zachowaniu twierdzącego lub przeczącego charakteru zdania’,
6. relig. ‘zmiana wyznania w obrębie wyznań chrześcijańskich, zwłaszcza przejście na katolicyzm’,
7. socjol. ‘gwałtowna zmiana światopoglądu jednostki albo grupy’ (za: Uniwersalny słownik języka polskiego PWN pod red. Stanisława Dubisza, Warszawa 2004).  
Z kolei Słownik języka polskiego pod. red. Witolda Doroszewskiego, Warszawa 1958-69 podaje 5 znaczeń – chem., ekon., filozof. (= log. w USJP), dawne = relig. w USJP) i cybernetyczne (= inform. w USJP).
Jak widać z dodanych kwalifikatorów, wyraz nie należy słownictwa polszczyzny ogólnej, mimo dużej popularności konwersji informatycznej od czasu upowszechnienia się mikrokomputerów.

Z rzeczownikiem konwersja wiąże się czasownik konwertować, będący w perspektywie czasowej (historycznej) wyrazem pochodnym od interesującego nas tu rzeczownika, ale czasownik ten dziedziczy od rzeczownika tylko dwa znaczenia (został utworzony od dwóch znaczeń). Mamy więc konwertować w znaczeniu ekonomicznym: ‘przeprowadzać konwersję pożyczki’(starsze) i informatycznym: ‘przeprowadzać konwersję – zmianę postaci danej informacji’ (nowsze). W obu wypadkach utworzenie czasownika nastąpiło na zasadzie tzw. adaptacji zapożyczenia, do którego tematu dołącza się polski przyrostek czasownikowy -owa(ć), a więc konwersj(a) > konwert-owa(ć), po uprzednim skróceniu tematu -j- i wymianę s do t. Jest to sposób dobrze znany polszczyźnie z bardzo licznych precedensów o obcej genezie, por. analiz(a) (gr. analysis) > analiz-owa(ć), plomba (fr. plomb) > plomb-owa(ć), niem. pflanz(en) > flanc-owa(ć) itd.

Skoro model słowotwórczy jest tak bardzo produktywny, to nic dziwnego, że internauci, o których Pani wspomina, są skłonni go użyć. Czynnikiem wspomagającym jest tu też istnienie dwóch znaczeń czasownika konwertować, które podałem wyżej. Biorąc rzecz teoretycznie, jest zupełnie możliwe dalsze rozszerzanie znaczeń czasownika konwertować, czyli następne derywacje słowotwórcze od każdego z pozostałych 5 znaczeń konwersji. I znów warto przywołać precedens (jeden z kilku co najmniej w naszym słownictwie), mianowicie rzeczownik pasjonat, który ma obecnie dwa znaczenia: starsze ‘ktoś skłony do wpadania w gniew, w pasję’ i nowsze (przez niektórych nielubiane i nieakceptowane) – ‘miłośnik czegoś, hobbysta’ – utworzone od innego znaczenia rzeczownika pasja ‘zamiłowanie do czegoś’. Jak więc Pani widzi, czysto językowe przesłanki istnieją, można powiedzieć, że konwertować (religijne) „wisiało w powietrzu”, a na owym forum zaktualizowało się (zmaterializowało się).
Jednak pozostają do rozważenia dwa inne aspekty całej sprawy. Pierwszym jest ograniczenie znaczenia konwersji ‘zmiana wyznania’ do kręgu religii chrześcijańskich, szczególnie do przechodzenia na katolicyzm, co zaznaczają przywołane tu, a też i inne słowniki. W takim razie jest to wyraz o mocno ograniczonym zastosowaniu. Oczywiście wyrazy zmieniają swe zakresy znaczeniowe, tj. owe zakresy podlegają rozszerzaniu lub zwężaniu. W tym wypadku internauci chcą zakres znaczeniowy rozszerzyć. Czy to potrzebne? I tu drugi aspekt – ilekroć mamy do czynienia z neologizmem lub zapożyczeniem, trzeba zadać sobie pytanie, czy nowy wyraz jest potrzebny. O sytuacji zmiany wyznania mamy jak mówić po polsku: zmienić religię a. wyznanie, przejść na... W czym ma to być gorsze od konwertować? Nie mam pojęcia. Jeśli wykluczyć znaną skłonność do wyrazów obcych, to nie znajduję argumentów.
Reasumując: biorąc rzecz do strony czysto gramatyczenj (słowotwórczej), konwertować w znaczeniu religijnym jest możliwe.
Rozpatrując zagadnienie pod kątem potrzeb komunikacyjnych (nazwanie czegoś, co nazwy nie ma), trzeba powiedziec, że jest to dosyć zbędny wynalazek. Odnośne nazwy czynności polegającej na zmianie wyznania istnieją w polszczyźnie. 
Już tylko na zasadzie końcowej dygresji dodam, że w dawnej polszczyźnie istniał czasownik turczyć (się) (z pochodnymi sturczyć (się), poturczyć (się) odnoszący się do przechodzenia na islam. Oczywiście nie proponuję tutaj jego powtórnego ożywienia, mimo że jest bardzo interesujący jako świadek kawałka naszej historii.
Łączę pozdrowienia –
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Obawiam się, że Autor listu znacznie przecenia moje mozliwości. Nie ma żeńskiej formy rzeczownika rabin. I tu kończy się to, co mogę powiedzieć, ponieważ nie zajmuję się przepowiadaniem przyszłości, a tym bardziej przyszłości w języku. Wszelkie wróżenie pozostawiam specjalistom od zupełnie czego innego, przy całej mej sympatii do kobiet i do rabinów.
Seedecznie pozdrawiam -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

USZCZEGÓŁAWAWIANIE
Szanowni Państwo, uprzejmie proszę o wyjaśnienie, czy poprawna jest forma: uszczegóławianie? Z poważaniem M. S.

Wyraz, o ktory Pani pyta, jest rzeczownikiem utworzonym od czasownika uszczegóławiać i mjaacym to samo co czasownik znaczenie. Należy on do klasy tzw. rzeczownikowych nazw czynności, regularnie tworzonych za pomoca przyrostków -anie, -enie, -nie lub -cie od ponad 90% czasowników polskich, por. pisać - pisanie, widzieć - widzenie, oddać - oddanie, być - bycie. Wiele z tego rodzaju wyrazów ma oprócz znaczenia nazwy czynności także i bardziej konkretne, np. jedzenie, to nie tylko 'to, że się je', ale także 'to, co się je'; pisanie - a) to, że się pisze', ale też 'to, co się pisze, co jest jest napisane'.
Łączę pozdrowineia -
prof.dr hab. Miroslaw Skarżyński

Odmienić mozna przez przypadki (fleksja), natomiast pytanie dotyczy utworzenia wyrazu od wyrazu (nazwy mieszkańca od nazwy miejscowej), a więc słowotwórstwa.
Mieszkanie Bornego-Sulinowa to bornianin, a o kobiecie tam mieszkającej powiemy bornianka.
Przy okazji: Borne-Sulinowo pisze się z łącznikiem, tak jak to zostało poprawione w pytaniu i napisane w odpowiedzi.
Prof.dr hab. Mirosław Skarżyński 

LUBLIN - LUBELSKI
W ostatnim wydaniu Polityki w tekscie Cezarego Łazarkiewicza pt. Zapateralski znalazłam zdanie: "Lubliński aktyw, który przyszedł na spotkanie z sekretarzem generalnym, drży o swoją przyszłość i wspomina lata chwały". Czy przymiotnik "lubliński" (od miasta Lublin) można używać zamiennie z "lubelskim"? Pozdrawiam J. K.

OSTROWIEC - OSTROWCZANIN
Jak nazywać mieszkańców Ostrowca Świętokrzyskiego? Ostrowianie, Ostrowczanie czy może jeszcze jakoś inaczej. I jeszcze jedno, czy istnieje możliwość, żeby formy te stosować wymiennie dla określenia mieszkańców Ostrowca Świętokrzyskiego? Z góry dziękuje za odpowiedź.

MĄŻ SWOJEJ ŻONY
W jednej z najwcześniejszych odpowiedzi wspomniał pan, że wyraz "doktorowa" jest archaizmem. Jednakże spotykam sie często ze zwrotem "doktorowa" jako "żona doktora". Czy wiec mąż "pani doktor" to "doktorowy"?

MIESZKAŃCY LONDYNU
Szanowny Panie Profesorze, zwracam się do Pana z pytaniem, kim jest oprócz londynianki mieszkanka Londynu, skoro mieszkaniec tego miasta to według mnie i londynianin, i londyńczyk? Jeśli zaś okaże się, że w ogóle nie istnieją takie wyrazy jak londynianin i londynianie, to nie mam pojęcia kim jest mieszkanka stolicy Angli, bo wydaje mi się, że nie istnieje żeńska forma wyrazu londyńczyk. Z góry dziękuję za pomoc.

OFOLIOWAĆ
Pracuję w firmie spedycyjnej i bardzo często w reklamacjach spotykam się z wyrazem ofoliowany (nie mogę takiego wyrazu znaleźć w słowniku poprawnej polszczyzny). Przykład powszechnego użycia wyrazu, w zdaniu tego rodzaju: paleta była oryginalnie ofoliowana. Zastanawiam się nad stosowaniem tego wyrazu z punktu widzenia pracownika mojej firmy, a jednocześnie chciałabym wiedzieć jakie jest zdanie językoznawcy? Czy nie lepiej zastąpić go wyrazem "zapakowana"? Z góry dziękuję za odpowiedź. Z poważaniem, I.P.

Szanowna Pani,
nie widzę kłopotu. Towary (i różne inne rzeczy) foliuje się, czyli tak czy inaczej pakuje w folię. Można więc daną rzecz zafoliować lub ofoliować, jak kto woli. Taki towar jest zafoliowany lub - ofoliowany. Wyraz nowy, nienotowany w słownikach ale bardzo wygodny, zrozumiały, uszczegóławia informację o tym, że coś jest zapakowane - właśnie w folię, a nie w pudła, papier czy inaczej. Czegóż chcieć więcej od życia?
Pozdrawiam pięknie -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

KOSOWO - KOSOWIANIN, KOSOWAR?
W ostatnich dniach media bombardowały nas informacjami i doniesieniami z już niepodległego (stan faktyczny na dzisiaj) Kosowa. Co wprawiło mnie w zakłopotanie, to poprawna forma nazwy mieszkańców tego państwa: Kosowianie czy Kosowarzy? A może obie formy są poprawne? Z tego co mi wiadomo, "Słownik ortograficzny PWN" podaje nazwę Kosowianie, o Kosowarach nic nie wspomina. Być może ta druga nazwa Kosowarzy została u nas jakby ‘zapożyczona’ z angielskiego Kosovar bądź niemieckiego der Kosovare? Proszę o pomoc. Z pozdrowieniami, M.T..

Szanowny Panie,
co prawda w moim SO nie ma wyrazu kosowianin, a inne słowniki nie podają przy nazwie Kosowo nazwy mieszkańca, ale można by tym wyrazem (por. Amerykanin w zn. mieszkaniec Ameryki Płn. lub Płd., a także Pomorzanin i Marsjanin) zastapić dwuwyrazowe omówienie mieszkaniec Kosowa, jesli już jest ono dla kogoś niewygodne. Natomiast nie sądzę, by konieczny był następny towar z importu (Kosowar). Jest możliwość wykorzystania środków słowotwórczych rodzimych, po co więc obca pożyczka. Oczywiście kosowianin byłby nazwa zbiorczą dla mieszkających w Kosowie Serbów i Albańczyków, a to rozróżnienie jest jednak bardzo istotne, zwłaszcza dla samych zainteresowanych. Stąd byłaby to tylko nazwa mieszkańca, w żadnym zaś wypadku narodowości.
Łączę pozdrowienia -
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

FOSZYĆ SIĘ
Obecnie bardzo często spotyka się w uzusie czasownik foszyć się, używany jako synonim związków wyrazowych 'stroić fochy, 'obrażać się'. Domyślam się, iż etymologicznie wiąże się z rzeczownikiem fochy, czyli dąsy, kaprysy, grymasy. Chciałabym się dowiedzieć: - jakie dokładnie ma znaczenie - czy jest to błąd językowy, czy już forma dopuszczalna?

APORYCZNY

Szanowni Państwo,
czy przymiotnik aporyczny jest poprawny? Aporyczny - aporia... Pozdrawiam, F. F.

Rzeczownik podsufitka istnieje nie od dziś w języku polskim i używany jest w dwóch znaczeniach:
1. jako termin techniczny 'wykładzina osłaniająca od wewnątrz dach samochodu, stanowiąca wykończenie wnętrza' - oraz -
2. jako termin budowlany 'podkład z desek przybitych od spodu do belek stropowych, stanowiący wykończenie stropu i spełniający często funkcję izolacji cieplnej, dźwiękochłonnej i zabezpieczającej przed ogniem; pułap'.
Utworzony został przyrostkiem -k(a) dołączonym do wyrażenia przyimkowego pod sufit(em) - to, co znajduje się "pod sufitem". Nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ rzeczowniki można tworzyć za pomocą więcej niż jednego przyrostka. Gdyby tak nie było mielibyśmy mocno ograniczone możliwości tworzenia nowych nazw, czego efektem byłaby raczej spora liczba jednakowo wyglądajacych wyrazów o różnych znaczeniach.
Inaczej nieco utworzono dwa pozostałe wyrazy, o których Pan wspomina: lampa umieszczana pod sufit(em) - pod sufit-ówka;
farba do malowania sufit(ów) > farba sufit-owa > sufitów-ka.
Dlaczego jednak różnica w procesach slowotwórczych ma być powodem udręczenia? Tego nie wiem.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie widzę w tym neologizmie niczego niewłaściwego. Jest przedostatni ('taki, który znajduje się przed ostatnim elementem jakiegoś szeregu rzeczy, zjawisk itp') , może być i przedpoprzedni ('taki, ktory jest przed poprzednio wymienionym elementem jakiegoś szeregu...').
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
przymiotnik, o który Pan pyta, jest utworzony zupełnie poprawnie, według zasady: czasownik + przyrostek -alny = przymiotnik potencjalny, np.: analizowalny 'taki, który może być analizowany', rozpuszczalny - 'taki, który się łatwo rozpuszcza a. który łatwo rozpuścić'.
Odpowiednio odwzorowalny - 'taki, który można łatwo odwzorować a. daje się odwzorować'.
Z kolei odwzorowalność, jak wiele innych rzeczowników z sufiksem -ość to formacje regularne, seryjne, dające się tworzyć od przymiotników, o znaczeniu nazwy cechy abstrakcyjnej 'to, że coś jest analizowalne, odwzorowalne, rozpuszczalne.....'
Oba więc neologizmy, o które Pan pyta, są zgodne z regułami derywacyjnymi polszczyzny.
Łączę pozdrowienia i życzenia napisania znakomitej pracy -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze,
jestem mieszkanką Ostrowca Świętokrzyskiego. Chciałabym się upewnić,czy poprawna jest nazwa określająca mieszkańca tejże miejscowości: ostrowczanin, ostrowczanka. Pytam, ponieważ jeszcze do niedawna używano powszechnie formy: ostrowianin, ostrowianka. Pozdrawiam Renata K.

Panie Profesorze,
jak nazwać mieszkańca miejscowości KARTUZY? Spotykam się z trzema wariantami: kartuzjanin, kartuzianin, kartuziak. Z góry dziekuję za odpowiedź i pozdrawiam Ala

Spotkałam się ostatnio z dość nietypowym, według mnie, określeniem korzystnej usługi bankowej. Był to kredyt łatwobralny. Nigdy nie spotkałam się z taką formą imiesłowu - stąd moje przypuszczenie o niepoprawności. Jak jest w istocie? Jakie są kryteria dopuszczalności takiego typu neologizmów w naszym języku? Ja, szczerze mówiąc, nie zaufałabym jakości takiego kredytu. Pozdrawiam - W.K.

To oczywiście jest neologizm, ale całkiem przydatny, jak sądzę. Jeśli jest korektor (we fluidzie czy w innej postaci), to czasownik o znaczeniu 'wymazać coś za pomocą korektora' powinien mieć postać wykorektorować właśnie. Nie ma potrzeby obcinać rzeczownika podstawowego.
Korektor > wykorektor-ować.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze, chciałabym zapytać o poprawną pisownię określeń skroniowo-dolny i skroniowo-górny (podaję zgodnie z formą zapisu, której użyto w pracy). Wydaje mi się, że pisownia z łącznikiem nie byłaby tu uzasadniona, dlatego że nie są to człony równorzędne znaczeniowo. Określenie "dolny" jest doprecyzowaniem, o którą część skroni chodzi.
Najlepiej chyba wyglądałyby połączenia dolnoskroniowy i górnoskroniowy. W słownikach znalazłam regułę mówiącą, że w terminach anatomicznych stosuje się łącznik, np. grdyko-gardłowy, krzyżowo-żebrowy, ale są to wyrazy równorzędne. Co doradziłby Pan Profesor w kwestii pisowni lub kolejności podanych na początku listu określeń? Z góry dziękuję za odpowiedź. Z poważaniem I.B.

Szanowna Pani,
właściwie to sama Pani ten kłopot rozwiązała, więc tylko z obowiązku odpowiedzenia na list potwierdzę słuszność Pani rozwiązania;
dolnoskroniowy i górnoskroniowy, czyli: 'taki, który odnosi się do dolnej a. górnej części skroni'.
Najserdeczniej pozdrawiam Panią -
prof. dr hab. Mirosław Skarzyński

Jestem farmaceuta i mam pytanie w sprawie właściwej formy określenia samoleczenie (ang. self-medication) w kontekście świadomego stosowania leków dostępnych bez recepty przez pacjenta, bez kontaktu z lekarzem bądź farmaceuta. Czy forma samolecznictwo nie bylaby bardziej właściwa? Pozdrawiam Ł.I.

Szanowny Panie,
Rzeczownik samolecznictwo notowany jest w "Słowniku jęz. polsk." W. Doroszewskiego jako rzadki i ilustrowany jest tylko jednym cytatem z prozy międzywojennej, gdzie wyraz ten odnosi się do pewnych zdolności drzew. Słownik definiuje samolecznictwo jako 'leczenie samego siebie, odzyskiwanie zdrowia bez pomocy lekarstw'. Następne po Doroszewskim słowniki już tego wyrazu nie uwzględniają.
Jednak wyraz ten pojawia się w sensie, który Pana interesuje, na internetowych stronach poświęconych zagadnieniom, ogólnie zdrowotnym. W tej chwili jest 197 wystąpień tego rzeczownika.
Z kolei samoleczenie notuje dopiero najnowszy, "Uniwersalny słownik języka polskiego PWN" w dwóch znaczeniach, z których pierwsze, potoczne, to: 'przyjmowanie lekarstw bez zlecenia lekarza'. Na stronach interneotwych mamy 832 000 wystąpień tego wyrazu. Oczywiście Internet nie jest tu kryterium dla mnie, ale tylko pewną wskazówką nt. upowszechniania się takich czy innych słów.
Borąc rzecz z innej strony: samoleczenie nawiązuje do takich wyrazów jak np. samokształcenie (kształcenie się bez udziału nauczyciela), z kolei samolecznictwo wyraźnie kojarzy się z wyrazem lecznictwo oznaczajacym zorganizowaną działalność w zakresie ochrony zdrowia. Takiego znaczenia 'działalności zorganizowanej' nie przekazuje samoleczenie.
Reasumując: dane słowotwórcze, stopień rozpowszechnienia i stan w słownikach przemawiają raczej za samoleczeniem.
Łączę pozdrowienia -
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dzień dobry Jestem dziennikarzem "Gazety Wyborczej" w Olsztynie. Od początku lipca nasi Czytelnicy bawili się w wymyślanie nazwy dla nielubianego turysty, który przeszkadza innym spokojnie odpoczywać nad jeziorami. Wygrało słowo wretur. Jak to słowo wygląda z punktu widzenia językoznawcy? Czy jest jasne, czytelne, ma szanse na wejście do polszczyzny, czy tez jest to Państwa zdaniem kompletny dziwoląg, który nie ma szans na wejście do uzusu? Pozdrawiam J.W.

Szanowny Panie Profesorze, Czy można użyć nazwy chałturady (tak autor zatytułował swój tekst) na określenie rad nadzorczych, ktorych członkowie traktują swoją pracę jak chałturę. Mam wątpliwości co do poprawności budowy nowo utworzonego słowa. G. P.

Szanowna Pani,
rozpatrzmy wobec tego ten wyraz. Ze stanowiska słowotwórstwa składa się on z części tematycznej: chałtur- (z rzeczownika chałtura) i przyrostka, za którego pomocą został utworzony: -ada. Przyrostek ten (mający jeszcze wariant
-iada, por. mozart-iada) można w obecnej polszczyźnie znaleźć w ca 45 wyrazach (np. uniwersjada, parafiada, telewizjada, afrykanada, azjada i in), których wspólne jest dość ogólne znaczenie nazwy czynności (np. azjada - 'igrzyska sportowe krajów Azji', papkinada - 'impreza poświęcona Fredrze i jego komediom'). Wśród neologizmów tego typu znajdujemy też "jednorazówki" takie jak: belwederiada - 'działania podejmowane przez Belweder, tzn. prez. L. Wałęsę', lepperiada - 'blokady dróg i inne awantury urządzane swego czasu przez Leppera i jego zwolenników', pampersjada - 'działania tzw. pampersów w walce o telewizją publiczną', elianada - 'sprawa kubańskiego chłopca Eliana z 1998 r.', a nawet antycałuniada - jak nazwano swego czasu w jednej z gazet działania podważające autentyczność pewnego całunu przechowywanego w Turynie.
Jak widać, przyrostek ten, wyodrębniony pierwotnie z wyrazu olimpiada cieszy sie pewna popularnością wśród dziennikarzy i jest wykorzystywany do tworzenia, neologizmów, nazywających zdarzenia, czynności, ogólnie "akcje". Na tym tle poprawność chałturady nie powinna budzić wątpliwości.
Pozdrawiam Panią serdecznie -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowni Doradcy , czy sędzia kobieta to sędzina, jak rzecze Pan Prezydent (patrz wystąpienie prezydenta z okazji mianowania nowych sędziów i sędzin?)  Czy sędzina to żona sędziego? Wg mnie doktora - moja żona to sędzia doktorowa. No, ale jeżeli sam Pan Prezydent mówi że to sędzina doktorowa, to co ja mogę. Z wyrazami szacunku Doktór, mąż żony - no właśnie jakiej ...???

Szanowny Panie Doktorze,
co prawda nie wiem, dlaczego mnie akurat Pan pyta, jakiej żony jest Pan mężem - to w końcu Pan sam wie najlepiej. Wobec tego przejdę ad meritum.
Wyraz sędzina oznaczał zawsze po polsku 'żonę sędziego' (podobnie jak podkomorzyna to była żona podkomorzego, a organiścina - żona organisty). Od jakiegoś czasu wyraz ten bywa stosowany dla nazwania kobiety będącej sędzią, co jednak kwalifikowane jest jako nazwa potoczna, a więc nie na miejscu w starannej polszczyźnie, zwłaszcza oficjalnej. Tu o kobiecie mówi się sędzia, a płciowe zróżnicowanie zaznacza się nieco innym typem odmiany tego rzeczownika niż wtedy, gdy oznacza on sędziego mężczyznę. Sędzia kobieta odmienia się: (Dop. i Cel.) sędzi, (B.) sędzię, a w l. mn. (M. i B.) sędzie, (Dop.) sędzi.
W każdym razie Małżonce Pańskiej gratuluję nominacji, Pana zaś powiadamiam (na wszelki wypadek), że nie ma w języku polskim nazwy dla męża sędzi, tak więc przynajmniej o siebie nie musi się Pan martwić.
Serdecznie pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie, oba czasowniki są poprawne, natomiast słowniki kwalifikują czasownik syntetyzować jako rzadszy. Z tego wynika, że można używać obu, byle konsekwentnie w danym tekście.
syntezować, zsyntezować - syntezowany, zsyntezowany;
syntetyzować, zsyntetyzować - syntetyzowany, zsyntetyzowany.
Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam Na uczelni często spotykam się wśród innych studentów z określeniem ćwiczeniowiec na osoby prowadzące ćwiczenia. Czy jest to poprawne, czy właściwe jest raczej określenie "prowadzący", choć ono nie do końca wyjaśnia, co ta osoba prowadzi. Pozdrawiam serdecznie K. Z.

Szanowny Panie,
w językach środowiskowych tworzy się różne nazwy, na doraźny użytek danego środowiska, które zapokajają lokalne potrzeby nazewnicze. Rzeczownik ćwiczeniowiec jest najzupełniej poprawnie utworzony (por. estradowiec, peowiec (nauczyciel przysposobienia obronnego, czyli "po"), drugoligowiec itd.).
Widocznie z jakichś względów studentom wydaje się ważne odróżnianie ćwiczeniowców od wykładowców, co zostało zasygnalizowane językowo. Obie zaś grupy tworzą zbiór prowadzących (zajęcia.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

Szanowna Pani,
wyraz, o który chodzi w pytaniu ma faktycznie dwa warianty: powszechniejszy świątobliwość i rzadki świętobliwość, podobnie jak bedący jego podstawą slowotwórcza przymiotnik świątobliwy i rzad. świętobliwy oraz utworzony od tego przymiotnika przysłówek świątobliwie i rzad. świętobliwie. Przewaga wariantu z ą (ortogr.) być może jest wynikiem oddziaływania innych wyrazów z tej rodziny: świątynia, świątek, a także świadomości sporego zakresu istniejącej w języku polskim wymiany ę (ortogr.) do ą (ortogr.) zarwno w słowotwórstwie, jak i w odmianie wyrazów, por. np. kęs - kąsać, ciężki - ciążyć, pięć - piątka itd..
Pozdrawiam serdecznie - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
w słowniku znalazłem tylko ostrzarnię, co by znaczyło, że ten wyraz jest na ogół używany, chociaz drugi - ostrzalnia jest równie poprawny. Oba przyrostki - -arnia i -alnia używane sa do tworzeniia nazw miejsc,w których wykonywana jest jakas czynność.
Łaczę pozdrowienia -
- Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Autor w redagowanym tekście napisał: słownik hebrajsko-jidyszowy. Czy to prawidłowe? Bo słowo jidyszowy brzmi trochę dziwnie. Pozdrawiam AK

Szanowna Pani,
kolor pomarańczowy nie odmienia się na nic ani w polskim, ani w innym języku. Natomiast od przymiotnika pomarańczowy istnieje pochodny rzeczownik, nazywający odnośny kolor. Zazwyczaj słyszy się go w postaci (ten) pomarańcz, wchodzi on więc w serię typu beżowy - beż, granatowy - granat (ten), choć istnieje też znacznie większa seria czerwony - czerwień (ta), biały - biel (ta), zielony - zieleń (ta), żółty - żółć (ta) itd. 
Spośród słowników języka polskiego pomarańcz notuje tylko "Słownik współczessnego języka polskiego" pod red. B. Dunaja - właśnie jako rzeczownik rodzaju męskonieżywotnego.
Łączę pozdrowienia -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

Szanowny Panie,
bardzo dziękuje za tak interesujący mail, choć zawierający też kilka mitów. Ale po kolei.
Otóż przymiotnik unikatowy istnieje w języku polskim zapewne od ponad 50 lat. Notowany jest w "Słowniku języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego z cytatem z "Pamiętnika Literackiego" z r. 1951. Natomiast unikalny pojawił się mniej więcej w pierwszej połowie lat 70. w tekstach gazetowych i stamtąd zaczął się rozpowszechniać, na zwyczajnej zasadzie bezmyślnego wzorowania się na języku mass mediów. Nawiasem mówiąc, już wtedy niektóre gazety, prowadzone z dbałością jaką taką choćby o poprawność języka, walczyły z nim, używając właśnie unikatowego. Inne stosowały unikalny lub oba na przemian, często w tym samym tekście nawet.
Sam przymiotnik unikalny jest przeniesiony z języka rosyjskiego - уникальный (unikal'nyj) - 'rzadki'.
Łączenie przymiotn. unikalny z czasownikiem unikać, uniknąć i wskazywanie możliwej jego interpretacji jako 'taki, którego można uniknąć' jest mało sensownym zabiegiem, który ktoś (nie pamiętam kto) zastosował w jakimś tekście popularnonaukowym, by wyjaśnić błędność unikalnego. Tu akurat mogę się z Panem zgodzić, choć to "przegięcie" nie dotyczy puryzmu (ona sam jest "przegięciem"), tylko nieprzemyślanego sposobu objaśniania.
Natomiast nie ma powodu przywoływać przymiotników leksykalny, palatalny, werbalny, marginalny, które co prawda rymują się z unikalny, ale ich struktura i geneza są całkiem inne - są to bowiem adaptacje do polszczyzny francuskich przymiotników (swoją drogą o lacinskiej proweniencji) lexical, palatal, verbal, marginal przeprowadzone za pomocą polskiego (i słowiańskiego) przyrostka -n-:
lexikal-n(y) itd.
Co do delikatności brzmienia - nie podejmuję tego wątku, ponieważ zagadnienie "miłodźwięku", jak pisywali niektórzy obdarzeni fantazją, a niekoniecznie wiedzą autorzy gramatyk polskich 1. pol. XIX w. jest mi najzupełniej obce i do niczego nieprzydatne.
Z tego czas wyciagnąć morał: otóż może Pan wybrać między unikatowym a unikalnym.
Serdecznie Pana pozdrawiam -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Izolacyjny jest przymiotnikiem utworzonym od rzeczownika izolacja w jego dwóch znaczeniach, z których pierwsze, nas tu interesujące, to: 'odosobnienie kogoś lub czegoś, oddzielenie od otoczenia, wyłączenie spod jakichś wpływów, odseparowanie, odłączenie; stan odosobnienia'. Tak więc izolacyjny to 'taki, który ma związek z izolacją (izolowaniem) kogoś lub czegoś, który służy izolacji, jest wykorzystywany do izolacji (izolowania)'.
Budynek izolacyjny to taki budynek, który przeznaczony jest (może być) do izolacji ...'.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Zajmuję się pisaniem różnorakich instrukcji dla firmy informatycznej i często napotykam na pewne problemy, najprościej mówiąc: "słowotwórcze" nawyki informatyków. Mam kilka pytań dotyczących tychże. Wiem, że jest ich sporo, ale wystarczy mi proste tak/nie. 1. Czy bezpieczniej jest użyć zwrotu rejestracja programu czy rejestrowanie programu. Optuję za tym drugim rozwiązaniem, gdyż rejestracja to także rzeczownik, a w tym przypadku chodzi o czynność (uruchomienie funkcji, która pozwala zarejestrować program u producenta).

2. Idąc dalej: czy bezpieczniej używać zwrotów instalacja i aktualizacja czy raczej instalowanie i aktualizowanie? Stosuję wymiennie, ze wskazaniem na drugie wersje.

3. Zauważam u informatyków nawyk korzystania ze słowa inicjalizowanie, które wymieniam na rzecz inicjowanie (np. inicjowanie bazy danych). Czy jest szansa, że pierwsze słowo zadomowi się w polszczyźnie, skoro nagminnie pojawia się w opracowaniach informatycznych?

4. Ostatnio w programie pojawiła się funkcja synchronizacji zawartości lokalnej bazy danych z bazą centralną. Ochrzczona zostałą ona dziwną nazwą synchronizer. Proponuję synchronizator - o ile to nie jest nazwa własna. Czy nie jest to nadużyciem semantycznym?

5. Jak opisywać pojawienie się danych na ekranie monitora? Czy wyświetla się okno/lista (kolejny informatyczny nawyk) czy pojawia się okno, czy może jeszcze jakoś inaczej? Dziękuję za uwagę i pozdrawiam, M.W.

Szanowny Panie,

cieszę się, że są osoby, których obchodzi, czy pisane przez nich instrukcje są językowo poprawne, a więc i to, czy będą one zrozumiałe dla użytkowników programów. Wcale to nieczęsta postawa i godna poparcia. 

A teraz ad rem.

1. i 2. rejestracja i rejestrowanie, aktualizacja i aktualizowanie, instalacja i instalowanie, to są wszystko rzeczowniki o znaczeniu nazw czynności i w parach, jak je tu przedstawiam, są synonimiczne. Oczywiście dwa wyrazy z tych na -acja mają jeszcze inne znaczenia (rejestracja to miejsce, gdzie się rejestrują pacjenci w przychodni; a instalacja to ogół urządzeń technicznych do czegoś służących, doprowadzajacych coś itd.), ale te nas nie interesują. W znaczeniach nazw czynności można ich używać wymiennie.

3. Rzeczownik inicjalizowanie jest, jak sądzę, zbędny wobec istnienia inicjowania (od inicjować) i nie ma potrzeby go utrzymywać, o ile - rzecz jasna - oznaczać miałby dokładnie to samo, co inicjowanie.

4. Synchronizator ma w j. polskim dwa znaczenia, oba specjalistyczne: a) urzadzenie synchronizujące prace dwóch prądnic, b) sprzęgło z mechanizmem wyrównujacym prędkość obrotów wirujących elementów w czasie ich sprzegania. Czy należy ten wyraz obciążać jeszcze jednym znaczeniem? Nie wiem, być może warto, ponieważ jest on już znany i łatwo się kojarzy. Tu nie mam jednoznacznego sądu.

5. Na ekranie monitora cokolwiek się pojawia, to się wyświetla, a cokolwiek się wyświetla, to się pojawia, więc może nie ma o co kruszyć kopii.

Pozdrawiam Pana serdecznie  - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński