Odmiana wyrazów

TA
Czy w takim sformułowaniu: tą samą kobietę, tą odnosi się do samą czy kobietę? Bo jeśli do kobietę, to rozumiem że powinno być tę samą kobietę? Pozdrawiam, M.W.

To, do czego odnosi się w podanej konstrukcji zaimek TA nie ma najzupełniej znaczenia, a oparte jest na jakichś fałszywych przekonaniach co do składni związków wyrazowych. Jest tu biernik l.poj., a poprawną formą  tego przypadka jest tę.
prof. Mirosław Skarżyński

GAZELA i MAKRELA Z MORELAMI
Proszę o podanie prawidłowej odmiany wyrażenia gazele biznesu. Czy poprawna jest forma w zdaniu: W tym roku spółka po raz kolejny zakwalifikowała się do grona Gazel Biznesu (...). Czy rzeczownik gazela w dopelniaczu l.m. nie odmienia się na gazeli? Jak rzeczowniki morela, makrela.

Rzeczywiście wszystkie trzy rzeczowniki odmieniają się tak samo, a nawet wszystkie trzy mają podwójne formy dopelniacza liczby mnogiej, co bardzo łatwo sprawdzić, naciskajac na naszej stronie link do "Słownika języka polskiego". A więc: gazeli i gazel; moreli i morel, makreli i makrel.
A swoją droga ciekawe określenie: gazele biznesu (niby dlatego, że szybko i lekko uciekają w razie czego?).
prof. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
Słownk gramatyczny języka polskiego podaje odmianę następującą: w lp. M. szekel, D. szekla, C. szeklowi, B. szekel (a. szekla), N. szeklem, Msc. () szeklu, a w l.mn.: szekle, szekli, szeklom, szekle, szeklami, () szeklach. Szekel jest rzeczownikiem rodzaju męskiego. Co do lewa (r. męski), to: lew, lewa, lewowi, lewa, lewem, () lewie, a w lmn. lewy, lewów, lewom, lewy, lewami () lewach.
Także serdecznie Pana pozdrawiam -
prof. Mirosław Skarżyński

KONTROLA
Chciałabym zapytać o liczbę mnogą słowa kontrola - jak powinno być w zdaniu: Przeprowadzono wiele kontroli czy kontrol? Z góry dziękuję. Pozdrawiam serdecznie. E.

Wiele kontroli. Polecam link na naszej stronie do Słownika języka polskiego -- bardzo pożyteczny w drobnych kłopotach. 
Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab. Miroslaw Skarżyński

STATUA
Wczoraj w serialu tv kilkakrotnie usłyszałam: ...popełniono morderstwo na statuji.... (chodzi konkretnie o Statuę Wolności). Czy użyta forma jest poprawna? Osobiście powiedziałabym: na statule. A może powinno być: statui? Bardzo proszę o odpowiedź. Barbara.

AKWARIUM
Bardzo proszę o wyjaśnienie: czy wyraz akwarium można odmienić przez przypadki czy tylko w liczbie mnogiej?

Rzeczownik akwarium, podobnie jak wiele innych na "um" (liceum, gimnazjum, memorandum, referendum, trofeum, forum itd.), nie odmienia się w liczbie pojedynczej, ale tylko w liczbie mnogiej.
Polecam link do "Słownika języka polskiego" na naszej stronie w wypadku innych wątpliwości tego rodzaju.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

SĘDZIA KOBIETA
Zwracając sie do osoby sędziującej - mężczyzny powiemy: dla sędziego głównego Pana XX. Czy zwracając się do sędziującej kobiety powiemy: dla sędziego głównego Pani YY, czy też: dla sędzi głównej Pani YY?

Dla pani sędzi głównej. Rzeczownik sędzia, w odniesieniu do kobiety będący rodzaju żeńskiego, ma odmianę: w l.poj. M. sędzia, D. sędzi, C. sędzi, B. sędzię, N. sędzią, Msc. sędzi, a w l.mn. M. sędzie, D. sędzi, C. sędziom, N. sędziami, Msc. sędziach.
prof. dr hab. Miroslaw Skarżyński

POKOI - POKOJÓW
Kłaniam się. Mam pytanie dotyczącej branży turystycznej. W pracy zaliczeniowej moja wykładowczyni skreśliła mi sformułowanie Liczba pokojów, twierdząc, że w j. polskim pokojów nie występuje. Kazała zastąpić moje sformułowanie nastepującym: Liczba pokoi. Z zaufanego źródła (studentka polonistyki UJ) dowiedziałem się jednak, że obie formy są poprawne. Komu w tym sporze może Pan przyznać rację? Koleżance-studentce czy prowadzącej? Czy mogę używać liczba pokoi? Z góry dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam, af

CZAS PRZYSZŁY NIEDOKONANY
Szanowny Panie Profesorze, czy konstrukcje składniowe: "będziesz się posługiwać", "będziesz używać" itp. są poprawne? (Np w zdaniu: "W trakcie przygotowywania się do egzaminu na kartę rowerową będziesz często używać terminu 'droga'"). Innymi słowy, czy połączenie, np. w przytoczonym w nawiasie zdaniu, czasownika "być" z bezokolicznikiem jest poprawne? Czy bardziej poprawne byłoby użycie czasownika być z formą czasu przeszłego zróżnicowaną rodzajowo? Z gory dziękuję za odpowiedź M. M.

GENERAŁ-GUBERNATOR
Proszę o wyjaśnienie - jak będzie brzmiał dopełniacz od nazwy generał-gubernator? generała-gubernatora czy generał-gubernatora? Dziękuję M.L.

BROŃ 
Pracuję w wydawnictwie gier komputerowych i zrozumiałe jest, że posługujemy się tu specyficznym językiem, jednak nie daje mi spokoju taka oto kwestia: chodzi o słowo broń. Czy jest w języku polskim możliwe, to znaczy, czy jest poprawne, używanie tego rzeczownika w liczbie mnogiej dla określenia różnych rodzajów broni, np.: 40 różnych broni, czy też 40 różnych rodzajów broni. Szczerze mówiąc opcja pierwsza mi się kompletnie jakoś nie podoba, ale być może, się mylę i jest mimo wszystko poprawna. Pozdrawiam, S.B.

Rzeczownik broń w znaczeniu ‘narzędzie walki’ nie ma liczby mnogiej. Jako niepoprawne są więc kwalifikowane użycia w rodzaju  Rewolucja naukowo-techniczna, eksplozja demograficzna i bronie  masowej zagłady sprawiły, że przyszłość cywilizacji ludzkiej zawisła od tego, czy narody potrafią ułożyć wzajemne stosunki z wyłączeniem dominacji wojny. [poprawnie: różne rodzaje broni masowej zagłady] lub: Ma różne bronie. A Żółwie Ninja walczą mieczami, łańcuchami i rzucają we wrogów takimi gwiazdeczkami z metalu i ze szkła. [poprawnie: ma różną broń a. różne rodzaje broni].

TA - TĘ, TĄ
Szanowny Panie Profesorze, mam problem z ustaleniem poprawnej wymowy słów. Czy mogę powiedzieć tą czynność czy też bardziej prawidłowa będzie tę czynność. Z góry dziękuję za poradę Pozdrawiam. R.R.

WAT - n watów
Mam pytanie dotyczące jednostki używanej przy określeniu sprzętu AGD. Czy powiedzenie żelazko o mocy 2000 wat jest poprawne? Rozumiem, że poprawne jest żelazko o mocy 2000 watów, jednak ze względu na popularność używania okreslenia 2000 wat może obecnie dopuszczalne są obie formy? E.J.

Szanowni Państwo, chciałbym zwrócić się z pytaniem, w jakich przypadkach używa się formy zaimka tę, a w jakich tą ? Czy pisze się np. Tę(ą) książkę poświęcam... Dziękuję. D.D.

LINK
Dzień dobry Panie Profesorze, chciałem zapytać o odmianę rzeczownika "link". Mówimy: wyślę Ci tego linka; czy wyślę Ci ten link? Z wyrazami szacunku, P. G.

NERWY
Jak powinno się mówić: nie mam już do (czegoś, kogoś) nerw, czy: nie mam już do (czegoś, kogoś) nerwów. W jakiej formie słowo nerwy powinno się w tym przypadku użyć i jaka obowiązuje ogólna zasada, czy może obydwie formy są prawidłowe? Pozdrawiam Piotr

JAKI TO PRZYPADEK
Moje dziecko uczęszcza do V klasy szkoły podstawowej. Na sprawdzianie z języka polskiego otrzymała polecenie wypisania rzeczowników ze zdania: Gałęzie biły ich po twarzy i rękach, a następnie miała określić min. ich przypadek. Proszę o odpwiedź, jaki przypadek należało wskazać przy rzeczownikach twarzy i rękach. Według nauczycielki w obu wyrazach jest to narzędnik. Czy nauczycielka ma rację?

Z duża przykrością muszę wyraźnie powiedzieć, że pani nauczycielka nie ma racji.
Narzędnik lpoj. rzeczownika twarz to TWARZĄ, a narzędnik l.mn. rzeczownika ręka to RĘKAMI. W przytoczonym zdaniu mamy natomiast miejscownik (PO TWARZY (lp.), PO RĘKACH (lmn.)). A moja przykrość bierze się stąd, że coraz częściej dostaję pytania od rodziców (kilkakrotnie też od uczniów), z których jasno widać, że coś dziwnego dzieje się w wielokrotnie (nieustannie?) reformowanej szkole.
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

DWIE
Szanowny Panie Profesorze! Proszę o pomoc.Czy forma dwiema kolezankami jest poprawna? Czy może z dwoma koleżankami? Dziękuję.

ZAPALAC ZNICZ
Szanowny Panie Profesorze, bardzo proszę o rozwianie moich wątpliwości odnośnie do zapalania zniczy. Problem powstał w zeszycie mojego syna drugoklasisty, którego uczy nauczycielka twierdząca, że zapalamy ZNICZA. Delikatnie zasugerowałam (a najpierw zrobil to mój syn na lekcji), że nie można tu chyba zastosować dopełniacza, lecz biernik, na co pani odpowiedziała, że spieram się o jedną literkę, następnie rzekomo skonsultowała się z polonistką i ta twierdzi, jakoby forma zapalamy znicza była prawidłowa. Dlaczego więc ja wciąż mam wątpliwości? Pozdrawiam jesiennie, a o odpowiedź proszę uprzejmie. :) J.M.

Szanowna Pani,
z niepokojem obserwuję, jak wzrasta liczba pytań do poradni, przysyłanych przez rodziców, i to w sprawach, wydawałoby się, podstawowych. Wyłania się z tego obraz umiejętności językowych niektórych nauczycieli, mówiąc eufemistycznie, mało optymistyczny, za to przekonujący mnie coraz częściej, że jest konieczne wprowadzenie w uczelniach na kierunkach nauczycielskich, w tym takze na nauczaniu początkowym,  przedmiotu kultura języka, i to w porządnym wymiarze, nawet kosztem przedmiotów "pedagogicznych" itp. rzeczy. Jednym z zadań szkoly jest nauczenie poprawnego i sprawnego języka polskiego w jego odmianie literackiej (kulturalnej). Osobiście nie znam wypadku, by ktoś, kto sam języka dostatecznie nie zna, nauczył go kogoś innego.
A teraz ad rem. Czasownik zapalać wymaga dopełnienia obiektu w bierniku. Końcówka biernika l. poj. rzeczownika znicz to zero (brak końcówki jak w mianowniku. Zapala się więc znicz, a nie (!)znicza.
Serdecznie Panią pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

TĄ - TĘ
Dzisiaj Szef Kancelarii Prezydenta RP p. Piotr Kownacki powiedział: Premier był łaskaw skrytykować TĄ decyzję zanim został powiadomiony. Czy mam wyrzucić nóż z kieszeni, bo mi się nagle otworzył. Oświadczam, że owe narzędzie noszę jedynie z myślą o samoobronie. Słyszę też: potępiam TĄ decyzję, mam na uwadze TĄ sprawę. Mam sobie odpuścić? Pozdrawiam. J. B.

Szanowny Panie,

pewnie będzie Pan zgorszony, ale mnie się nóż nie otwiera w tym wypadku. I to nie tylko dlatego, że takowego nie noszę, choć jako „scyzoryk” z pochodzenia powinienem w kieszeni mieć przynajmniej jeden, ale i z innych przyczyn. Po pierwsze norma (Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego) dopuszcza użycie B lp. TĄ w stylu potocznym, więc co najwyżej mógłbym powiedzieć, że ten czy innych osobnik nie odróżnia mówienia potocznego od oficjalnego. Po drugie, choć sam mówię TĘ na skutek wbicia mi tego do głowy w dzieciństwie w domu i utrwalenia w szkole w czasach, kiedy jeszcze zwracano w tej instytucji uwagę na uczenie poprawnej polszczyzny, to zdaje sobie sprawę z tego, że jest to niefunkcjonalny i sztucznie utrzymywany od ca 90 lat przez poprawnościowców wyjątek. Otóż w całej deklinacji przymiotnikowo-zaimkowej panująca jest w B. l.poj. r. ż końcówka -ą (widzę wysokĄ górę, wesołĄ dziewczynę; popatrz na tamtĄ kobietę itd.).  

W 1923 r. w Gramatyce języka polskiego Stanisław Szober pisał: „Biernik rodzaju żeńskiego ma formę rzeczownikową tę (jak matkę, chatę itd.). Forma ta jed­nak dziś już wychodzi z użycia i pod wpływem deklinacji innych zaimków jest wypie­rana przez formę przymiotnikową tą (jak dobrą, ładną itd)”. A w 1939 r. inny z naszych wielkich językoznawców, Zenon Klemensiewicz zauważył: „W bierniku żeńskim forma tą jest tak powszechna, że trzeba ją uznać za dopusz­czalną w potocz­nym języku; w mowie starannej i w piśmie utrzymuje się jeszcze forma tę”. Co ciekawe, wyrównywanie formy B. interesującego nas zaimka zaobserwowano w języku inteligencji już w 1903 r. („Poradnik Językowy): „Jest tedy forma tę prawidłowa i pierwotna, ale jak inne zaimki zaczyna tracić swoją odrębność, zwłaszcza w języku inteligencji”. Ponownie w tymże czasopiśmie z 1926 r.: „Ale i tu znaczna już część mówiących i piszących używa już postaci analogicznej tą”. I zapewne gdyby nie upór Witolda Doroszewskiego, który konsekwentnie był przeciwny uznaniu formy regularnej TĄ, oraz zwolenników trzymania się tradycji za wszelką cenę, nawet wbrew rzeczywistości i znanym zasadom rozwoju języka, nie byłoby tego całego zamieszania, jakie obserwuje się przez wspomniane ponad 90 lat. Przytoczony wcześniej NSPP PWN jest pierwsza publikacją normatywną, w której dopuszczono wariant TĄ, choć tylko w stylu potocznym. Na krok następny trzeba będzie zapewne poczekać dalsze 90 lat, zakładając optymistycznie, ze wobec braku racjonalnych argumentów na rzecz TĘ któraś z następnych generacji poprawnościowców zaakceptuje całkowicie regularną (na tle deklinacji przymiotnikowo-zaimkowej) końcówkę -Ą.

A na koniec drobna uwaga: napisał Pan: „Oświadczam, że owe narzędzie noszę...”. Rozumiem, że nosi Pan OWO (nie: owe, bo to l.mn.) narzędzie. Czy mówi Pan także: te dziecko, okno, pole? No to jak z tym nożem będzie? A może go jednak nie nosić? Dla własnego dobra, po cóż się narażać na uszkodzenie.

Serdecznie pozdrawiam –

prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

AMBULATORIUM
Chciałbym zapytać o odmianę słowa ambulatorium - w liczbie mnogiej spotkałem się z formą ambulatorii czy jest poprawna? Z góry dziękuję i pozdrawiam.

Czasownik wlec ma w 3. os. l.poj. oboczne formy: wlókł i wlekł.
Dopełniacz rzeczownika spodenki to spodenek, natomiast klapek w dopełniaczu l. mn. ma formy oboczne: klapek oraz (rzadszą) - klapków.
Co do rzeczy ostatniej, to w listach (także elektronicznych) przymiotnik pański, odoszący się do adresata, piszemy ze względów grzecznościowych wielką literą. Podobnie wielkimi literami piszemy w takich okazjach (odniesienie do adresata) zaimki dzierżawcze Twój, Wasz, a także osobowe zaimki osobowe - Ty, Wy (i ich formy fleksyjne, np. Ciebie, Tobie..., Was...).
prof.dr hab. Mirosław Skarżynski

KARMELEK
Pracuje w zakładzie gdzie znajdują się dwa wydziały; jeden produkujący wyroby czekoladowe i nazywa się Dz. Czekolady, a drugi cukierki twarde i określa się go Dz. Karmelków lub Dz. Karmelek. No i właśnie, która jest poprawna nazwa, Dz.karmelków czy Dz. Karmelek, z koleżankami podjęłyśmy dyskusję, każda stała przy swoim, a przecież pisząc jakieś pismo, musimy poprawnie. Proszę o podanie właściwego określenia. Dziękuje i pozdrawiam Barbara

Szanowna Pani,
świat się kończy, jeśli specjalistki od słodyczy mają wątpliwości, na które musi odpowiadać szary pożeracz czekolady, czujący na dodatek awersję do karmelków, czyli cukierków twardych lub nadziewanych (ale bez polewy czekoladowej). Jest karmelek rodzaju męskiego (jak wróbelek), znany (rzecz i słowo - karmelek nie wróbelek) w Polsce od wieku XVIII lub od samych początków XIX wieku. Tak więc odnośny dział, to Dział Karmelków. Jesli już więc muszą Panie poprawnie (pisać i mówić), to tylko tak.
Serdecznie pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Dokładniej rzecz biorąc, chodzi o dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika wykończalnia.
Forma tego przypadka lmn.  rzeczowników z przyrostkiem -alnia, będących nazwami miejsc, w których wykonywane są jakieś czynności, ma końcówkę -i (jadalnia - jadaln-i; nasycalnia - nasycaln-i itd.). Jednak niektóre z owych rzeczowników mają wariantywne formy D lmn.: 1. z końcówką -i, 2. bez końcówki (końcówka zerowa), np. sypialnia - sypialni a. sypialń; krajalnia - krajalni a. krajalń; pijalnia - pijalni a. pijalń; krochmalnia - krochmalni a. krochmalń; dojrzewalnia - dojrzewalni a. dojrzewalń; kopalnia - kopalni a. kopalń; szarpalnia - szarpalni a. szarpalń; spawalnia - spawalni a. spawaln; wychowalnia - wychowalni a. wychowalń. Do tej grupy należy także rzeczownik wykanczalnia. Trzeba jednak zauwazyć, że warianty bezkońcowkowe są obecnie rzadko (czy rzadziej) spotykane. Przeważają te z końcówką -i. O tyle to ciekawe, że formy bez końćowki są wyrazistsze, ponieważ dopelniacze lmn. z końcówką -i są tożsame fonetycznie i graficznie z dopełniaczami l.poj. ta kopalnia - tej kopalni - tych kopalni, więc czasem mniej wygodne dla odbiorcy tekstu. Racjonalnie rzecz biorąc, w konkurencji wariantów powinny zwyciężać formy bezkońcówkowe. Z drugiej strony, być może, przeważają względy wygody wymawianiowej: -alńi zamiast -alń (trudniejsza w wymowie grupa -lń- na końcu wyrazu niż w tej samej pozycji -lń + samogłoska).
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

RADIO
Szanowny Panie Profesorze, chciałabym się dowiedzieć, od kiedy przyjęto odmianę słowa radio jako poprawną.

Rzeczownik radio zaczęto odmeniać w okresie międzywojennym, skoro w "Słowniku ortoepicznym" Stanisława Szobera z roku 1937 podana jest już jego odmiana. Co ciekawe, Szober podaje dwie formy narzędnika: tym radio i tym radiem, oraz miejscownika: w tym radio (rzadziej: w tym radiu), co świadczy o tym, że proces adaptacji wyrazu do polskiej deklinacji jeszcze wówczas nie był zakończony.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

ÓW, OWA, OWO
Szanowni Państwo! Czytając różne wypowiedzi na forach internetowych natrafiłam na użycie słowa "ów" w tej samej formie niezależnie od rodzaju gramatycznego rzeczownika, z którym występuje np. "ów recenzja", "wydanie ów". Czy takie użycie jest uważane za poprawne w jakiejkolwiek odmianie polszczyzny? Do tej pory byłam przekonana, że wyraz ten podlega odmianie i stosowanie go w formie nieodmienionej jest błędne, ale coraz szersze występowanie tego zjawiska skłoniło mnie do skonsultowania się w Poradni. Bardzo dziękuję za odpowiedź.

LEŚNIK A LEŚNICZY
Spotkałam się właśnie z określeniem leśniczowie w miejsce używanej przeze mnie nazwy zawodu leśnicy. Czy ta nowa forma jest poprawna? Czy może działa na zasadzie, "że tak się przyjęło"... Pozdrawiam B.M.

POLOMARKET
Moje wątpliwości dotyczą odmiany nazwy firmy "Polomarket". Czy dopuszczalne jest przyjęcie konwencji, w której nazwa ta będzie nieodmieniana np. "Sprawdź w Polomarket", a nie "Sprawdź w Polomarkecie"? Pozdrawiam, C.P.

Nie ma żadnego powodu, dla którego mielibyśmy "przyjmować konwencję" i nie odmieniać tej nazwy. Jest to rzeczownik o prostej budowie (także fonetycznej), niewymagający żadnego wysiłku w odmianie. Nie mówiąc już o tym, że wyraz market, stanowiący drugą jego część i nie wiadomo po co zapożyczony jakiś czas temu do polszczyzny, odmienia się bez trudności.
Ciekawe - dostaję sporo pytań, na których podstawie zaczynam przypuszczać, że jakaś część użytkowników języka polskiego najchętniej sprowadziłaby ten język do stanu znanego z "W pustyni i w puszczy", czyli do mówienia w rodzaju  Kali ukraść krowa. To bardzo ciekawe zjawisko przyrodnicze.
Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Czaoswnik poinformować jest dokonany, więc nie ma czasu teraźniejszego. Odpowiednik niedokonany tego czasownika to informować, który ma oczywiście formy teraźniejsze (informuję, informujesz itd.).
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

BIBLIOPOLA
Dzień dobry Państwu, w korekcie tekstu o staropolskich typografach autor używa terminu: bibliopola. Według jakiego wzoru mam odmieniać to słowo? I jak będzie wygladała liczba mnoga? Pozdrawiam bardzo serdecznie i z góry dziekuję za pomoc I.D.

Bibliopola to księgarz (zob. np. Słown.jęz. pol. pod red. W. Doroszewskiego; Słownik języka polskiego M. Orgelbranda, tzw. wileński, 1861). Wyraz dawny, ostatnie notacje u Doroszewskiego z tekstow XIX w. i ze stylizacji literackiej z l. 20/30 w. XX).
Odmiana: 
w lp. M bibliopola, D., C, Msc. bibliopoli, B bibliopole, N bibliopolą;
w lmn. M (ci) bibliopole, D, B bibliopoli lub bibliopolów, C bibliopolom, N bibliopolami, Msc (o) bibliopolach.
Łączę pozdrowienia -
prof.dr hab. Miroslaw Skarżyński

PORTAL
Mam pewien problem z odgadnięciem poprawnej formy dla słowem portal (internetowy). Czy poprawnie wymawia się w portalu, czy na portalu? wydaje mi się, że wariant pierwszy jest poprawny, ale wolę zasięgnąć porady eksperta. Dziękuję i pozdrawiam, Zuzanna.

Ja mówię w portalu (jest, czytałem, zobaczyłem itp.), ponieważ czytam w  gazecie, widzę coś w telewizji itd.
Pozdrawiam także -
prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

KOSZTY - KOSZTA
Uprzejmie proszę o wyjaśnienie jak powinno się poprawnie mówić: koszty czy koszta. Przykład: Jakie były koszty (koszta) ostatniej imprezy. Sylwestrowej? Z góry dziękuję.

Szanowny Panie,
nie ukrywam, że dziwi mnie, iż osoby po wspomnianych przez Pana studiach nie potrafią po prostu odesłać Pana do "Słownka poprawnej polszczyzny" - trudno o tym spokojnie czytać. A trudno tym bardziej, że historia zaimka "ta" ciągnie się w literaturze poprawnościowej od roku 1903 - tak! 104 lata. Nie wchodząc jednak w całą tę historię, powiem tyle. Końcówka biernika liczby pojedynczej deklinacji przymiotnikowo-zaimkowej to -ą, a więc widzę tę białą, dużą książkę; spotkałem tę moją dawną koleżankę itd. Jedynym wyjątkiem jest tu zaimek wskazujący rodzaju żeńskiego TA, w którym utrzymuje się w sposób sztuczny, wskutek fochów poprawnościowców, dawną końcówkę -ę
W żywej mowie Polaków od ponad 100 lat jest silna tendencja do likwidacji owego wyjątku, stąd ludzie mówią widzę tą książkę, spotkałem tą koleżankę itd. Tę właśnie tendencję po raz pierwszy opisano w roku 1903 - dostrzegłszy ją w języku ówczesnej inteligencji, a więc tej grupy społecznej, do ktorej się odwoływano (i odwołuje dalej), kodyfikując normę poprawnościową. O nasileniu się owej dążności pisano kilkakrotnie w latach międzywojennych, nie potępiając jej, ale widząc normalny proces językowy - wyrównywanie form fleksyjnych w danym paradygmacie odmiany - wobec panującej - o czym wspomniałem - końcówki -ą.
Ostatecznie w latach powojennych zwyciężył pogląd, że za poprawną należy uważać ów zabytek językowych (końcówkę -ę) i dopiero w "Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN" pod red. A. Markowskiego (I wyd. 1999) dopuszczono wariant tą do użytku w języku potocznym, zalecając jednak dla starannego języka dalej tę, co rzecz jasna, jest półśrodkiem i swego rodzaju unikiem. Takie jest rozstrzygnięcie normatywne.
Reasumując: wariant TĄ jest z punktu widzenia systemu fleksji polskiej jak najbardziej właściwy, natomiast z powodów irracjonalnych najpierw był w publikacjach poprawnościowych potępiany, a obecnie dopuszczono go "do przedpokoju" polszczyzny. Być może, za nastepne 104 lata TĄ przestanie antyszambrować i doczeka się wpuszczenia "na pokoje".
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

"Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego notuje wyraz (termin botaniczny)  ziołorośle (M l. poj, r. nijaki), D. lp. ziołorośli. M lmn. ziołorośla.
W l. poj. odmiana: ziołorośle, ziołorośla, ziołoroślu, ziołorośle, ziołoroślem, ziołoroślu.
W l. mn. odmiana: ziołorośla, ziołorośli, ziołoroślom, ziołorośla, ziołoroślami, ziołoroślach.
Prof.dr hab. Miroslaw Skarżynski

SPŁUCZ czy SPŁUKAJ

Czy poprawne jest sformułowanie: "spłukaj po użyciu" czy "spłucz po użyciu". Jest to tekst kierowany do uzytkownika z prośbą o naciśnięcie odpowiedniego przycisku w celu usunięcia strumieniem wody czegoś, co powinno być usunięte dla przywrócenia stanu "początkowego". Pozdrawiam R.S.

QUICHE

Dzień dobry, moje pytanie dotyczy słowa quiche. Jak je odmieniamy, jaka jest liczba mnoga? Łączę pozdrowienia, A.R.

Szanowna Pani,
quiche (wym. kisz) nie jest notowany w polskich słownikach. Jest to świeży nabytek. W tekstach, w których pisze się o tej potrawie, znalazłem dwa warianty. W jednych tekstach wyraz quiche traktowany jest jako rzeczownik rodzaju męskiego (ten kisz, tego kisza, tym kiszem - więc te kisze, jak ten kosz - te kosze), o czym pewnie decyduje spółgłoskowe zakończenie tematu fleksyjnego, kojarzące się z rzeczownikami męskimi. W innych tekstach wyraz jest używany jako rzeczownik rodzaju żeńskiego (ta kisz, tej kiszy, ta kiszą, a więc te kiszy, jak ta mysz - te myszy), być może przez skojarzenie z inną nazwą tej potrawy, tarta.
Co ostatecznie zwycięży, nie wiem, bo trudno takie rzeczy przewidywać. A może po prostu używać jednej nazwy - właśnie tarta, w lmn. tarty, już zadomowionej w polszczyźnie i niesprawiającej kłopotów z odmianą. Po co komplikować życie sobie i innym?
Prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie,
w żadnym wypadku nie należy mieszać się do małżeńskich sporów, do czego mnie Pan swym mailem namawia. Zrobię jednak wyjątek, korzystając z tego, że nie jestem w bezpośrednim zasięgu stron spierających się.
Po pierwsze nie bardzo wiem, czego spór dotyczy (dotyczył?): czy czasownika płukać, czy opłukać, bo to nie to samo. Po drugie forma 2 os. l.poj. trybu rozkazującego czasownika opłukać brzmi opłucz, a czasownika płukać - płucz.
Proponuję Państwu przyjąć wersję z remisem: Pani pomyliła formę rozkaźnika, Pan natomiast  pomylił czasowniki. W ten sposób i wilk będzie syty, i owca cała. ;)
Ponieważ nie wiem, czy nie dojdzie do następnego sporu o jakiś inny wyraz, więc pozwolę sobie polecić Państwu link na naszej stronie do "Słownika języka polskiego PWN". Korzystanie z owego slownika pozwoli wiele rzeczy rozstrzygnąć od razu. Nie znaczy to oczywiście, że wykręcam się od ewentualnej pomocy w przyszłości.
Serdecznie Państwa pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Jest tylko jedna poprawna forma M. lmn. tego rzeczownika - prezesi.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szuwary (l. poj. to szuwar) w dopełniaczu l. mnogiej mają końcówkę
-ów, a więc w pobliżu szuwarów.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

A czy kupujemy dwa kilogramy mąki, czy dwa kilogram mąki?
Jeśli więc kupujemy dwa kilogramy, to bierzemy sto  gramów mąki.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie istnieją formy męskosoobowe liczebników porządkowych powyżej 'czwarty' (czwarci), wobec czego można powiedzieć tylko: Zajęliśmy 26 miejsce. Co innego w rodzaju żeńskim, gdzie mówimy: One były piąte, dwudzieste, dwudzieste szóste.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Jeśli jeden z dziadków służących w wojsku był kobietą, to oczywiście oboje dziadkowie w wojsku służyli. Byloby to jednak dość dziwne, ale w przyrodzie czasem dziwne rzeczy się zdarzają.
Jeśli jednak dziadkowie byli mężczyznami, to w wojsku służyli obaj dziadkowie.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Forma dopełniacza lmn. rzeczownika oko - ócz jest, można powiedziec, zabytkiem fleksyjnym, obecnie bardzo rzadko spotykanym. Z tego powodu może niektorych ludzi dziwić. Nie jednak ma w niej niczego niepoprawnego.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Bardzo proszę o wyjaśnienie jak prawidłowo odmieniamy skrót sms. Czy kogo? co? sms, czy sms-a. Wydaję się, że ta druga forma bywa nieprawidłowo używana, nawet w oficjalnych publikacjach.

Skrótowiec sms w znaczeniu 'krótka wiadomość tekstowa' ma 2 formy biernika, sms i sms-a. 
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Poniewaz jets to rzeczownik męski nieżywotny, więc blogu, jak dom - domu, stół - stołu, papier - papieru. W potocznej polszczyźnie słyszy się bloga, jednak nie jest to forma godna zalecenia w starannym języku.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

Obie wersje są poprawne, z tym, że formy z serii klaskam, klaskasz, klaska... spotyka się obecnie rzadziej niz kszczę, klaszczesz...
Prof.dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
szkoda było czasu marnować na zastanawianie się nad tym. Wystarczyło zajrzeć w szkolnej bibliotece do "Słownika poprawnej polszczyzny" (przy okazji uczniowie zobaczyliby ten słownik i dowiedzieli się do czego służy i jak się nim posługiwać). A tam napisano, że liczebnik jeden jeśli jest ostatnim członem liczebników złożonych, to jest nieodmienny.
A więc: Ten wazonik kupiła Pani w sklepie z tysiącem jeden drobiazgów. 
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Formę TĄ "Słownik poprawnej polszczyzny" dopuszcza w języku potocznym. W polszczyźnie oficjalnej, starannej tylko TĘ.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Moje pytanie dotyczy powiedzenia łaknąć czegoś jak kania dżdżu. Jaka jest forma mianownikowa od słowa dżdżu? Wyraz ten brzmi, jakby był w rodzaju męskim. Jaki jest więc jego mianownik? Bo chyba nie "dżdż". Pozdrawiam, A.B.

Łódka znikła czy zniknęła za horyzontem? Ku mojemu przerażeniu wyczytałam gdzieś, że obie formy są poprawne, ponieważ jedna pochodzi od bezokolicznika znikać a druga od zniknąć. Zaś znikła coraz bardziej panoszy się w radio, telewizji i prasie. Dla mnie zawsze poprawną formą było: zniknęła. Ale może ja po prostu nie rozumiem różnicy między tymi dwoma bezokolicznikami? Poproszę o wyjaśnienie kwestii. Dziękuję.

Szanowna Pani,
nie widzę żadnych powodów do odczuwania przerażenia czy podobnych emocji. Mamy parę czasowników różniących się aspektem: dokonany zniknąć i niedokonany znikać. Wbrew temu, co Pani przeczytała, postać niedokonana nas tu nie interesuje (znikalem, znikałam, znikałeś, znikałas, znikał, znikała itd.). Natomiast czasownik dokonany zniknąć ma po prostu wariantywne postaci czasu przeszłego, co nie jest niczym niezwykłym, ani nie jest powodem do tego, by jeden z wariantów uznawać za poprawny, a drugi za niepoprawny.
ZNIKNĄĆ:
zniknąłem, zniknęłam 
albo
znikłem, znikłam;
zniknąłeś, zniknęłaś
albo
znikłeś, znikłaś;
zniknął, zniknęła, zniknęło 
albo
znikł, znikła, znikło.
Jeśli jeden z tych wariantów spotyka się częściej niż inny, nie jest to nic nadzwyczajnego. Jak wnoszę z Pani słów, częstszy jest wariant krótszy, co jest zupełnie wytłumaczalne (ekonomia komunikacji).
Łączę serdeczne pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,
Link jest rzeczownikiem męskim nieżywotnym, więc wypada mu dać w dopełniaczu końcówkę charakterystyczną dla większości tego rodzaju rzeczowników, czyli -u (linku).
Pozdrawiam Panią -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Czy nazwa kanapki Big Mac jest odmienna? Jeżeli tak, to jak należy ją odmieniać? Wydaje się, że można deklinować tylko drugi człon nazwy. W redagowanym przeze mnie tekście tłumacz zastosował apostrofy (np. Big Mac'ki), ale ta forma jest moim zdaniem sprzeczna z zasadą stosowania apostrofu. Bardzo proszę o pomoc - niestety, czas, jaki mi przeznaczono na wykonanie tej pracy nie pozwala na prowadzenie dłuższego "dochodzenia". Dziękuje i pozdrawiam A. B.

Mam zapytanie: jak odmienia się poprawnie słowo napój w liczbie mnogiej? Czy w dopełniaczu dopuszcza się obydwu form napojów i napoi, czy tylko jedną z nich? Dziękuję z góry za udzielenie odpowiedzi.

Szanowni Państwo! Mam problem z liczbą mnogą rzeczowników koszt i gust. Czy powinny mieć brzmnienie koszta czy koszty; gusta czy gusty? W publikacjach pisownia jest bardzo zróżnicowana, a mnie zależy na poprawności języka. Pozdrawiam serdecznie. Kasia

Szanowna Pani,
oba te rzeczowniki mają wariantywne formy mianownika liczby mnogiej - gust-y, koszt-y oraz gust-a, koszt-a. Końcówka -a jest dawniejsza i stosunkowo rzadko już używana w tych wyrazach, co nie znaczy, że nie można jej stosować.
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam! Mam do Państwa pytanie: Otóż często słyszę, że wielu ludzi zamiast "mi" mówi "mnie", np. "każesz mnie wysyłać list" albo "podaj mnie ten zeszyt". Czy taka forma jest poprawna? Z góry dziękuję za odpowiedź T. K.

Nie jest poprawny. Poprawnie mówi się: warto byłoby, warto by było.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

W związku z powyższym uprzejmie zawiadamiamy, że dane, podane przez Państwa w chwili podpisania umowy. Proszę mi odpowiedzieć, czy w zdaniu poprawnie użyłam zwrotu Państwa. Ktoś mi powiedział, że ma być Państwo i teraz też mi się tak wydaje. Dziękuję.

Na to, co ktoś opowiada na tematy językowe najlepszym lekarstwem jest sięgnięcie do odpowiednich słowników - "Słownika poprawnej polszczyzny", a i do "Słownika ortograficznego" (ponieważ publikuję to pytanie, musiałem poprawić pisownię i interpunkcję - wołające o pomstę do nieba).
Rzeczownik państwo w znaczeniu 'pan i pani; panie i panowie' ma nieco inną odmianę niż równobrzmiący z nim rzeczownik państwo 'organizacja polityczna'. W tym wypadku ów "ktoś" nie rozróżnia tych dwóch wyrazów, a  pytający napisał poprawnie.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam ponownie! Jestem studentem Akademii Ekonomicznej i w związku z tym często spotykam się ze słowami aktywa i pasywa. "Słownik języka polskiego PWN" nie podaje liczby pojedynczej tego słowa, co jest bardzo kłopotliwe w użyciu i uniemożliwia posługiwanie się w takich zdaniach czasownikiem "być" w przypadku pojedynczych składników aktywów. Prowadzący zajęcia często ją tworzą jako "aktywo" lub, o zgrozo, "aktyw". Jak poradzić sobie z tym problemem? Czy wolno tworzyć liczbę pojedynczą, czy trzeba radzić sobie wybiegami w rodzaju "samochód jest składnikiem aktywów" lub "samochód należy do aktywów"? Bo przecież nie sposób powiedzieć "samochód jest aktywami". Pozdrawiam serdecznie K.Z.

Panie Profesorze, bardzo proszę o podanie prawidłowej odmiany slowa klaster. Wiem, że w "Słowniku ortograficznym PWN" jest odmiana tego słowa i w dopełniaczu podana jest forma klastera, ale spotykam się prawie wyłącznie z odmianą klastra, a rozmówcy twierdzą, że forma klastera dotyczy wyłącznie klastera muzycznego, natomiast w odniesieniu do klastera / klastra komputerowego, czy przemysłowego używają w dopełniaczu formy klastra. Z poważaniem T.M.

Szanowna Pani, 
wyraz klaster w trzech znaczeniach (2 inform. jedno muz.) zanotowany jest dopiero w "Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN" z następującą informacją gramatyczną:
D. -a a. ~tra, Ms. ~rze a. ~trze; lm M. -y a. ~try.
Jak widać, dopuszczalna jest tu dwojaka odmiana, z "e" oraz bez "e", a więc klastera // klastra; klasterze // klastrze, itd., a w M. lmn. klastery // klastry, itd. (al;e bez dyferencjacji znaczenia).
Formy bez "e", stawiane na drugim miejscu, świadczą o daleko posuniętej adaptacji tego zapożyczenia, skoro użytkownicy polszczyzny traktują owo "e" jako tzw. "e" ruchome, występujące  w wyrazach polskich, por. pies - psa, domek - domku itp.
Można sądzić, że dopóki mieliśmy klaster jako temirn muzyczny, a więc o wąskim zakresie używalności w terminologii dość ekskluzywnej, utrzymywał się on w niezmiennej postaci tematu: klaster - klaster-a. Natomiast pojawienie się klastera (ang. cluster) informatycznego i jego wejście w powszechny prawie obieg, jak wielu innych terminów z tego zakresu, spowodowało jego szybkie spolszczenie, aż do wprowadzenia wymiany "e" do zera głoski w formach fleksyjnych włącznie.
Oczywiście nie wiem, czy to zjawisko objęło też klaster muzyczny. Być może nie.
Serdecznie pozdrawiam -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowni Państwo! Dodatkowe rozszerzenia gier lub programów przyjęto nazywać modami. Wyraz pochodzi z języka angielskiego, gdzie jest skrótem od modyfikacji czy też modułu (pewny nie jestem). Mod przyjał się w środowisku polskich graczy i użytkowników oprogramowania. Czy jego końcówki w odmianie są takie same jak w "jodzie" czy też 'rodzie'? Pozdrawiam S.

Szanowny Panie,
pierwszy raz spotykam się z tym wyrazem, mimo że jestem użytkownikiem komputera, programów, choć nie gier (może dlatego nie znam tego słowa?).
W każdym razie jest to rzeczownik rodzaju  niemęskoosobowego, więc należy go odmieniać według takiego właśnie wzorca (mod, modu, modowi, mod, modem, modzie).
Łączę pozdrowienia -
prof. dr hab. Mirosław Skarżyński 

Witam Pana. Mam do Pana pytanie: jaka jest poprawna forma czasownika zachwiać w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego? Czy istnieje taka forma jak zachwiewa? Serdecznie dziękuję za pomoc :)

Zachwiać jest czasownikiem dokonanym, nie ma więc czasu teraźniejszego.
Zachwiewa z kolei jest co prawda formą 3 os. lp. cz. ter., ale należy do czasownika zachwiewać (niedokonanego), który już w słowniku pod red. W. Doroszewskiego notowany jest jako "rzadki", nowsze zaś słowniki nie notują go w ogóle, zapewne więc wyszedł z użycia.
Łaczę pozdrowienia
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Mam pytanie odnośnie stosowania słow kryteriów i kryterii. Mianowicie, która forma jest poprawna, a która nie w zdaniu: Według twoich kryteriów (kryterii)" ?

Nie, nie mamy racji. Co jeszcze można wymyślić w związku z takimi czy innymi ceremoniami? Myslę, że lepiej i pikeniej można by uczcić papieża, który zawsze mówił nienaganną polszczyzną, dbałością o polszczyznę własną niż sadzeniem drzew. Wymaga to co prawda więcej wysiłku, a nie jednorazowej akcji.
Prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Piszę obecnie pracę związaną z problematyką prawa wekslowego i nasunęły mi się poważne wątpliwości co do formy, jaką powinnno przybrać słowo weksel w dopełniaczu liczby pojedynczej. Nawet bowiem w pewuenowskich słownikach występują dwie różne formy, tj. weksla lub wekslu, podobnie różnorakie akty prawne używają obu ww. form (nawiasem mówiąc istnieją ustawy, który w tym samym tekście, ale w różnych artykułach stosuja obie formy). Niewątpliwie odmiane wekslu wprowadziło przedwojenne prawo wekslowe, ale jak powinno być dzisiaj, zważywszy na fakt, że ustawa Prawo wekslowe z 1936 roku nadal obowiązuje? Jaka jest prawidłowa odpowiedź na to pytanie?

Biernik l.poj. rzeczownika denar to: denara (podobnie jak dopełniacz), więc podnosi Pan srebrnego denara, czego Panu życzę -
prof. dr hab. Mirośław Skarżyński 

Szanowny Panie Profesorze! Czy dopełniacz l. poj. rzeczownika frez powinien brzmieć freza czy frezu, a może poprawne są obie formy? Wszystkie znane mi słowniki wydane przez PWN i inne wydawnictwa przewidują frezu; natomiast w Korpusie Języka Polskiego PWN jest uwzględniona tylko jedna książka zawierająca słowo frez w różnych przypadkach: Jan Kosmol "Automatyzacja obrabiarek i obróbki skrawaniem", gdzie autor używa tam jako D. l. poj. wyłącznie freza. Ponadto wydaje mi się, że forma freza jest dużo częściej używana na stronach internetowych i w uwagach na rysunkach technicznych.

Szanowny Panie,
Dopełniacz rzeczownika frez to frezu. Jest to rzeczownik męski nieżywotny, stąd właściwa dla niego jest ta końcówka. Oczywiście wiele rzeczowników męskonieżywotnych jest używanych z końcówką -a, dosyć ekspansywną od dlugiego czasu. Możliwe też, że forma freza jest w użyciu w potocznej środowiskowej odmianie języka używanej przez techników. Jednak nie wydaje mi się właściwe, by tę formę przenosić do tekstu pisanego - o to, by tak się nie stało, powinien zadbać redaktor wskazanej przez Pana książki.
W słownikach języka polskiego rzeczywiście D lp. to: frezu.
Łączę serdeczne pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam, powstał spór o odmianę słowa PAŃSTWO (w znaczeniu: zespół, redakcja czasopisma). W liście do owego Państwa użyto zdania: Jesteśmy otwarci na wszelkie propozycje; do czasu podjęcia przez Państwa decyzji możemy ograniczyć dostęp do naszego czasopisma. Ja uważam, że zdanie powinno brzmieć: "Jesteśmy otwarci na wszelkie propozycje; do czasu podjęcia przez Państwo decyzji możemy ograniczyć dostęp do naszego czasopisma". Czy mam rację ?

Witam serdecznie. Która forma odmiany jest poprawna obydwu czy obydwóch ? A może obie są poprawne?Pozdrawiam. Bartek.

Obie, czyli obydwie są poprawne.
Pozdrawiam także - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Nie zastanawiam się nad "prawem bytu" ani wyrazów poszczególnych, ani języka w ogóle. Natomiast jeśli chodzi o to, czy przytoczone w pytaniu przykłady są poprawne, mogę powiedziec, że nie są, ponieważ wyraz euro jest w języku polskim nieodmienny, a więc strefa euro i stosunek złotego do euro.
Łączę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie Profesorze! Pamiętam ze szkoły, że rzeczowniki występują w trzech rodzajach (męskim, żeńskim i nijakim) nie tylko w liczbie pojedynczej, ale również w mnogiej, bo można je "sprowadzić" do l. poj., np. "komputery" - rodzaj męski, bo "komputer". Jednak w nowszych podręcznikach gramatyki spotykam się z rodzajem męskoosobowym i niemęskoosobowym rzeczowników. Czyżby RJP dokonała ujednolicenia kategorii rodzaju dla wszystkich odmiennych części mowy? Kiedy to nastąpiło? Nie ukrywam, że stanowi to duże uproszczenie, bo zawsze miałam problem z rodzajem rzeczowników występujących wyłącznie w liczbie mnogiej (sanie, spodnie itp.). Pozdrawiam serdecznie. Wdzięczna za udzieloną mi wcześniej odpowiedź Ewelina

Szanowna Pani,
jest tak, że w przypadku ciągów liczebnikowych w rodzaju tych, które Pani podaje, obowiązuje zasada, ktorą przytaczam za "Sł. popr. polszcz.": 
W strukturach wielowyrazowych co najmniej ostatni element musi mieć postać liczebnika zbiorowego, np. Na promie zmieściło się jeszcze trzydzieści sześcioro rozbitków.
Również słowne odpowiedniki dziesiątek mogą mieć formę liczebników zbiorowych, np. Dwadzieścioro troje turystów przyglądało się monumentalnej budowli; nie mogą jej natomiast mieć słowne odpowiedniki setek, gdyż nie ma ich w polskim systemie językowym, por. Dwieście siedemdziesięcioro pięcioro zawodników defilowało na stadionie.
Pozdrawiam także -
-  prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowny Panie! Pragnę zadać pytanie odnośnie formy zaimka ta w bierniku liczby pojedynczej, który stawia się w tym wypadku przed "książką". Czy brzmi to tę książkę, czy może tą książkę Osobiście jestem zwolennikiem pierwszej formy, bo niedawno przeczytałem, żę końcówka zaimka w danym przypadku zależy od końcówki rzeczownika określanego. Jednak znajomy "polonista" wręcz upiera się przy tej drugiej, co zmusza mnie do zapytania Pana o radę. Proszę o szybką odpowiedź. Z góry dziękuję. K.M.

Szanown y Panie,
ciekawe, ileż lat jeszcze będą ludzie pytali o ten nieszczęsny zaimek, opisywany już na wszystkie strony we wszystkich poradnikach poprawnościowych i słownikach poprawnej polszczyzny.
Biernik lp. zaimka TA - według normy poprawnościowej ma postać TĘ. I nie z powodu, o ktorym Pan wspomina - nie wiem, o jaką zależność miałoby chodzić - ale dlatego, że ta forma (tę) utrzymuje się (jest utrzymywana) w starannej polszczyźnie literackiej, mimo nieregularnej końcówki (por. tamtą, ową, białą,...), będąc zabytkiem dawnej deklinacji przymiotnikowo-zaimkowej. Forma tego samego przypadka - TĄ, zwalczana od długiego czasu (ponad 100 lat prześladowania) dopuszczana jest obecnie, ale tylko w języku potocznym (mówionym).
Pozdrawiam Pana -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Szanowny Panie. Jestem chemikiem i zajmuję się surfaktantami. Słowo surfaktant jest zapożyczeniem z języka angielskiego i jest nieożywionym rzeczownikiem rodzaju męskiego. W kręgu naukowców związanych z tą dziedziną trwa odwieczny spór o to jak odmienić to słowo przez dopełniacz. Są zwolennicy (kogo? czego?) surfaktanta i (kogo? czego?) surfaktantu.
Osobiście jestem zwolenniczką pierwszej formy,ale nie jestem pewna. Porównuję sobie to do słowa dyletant (dyletanta), które ma taką samą końcówkę. Ale jest to rzeczownik ożywiony. Proszę o pomoc i z góry bardzo dziękuję. E.Ch.

Szanowna Pani, zadaje Pani pytanie i jednocześnie sama na nie odpowiada :) To co ja mam jeszcze napisać, skoro odrobiła Pani za mnie zadanie? Różnica między surfaktanem a dyletantem, rozpatrywanymi ze stanowiska fleksji, jest właśnie różnicą między rzeczownikiem męskonieżywotnym i męskożywotnym. Zasadniczo więc pierwszy będzie miał w dopełniaczu l. poj. końcowkę -u (surfaktantu, jak azotanu, siarczku, wodoru, trójnitrotoluenu,...), drugi -a (dyletanta, jak psa, kota, adwokata, chemika,...). Nic dodać, nic ująć.
Najserdeczniej Panią pozdrawiam -
- prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Istotnie, jest to ta forma gramatyczna, o której Pan pisze.Zdziwienie Pana jest jednak zrozumiałe, ponieważ w normalnej syutacji ani ona, ani forma 2. os. cz przeszł. tr. ozn., r. nij. - pisałoś nie są używane. Mogę jedynie wskazać precedens pochodzący z literatury pięknej (uż. przenośne), mianowicie w noweli H. Sienkiewicza "Za chlebem" mamy: "Słońce mówiło: "Jak się masz Wawrzonie? byłom w Lipińcach". Nie znam reguł gry, o której Pan wspomina, więc nie podejmuję się zgadywać, czy dopuszczają takie przypadki, jak ten z pytania. 
Pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżynski

Chciałabym zapytać, jak odmienić nazwisko wybitnego satyryka rzymskiego: Decimus Junius Juvenalis. Bo chcę np. powiedzieć: bardzo podobaly mi się słowa... i jak - Juvenalsa? Proszę o odpowiedź i z góry dziękuje:)

Witam! Mam problem z czasownikiem mleć. Chodzi mi dokładnie o tryb rozkazujący tego czasownika.Jak go utworzyć i czy w ogóle się da? Pozdrawiam i z góry dziękuję za wyjaśnienie moich wątpliwości.

Szanowny Panie Profesorze!! Mam takie pytanie: Przeprowadziłam wywiad wśród studentów polonistyki, gdyż nurtuje mnie taka sprawa: Czy skrót AGH mozna odmieniać, np z AGHu, ponieważ na owej uczelni uczą, że tego skrótowca sie nie odmienia, a wszelkie skłonności do odmiany są w specyficzny sposób tępione. Studenci polonistyki są zdania, ze można odmieniać, a jak to jest naprawdę?? Z góry dziękuję za pomoc i pozdrawiam serdecznie. Julka z UJ (nie z AGH(u?) )

Droga Pani Julio z UJ (nie z AGH(u?)), skrótowiec AGH (wymawiamy agieha) jest rzeczownikiem nieodmiennym rodzaju żeńskiego (< Akademia), wobec czego X studiuje w AGH (agieha), Dni otwarte AGH (agieha), Przyznano fundusze AGH (agieha). Tak więc nie dziwię się, że na AGH (agieha) uczą poprawnie posługiwać się skrótem nazwy własnej uczelni. Formy odmienne (!agiehu, !agiehem), które spotyka sie w potocznym języku studentów (ale może nie tylko u nich) byłyby dopuszczalne wtedy, gdyby ów skrótowiec był rodzaju męskiego i miał mianownik *agieh, ale wtedy musiałby pochodzić od nazwy zupełnie innej, niezawierającej jako składnik główny rzeczownika żeńskiego, gdyż to główny człon skracanej nazwy narzuca na ogół rodzaj skrótowcom.

A swoją drogą ciekaw jestem, na czym polega ów wspomniany przez Panią "specyficzny sposób" tępienia? Chyba nie zamykają do karceru o chlebie i wodzie?

Pięknie Panią pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Czasownik o znaczeniu 'uczynić coś (kanał, rurę itp) drożnym (niezablokowanym)' ma, jak wiele czasowników polskich (np. kupować - kupić, wysłuchiwać - wysłuchać, przerabiać - przerobić, pisać - napisać, itd.) dwie postaci: niedokonaną - udrożniać (nie: !udrażniać, jak jest w pytaniu) i dokonaną - udrożnić. - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Witam Panie Profesorze! Mam pytanie, czy powinno się używac formy: żywotu czy żywota? Piszę pracę i mam wątpliwosci, gdyż znajduję(najczęściej) w opracowaniach formy typu "żywotu mniejszego", a także formy "żywota". Która z nich jest odpowiednia? Dodam, że forma żywotu jest automatycznie podkreślana jako błędna w edytorze tekstu. Z drugiej strony Marian Plezia używa formy " żywotu"....Nie wiem jak pisać w takiej sytuacji. Proszę o pomoc. Pozdrawiam.

Dzień dobry Która z poniższych odmian jest prawidłowa: Policja dysponuje dwiema wersjami rysopisów. czy Policja dysponuje dwoma wersjami rysopisów?

Obie weerje są właściwe. - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Forma dopełniacza liczby mnogiej to ról (pięć ról) - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Prosze o podanie biernika liczby pojedynczej rzeczownika "tulipan" oraz biernika liczby mnogiej rzeczownika "aniol". Przepraszam, ze brak kropek i kresek, ale nie mam polskich czcionek. Serdecznie dziekuje za informacje.

Witam Panią w naszej poradni.

"Tulipan" w bierniku l. poj. ma dwie formy - "tulipan" (jak w mianowniku) oraz "tulipana" (jak w dopełniaczu). Pierwsza z nich należy do starannej odmiany języka polskiego, druga - do jego odmiany potocznej. Tak więc możemy kupić tulipan - albo - potocznie: tulipana.

Jeśli chodzi o biernik l. mnogiej rzeczownika "anioł", to i tu mamy dwie formy wariantywne: anioł-y - i - anioł-ów.

Czy ktoś kiedyś widział anioły // aniołów?

W tym wypadku jednak obie formy nie należą do różnych odmian stylistycznych języka, jak to było z tulipanem. O ich wartościowaniu w normie językowej można tylko wnioskować z kolejności ich podawania w "Słowniku poprawnej polszczyzny PWN" pod red. A. Markowskiego, gdzie na pierwszym miejscu są anioły, na drugim aniołów.

 Serdecznie Panią pozdrawiam - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński

Szanowna Pani,

nie wiem, co prawda, co to jest ów donat (chętnie bym się dowiedział) i nie znalazłem w dostępnych mi źródłach tego wyrazu jako nazwy - wypieku? Zakładam, że jest to rzeczownik rodzaju męskiego, z grubsza rzecz biorąc, więc ...służymy doradztwem w zakresie wypieku donatów, cokolwiek za tą nazwą, związaną z nią czynnością i propozycją w tytm zdaniu miałoby się kryć. Łaczę pozdrowienia - prof. dr hab. Mirosław Skarżyński