Wymowa

ZAUWAŻYĆ
Szanowni Państwo, jak poprawnie wymawiać słowo zauważyć', czy [zaUważyć] czy może [u] staje się podobnie jak w słowie auto głoską [ł] i wymawiamy [zaŁważyć]?
Zawsze wydawało mi się, że wersja pierwsza jest poprawna, jednak często słyszę też drugą formę stąd moje wątpliwości. Dziękuję i pozdrawiam, Barbara.

WE - WE; Z - ZE
Czy poprawne jest zdanie: Następnie przeszliśmy do sali ze skrzypcami. Czy powinno ono brzmieć : Następnie przeszliśmy do sali z skrzypcami. Ten sam problem: skrzypce ze wzmacniaczem czy z wzmacniaczem. Dziękuję za pomoc. Z poważaniem J. Ł.

ZE ‘forma przyimka: z, używana przed wyrazami rozpoczynającymi się od spółgłoski: s, z, ś, ź, ż, rz, sz, po której następuje inna spółgłoska oraz przed wyrazami rozpoczynającymi się od kilku spółgłosek; regionalnie (na południu Polski) także przed wyrazami rozpoczynającymi się od spółgłoski: z, s, ż, ś»: Ze złota, ze srebra. Ze szkoły, ze skóry, ze Szczecina, ze Świeradowa. Ze wstydu, ze wzruszenia. Także: ze Lwowa, ze mną [wym. ze mną], ze mnie [wym. ze mnie], ze snu [wym. ze snu a. ze snu], reg. małopol. ze sokiem, ze ziemi, ze Żywca.

 "

"IZMY"
Szanowny Panie Profesorze, proszę o wyjaśnienie dotyczące poprawnej wymowy miejscownika słów typu kapitalizm, organizm itp.
Z poważaniem M.O.

Rzeczowniki typu romantyzm, kapitalizm, organizm, modernizm itp. w miejscowniku liczby pojedynczej wymawiamy: romantyźmie, kapitaliźmie, organiźmie, moderniźmie. Tak zwana wymowa literowa z zachowaną spółgłoską [z]: romantyzmie, kapitalizmie itd. jest rzadka.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
rzeczownik ten możemy akcentować albo naUka, albo NAuka.
Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab Mirosław Skarżyński

SOBIE - SE
Dzień dobry! Będąc w sobotę na spotkaniu ze starymi wiarusami i omawiając temat wpadek dziennkikarskich (w szczególności p. Szaranowicza) usłyszałam, iż p. Miodek dając odczyt w telewizji nt. poprawnej polszczyzny przyznał, iż poprawny jest zwrot sobie i se. Mocno tym zdziwiona, proszę Pana o odpowiedź. Mówię Zrób sobie, nie zaś Zrób se? Z poważaniem. J.

PRZEDSZKOLE - WYMOWA
Szanowny Panie! Jak wymawia się słowo przedszkole? Czy forma przeczkole jest błędna? Pyta i pozdrawia -E.W.

Szanowna Pani,
zasady poprawnej wymowy dopuszczają dwa warianty tego wyrazu: staranny [pszetszkole] oraz potoczny [przeczszkole].
Natomiast wymowa będąca wynikiem zbyt daleko idącego uproszczenia artykulacji ![przeczkole], podobnie jak daleko uproszczona wymowa grup spółgłoskowych pisanych jako tsz, drz, np. ![czy] = trzy (poprawnie [tszy] a. [czszy]) lub ![czeba] = trzeba (popr. [tszeba] a. [czszeba]), ![dżewo] = drzewo (popr. [d-rzewo] a. [dż-żewo]), jest niepoprawna.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

W // WE
Proszę o odpowiedź na nurtujące mnie pytanie. Czy mówimy/piszemy kredyt w frankach czy we frankach? Z góry dziękuje za odpowiedź. Pozdrawiam, J.P.

Przyimek, o który Pan pyta, ma dwie postaci oboczne, w i we. Drugiej z nich uzywamy wtedy, gdy wyraz, z którym przyimek się łączy, zaczyna się od spółgłoski [w] lub [f], po niej zaś następuje inna spółgłoska, lub (często) wtedy, gdy wyraz następujący po przyimku zaczyna się od grupy innych spółgłosek (we czwartek, ale i w czwartek). Mówimy więc w domu, ale: we wsi, w kawiarni, ale we fraku. Mówimy też (no i piszemy) we frankach.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

"ODWIECZNY PROBLEM" - AKCENT W OBCYCH WYRAZACH NA -IKA/-YKA

Na którą sylabę pada akcent w wyrazie: polonistyka. Czy jest to słowo pochodzenia obcego? Dziękuję.

Rzeczownik polonistyka (od polonus – nowołac. ‘polski’), podobnie jak inne zapożyczone z łaciny i zakończone na -ika//-yka, akcentuje się na trzeciej sylabie od końca – w mianowniku i w tych przypadkach gramatycznych, które maja te sama co mianownik liczbę sylab. A więc poloNIStyka, poloNIStyki, poloNIStyce, poloNIStykę, poloNIStyką, poloNIStyce. Obecna norma poprawnościowa dopuszcza jednak w wymowie potocznej akcent na sylabie przedostatniej (polonisTYka itd.). Jednak w starannej wymowie powinniśmy akcentować na trzeciej sylabie od końca.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nazwa tej rośliny wymawiana jest przez anglofonów: [kɐlɐmɐnˈsi]. Sądzę jednak, że – o ile wyraz ten z jakichś powodów upowszechniać się zacznie w polskich tekstach, można spodziewać się naturalnego uproszczenia wymowy do: albo [kalamansi (s-i)], albo kalamanzi (z-i)].
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

ORYGINALNY
Mam pewien problem - nie jestem pewna, jak wymawiamy słowo oryginalny, ponieważ spotkałam się już z [orginalny], a także z [oryginalny]. Z góry dziękuję za odpowiedź. J.S.

Szanowna Pani,
obydwa podane przez Panią warianty są dopuszczalne. W starannej polszczyźnie wymawiamy [oryginalny], w języku potocznym dopuszczalny jest także wariant [orginalny].
Prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

TRZEBA - TRZA

Czy poprawne jest używanie w mowie przez redaktorów telewizyjnych słowa "trza". Z pozdrowieniami J. S.

Liczebnik 600 (ortogr. sześćset) wymawia się [sześset] lub - w wymowie potocznej - [szejset].
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
imię Monika ma jedyny właściwy akcent na drugiej sylabie od końca. Akcentowanie na sylabie trzeciej jest błędne.
Łączę pozdrowienia -
prof.d r hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
"Słownik poprawnej polszczyzny" podaje dwa sposoby wymowy mianownika wyrazu prezydent: a) z akcentem na pierwszej sylabie (PREzydent), b) na drugiej (preZYdent). W przypadkach zależnych akcentowana jest sylaba przedostatnia.
Także opera może być akcentowan dwojako:
z akcentem na pierwszej sylabie (Opera) luib w wymowie potocznej na sylabie drugiej (oPEra). W przypadkach zaleznych akcentujemy na sylabie przedostatniej.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
wyraz ten wymawiamy poprawnie albo jako [japłko], albo jako [japko]. Natomiast tzw. wymowa literowa [jabłko] jest niepoprawna.
Pozdrawiam także -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Owszem jest to forma poprawna, ale kwalifikowana jako potoczna. "Słownik poprawnej polszczyzny" dopuszcza ją do użytku wtedy, gdy mówi się o lekarzu, natomiast dyskwalifikuje ją w znaczneiu 'stopień naukowy'.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Wymawia sie [eksodus].
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Formy wariantywnej przyimka w - we, używa się w połączeniu z wyrazami, które zaczynają się  od spółgłoski w lub f, jeśli po takiej spółgłosce następuje inna, np. we wszystkich, we wsi, oraz w połączeniu z wyrazami, które zaczynaja się od dwóch innych spółgłosek, np. we czwartek. Na południu Polski (cecha regionalna) wariant we stosuje się też przed wyrazami rozpoczynającymi się od spółgłoski w lub f, np. we wodzie, we fabryce.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

Mea culpa, to po łacinie 'moja wina'. Wymawia się [mea kulpa].
Porf. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze! Przepraszam, że zawracam głowę tematem już dość oklepanym - piszę w sprawie słowa standard. Zawsze wydawało mi się, że mówienie standarty i standartowy jest niepoprawne. Ostatnio usłyszałam że dopuszczono taką formę nie tylko w mowie ale również w języku pisanym. Niestety mój rozmówca nie potrafił dokładnie określić z jakiego źródła pochodzą te informacje. W słownikach, które posiadam nie ma na ten temat żadnej wzmianki. Znalazłam natomiast na stronie Poradni Językowej Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego następujące wyjaśnienie tego problemu "... W słownikach poprawnościowych znajdziemy wskazówkę,że lepiej używać przymiotnika standardowy niż standartowy. Znaczy to, że dostrzega się częstość stosowania drugiej formy, ale pierwszą z nich uznaje się za staranniejszą w języku mówionym, a w piśmie obowiązująca..." Czy mówienie "standartowy" jest niepoprawne, czy tylko mniej staranne niż "standardowy"? Anna

Szanwna Pani,
wymowa standarDowy, a nie: !!!standarTowy jest poprawna. I tak jest wyraźnie (choć w wersjji komputerowej Słownika poprawnej polszczyzny PWN jest tu błąd drukarski - przestawione wyrazy) sformułowana norma w tym względzie. Jak pisze się w innych słownikach, których się w ostatnich latach namnożyło, nie wiem. Trudno czytać wszystko, co się komu chce napisać i wydać. 
W razie konieczności odwołuję się do słownika PWN pod red. A. Markowskiego jako podstawowego źródła współczesnej normy poprawnościowej.
Mówimy standarT - ale - standarDu, standarDem, standarDowi... itd. oraz standarDowy i standarDowo.
Serdecznie pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
mówi się sweter i tylko sweter. Ciekawe, dlaczego mnóstwo ludzi nosi swetry, a pytanie o to, jak się ta część garderoby nazywa powtarza się od kilkudziesięciu już lat przy rozmaitych okazjach.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,

jesli spróbuje Pan przeczytać głośno połączenie
z współpracownikami, od razu się rzecz rozstrzygnie, której wersji użyć. Teoretycznie obie są poprawne, bo to ten sam przyimek (z // ze), tylko w dwóch wariantach, których użycie zalezy od tego. czy początek następnego wyrazu zaczyna sie od grupy spółgłoskowej, dającej niewymawialne lub trudno wymawialne połączenie z przyimkiem, czy też od samogłoski lub łatwiej do wymówienia grupy spółgłosek. Łączę pozdrowienia -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Tradycyjna i historycznie uzasadniona jest wymowa i pisownia nadwerężać, nadwyrężyć, nadwerężany, nadwerężony. "Słownik poprawnej polszczyzny" dopuszcza jednak też warianty z -y-, które szerzą się od dłuższego już czasu i zapewne kiedyś staną się jedynymi, wobec zatarcia się etymologii tego czasownika. Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dzień dobry. Mam pytanie o słowo "euro" a dokładnie o jego wymowę. Czy poprawną formą jest przeczytać tak jak to widzimy w języku polskim, czyli "eUro" czy też jest to forma niepoprawna i w Polsce powinniśmy przeczytać to "eŁro" (z zaznaczeniem ze przez to"Ł" przechodzimy bardziej miękko, nie jest tak słyszalne jak "U" w poprzedniej wersji. Z góry dziekuję za odpowiedź R. S.

Szanowna Pani,

oba warianty - tysięczny i tysiączny są poprawne, być może ten drugi jest nieco rzadszy, tak więc może Pani uzywać obu, a przy okazji pokazać uczniom, ze w języku istnieją dublety wymawianiowe i nie jest to coś nadzwyczajnego. Najserdeczniej Pania pozdrawiam i mam nadzieję, że zawsze Pani potrafi dostrzec takie rzeczy w podręcznikach, a ja potrafię na pytanie odpowiedzieć :) - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Poprawnie jest i tak, i tak, ale łatwiej jest wymawiać ze zintegrowanym niż  z zintegrowanym.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński